Świat piękna w systemie wartości dorastającej młodzieży

Mariola Wojciechowska; Katarzyna Lipska; Katarzyna Potaczała-Perz; Martyna Głuszek-Osuch

doi:10.18290/rped26183.3

Data publikacji : 2026-09-25

Tom 18 Nr 3 (2026)

Świat piękna w systemie wartości dorastającej młodzieży

Mariola Wojciechowska

https://orcid.org/0000-0002-4589-5501

Katarzyna Lipska

https://orcid.org/0000-0002-9015-3910

Katarzyna Potaczała-Perz

https://orcid.org/0000-0001-5061-1975

Martyna Głuszek-Osuch

https://orcid.org/0000-0001-5287-0962

DOI: https://doi.org/10.18290/rped26183.3

Abstrakt

Celem opracowania jest analiza systemu wartości młodzieży – uczniów klas drugich o różnym profilu kształcenia z województwa świętokrzyskiego. Do doboru próby (losowo-warstwowo-proporcjonalnej) wykorzystano dane z Kuratorium Oświaty w Kielcach. Badania posłużyły określeniu hierarchii wartości młodzieży, oszacowaniu rangi wartości świat piękna oraz identyfikacji głównych uwarunkowań społeczno-kulturowych, rodzinnych i edukacyjnych kształtujących system aksjologiczny dorastającej młodzieży. W badaniach wykorzystano Skalę Wartości (RVS) Miltona Rokeacha w polskiej adaptacji Agnieszki Jaworskiej, Anny Matczak i Joanny Bitner (2011). Analiza wykazała, że wśród wartości ostatecznych młodzież nadaje wysoką rangę wartościom intrapersonalnym oraz interpersonalnym (bezpieczeństwo rodziny, zdrowie, prawdziwa przyjaźń oraz szacunek dla samego siebie). Z kolei w grupie wartości instrumentalnych najwyższą rangę zajęły wartości: kochający, lojalny i uczciwy, wchodzące w skład wartości moralnych. Wartość świat piękna zajmuje ostatnie miejsce w skonstruowanej przez młodzież hierarchii wartości.

Słowa kluczowe:

system wartości, RVS, świat piękna, młodzież

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Arystoteles (1988). Retoryka, Poetyka (H. Podbielski, tłum.). PWN.

Bem, S. L. (1981). Gender schema theory: A cognitive account of sex typing. Psychological Review, 88(4), 354–364. https://doi.org/10.1037/0033-295X.88.4.354

Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste. Harvard University Press.

Bourdieu, P. (2005). Dystynkcje. Społeczna krytyka władzy sądzenia (P. Biłos, tłum). Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Brzozowski, P. (1987). Skala wartości – polska wersja testu Miltona Rokeacha [Value scale – Polish version of the Milton Rokeach test]. W: R. Ł. Drwal (red.), Techniki kwestionariuszowe w diagnostyce psychologicznej (s. 81–122). UMCS.

Cieciuch, J. (2013). Kształtowanie się systemu wartości. Od dzieciństwa do wczesnej dorosłości. Wydawnictwo Liberi Libri.

Connell, R. W. (2002). Gender. Polity Press.

Derbrich, J., i Kuk, A. (2025). Hierarchia wartości studentów a wychowanie do wartości przez sport. W: J. Gocko SDB, A. Pawłucki i E. Pleń SDB (red.), Wychowanie do uniwersalizmu przez sport (s. 121–137). Towarzystwo Naukowe Franciszka Salezego.

Dziwota, K., Dudek, A., Szpak, A., Ludwikowska, K., Kowalski, D., Drabarek, Ł., Dziwota, E., i Olajossy, M. (2016). Value preferences in individuals with low and high self-esteem. Current Problems of Psychiatry, 17(2), 97–106. https://doi.org/10.1515/cpp-2016-0011

Eccles, J. (2009). Who am I and what am I going to do with my life? Personal and collective identities as motivators of action. Educational Psychologist, 44(2), 78–89. https://doi.org/10.1080/00461520902832368

Feather, N. T. (1995). Values, valences, and choice: The influence of values on the perceived attractiveness and choice of alternatives. Journal of Personality and Social Psychology, 68(6), 1135–1151. https://doi.org/10.1037/0022-3514.68.6.1135

Fiedorczuk, J., i Fiedorczuk, I. (2012). Poziom aspiracji edukacyjnych a system wartości młodzieży. Kultura i Edukacja, (2), 70–87.

Głaz, S. (2014). Wartości ostateczne a poczucie bezpieczeństwa u uczniów o różnym poziomie empatii. Psychologia Rozwojowa, 19(1), 103–115. https://doi.org/10.4467/20843879PR.14.006.1728

Głaz, S. (2015). Instrumental values as predictors of religious experience in the lives of students of pedagogy and of philosophy. Religions, 6(3), 860–874. https://doi.org/10.3390/rel6030860

Głaz, S. (2025). The role of instrumental values in shaping religious experience in the life of polish youth with various types of hope. Journal for Perspectives of Economic Political and Social Integration, 30(1), 55–84. https://doi.org/10.18290/pepsi-2024-0003

Goźdź, J. (2020). Ściąganie w szkole a wartości ostateczne i instrumentalne. Przegląd Pedagogiczny, (2), 302–315. http://dx.doi.org/10.34767/PP.2020.02.20

Haidt, J. (2025). Niespokojne pokolenie. Jak wielkie przeprogramowanie dzieciństwa wywołało epidemię chorób psychicznych. Wydawnictwo Zysk i S-ka.

Han, B.-C. (2022). Społeczeństwo zmęczenia i inne eseje. Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Haworth-Hoeppner, S. (2000). The critical shapes of body image: The role of culture and family in the production of eating disorders. Journal of Marriage and the Family, 62(1), 212–227. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00212.x

Hayes, S. C., Strosahl, K. D., i Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change. Guilford Press.

Inglehart, R. (1997). Modernization and postmodernization: Cultural, economic, and political change in 43 societies. Princeton University Press.

Jaworska, A., Matczak, A., i Bitner, J. (2011). Skala Wartości Rokeacha RVS. Pracownia Testów Psychologicznych PTP.

LeJeune, J. T., i Luoma, J. B. (2021). Values in acceptance and commitment therapy. W: M. P. Twohig, M. E. Levin i J. M. Petersen (red.), The Oxford Handbook and Acceptance and Commitment Therapy (s. 271–294). Oxford University Press.

Lisiecka, A. (2024). Zewnętrzne warunki twórczości w edukacji estetycznej w świetle wypowiedzi absolwentów szkół ogólnokształcących. Kultura i Edukacja, (3), 41–61. https://doi.org/10.15804/kie.2024.03.03

Łukasiewicz-Wielba, J., i Baum, A. (2014). Wykształcenie matki jako czynnik różnicujący rodzicielskie strategie rozpoznawania i rozwijania zainteresowań i zdolności dzieci. Chowanna, (2), 301–319. https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2014.43.19

Madan, S., Basu, S., Ng, E. A, i Lim, E. A. C. (2018). Impact of culture on the pursuit of beauty: Evidence from five countries. Journal of International Marketing, 26(4), 54–68.

Maio, G. R. (2017). The psychology of human values. Routledge.

Mróz, B. (2007). Równość ludzi jako wartość na dziś? Systemy wartości studentów ekonomii. W: J. Klebaniuk (red.), Fenomen nierówności społecznych. Nierówności społeczne w refleksji humanistycznej (s. 469–483). Wydawnictwo Psychologii i Kultury.

Mróz, B. (2009). Hierarchia wartości i poczucie sensu życia u menadżerów w czasach kryzysu. Przedsiębiorczość i Zarządzanie, 10(11), 25–40.

Oleś, P. (2002). Z badań nad wartościami i wartościowaniem: Niektóre kwestie metodologiczne. Roczniki Psychologiczne, 5, 53–73.

Plato (1993). The Dialogues of Plato: Vol. 2: The Symposium (R. E. Allen, tłum). Yale University Press.

Reilly, E. D., Ritzert, T. R., Scoglio A. A. J, Mote, J., Fukuda, S. D., Ahern, M. E., i Kelly, M. M. (2019). A systematic review of values measures in acceptance and commitment therapy research. Journal of Contextual Behavioral Science, 12, 290–304.

Roguska, B. (2025). Deklarowane wartości i cele życiowe młodych Polaków. CBOS.

Rokeach, M. (1973). The Nature of Human Values. Free Press.

Schwartz, S. H. (1992). Universals in the content and structure of values: Theoretical advances and empirical tests in 20 countries. Advances in Experimental Social Psychology, 25, 1–65. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60281-6

Schwartz, S. H. (2012). An overview of the Schwartz theory of basic values. Online Readings in Psychology and Culture, 2(1). https://doi.org/10.9707/2307-0919.1116

Schwartz, S. H., i Rubel, T. (2005). Sex differences in value priorities: Cross-cultural and multimethod studies. Journal of Personality and Social Psychology, 89(6), 1010–1028. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.89.6.1010

Scruton, R. (2018). Piękno (S. Krawczyk, A. Rejniak-Majewska, tłum.). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Szymański, M. (1998). Młodzież wobec wartości. Próba diagnozy. Instytut Badań Edukacyjnych.

Tomasz z Akwinu (1975). Suma teologiczna. T. 1: O Bogu (I, qq. 1–13) (P. Bełch OP, tłum.). Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”.

Trommsdorff, G. (2009). Culture and development of self-regulation. Social and Personality Psychology Compass, 3(5), 687–701. https://doi.org/10.1111/j.1751-9004.2009.00209.x

Ulvik, M. (2020). Promoting aesthetical values in education. Frontiers in Education, 5, 34. https://doi.org/10.3389/feduc.2020.00034

Wojciechowska, M. (2018). Wartości młodzieży i jej rodziców. W kręgu wartości nad edukacją. Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.

Wojciechowska, M. (2020). Międzygeneracyjne podobieństwa i różnice w świecie wartości. W: M. Herudzińska i B. Post (red.), Znane i nieznane oblicza starości jako obszaru wyzwań dla społeczeństwa XXI wieku (III edycja) (s. 45–54). Wydawnictwo Politechniki Rzeszowskiej.

Wojciechowska, M. (2022). System wartości przyszłych nauczycieli wczesnej edukacji. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 17(4), 67–79. https://doi.org/10.35765/eetp.2022.1767.05

Wojciechowska, M., i Adamczyk, D. (2021). Wartość dojrzała miłość w systemie wartości młodzieży. Seminare, 42(1), 107–122.

Wojciechowska, M., i Wojciechowska, B. (2022). Reflection on health. Historical and contemporary contexts. Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.