Terapeutyczna obecność nauczyciela jako odpowiedź na wyzwania współczesnej szkoły. Inspiracje psychoterapią i pedagogiką Gestalt

Teresa Zubrzycka-Maciąg

doi:10.18290/rped26183.1

Data publikacji : 2026-09-25

Tom 18 Nr 3 (2026)

Terapeutyczna obecność nauczyciela jako odpowiedź na wyzwania współczesnej szkoły. Inspiracje psychoterapią i pedagogiką Gestalt

Teresa Zubrzycka-Maciąg

https://orcid.org/0000-0002-8942-0567

DOI: https://doi.org/10.18290/rped26183.1

Abstrakt

Rzeczywistość cyfrowa, kryzys wartości moralnych i relacji społecznych to czynniki wpływające bardzo niekorzystnie na zdrowie psychiczne uczniów, którzy coraz częściej doświadczają samotności, lęku i depresji. Pilnym wyzwaniem dla współczesnej szkoły jest zwrócenie szczególnej uwagi na rozwój emocjonalny, społeczny i psychiczny uczniów. W kontekście powyższego rośnie znaczenie roli nauczyciela jako osoby empatycznej i zdolnej do budowania bliskich, wspierających relacji z uczniami. Celem artykułu jest wyjaśnienie istoty terapeutycznej obecności nauczyciela w procesie edukacyjnym inspirowanej założeniami psychoterapii i pedagogiki Gestalt. W tekście opisano m.in. takie relacyjne i osobowe dyspozycje nauczyciela, składające się na postawę terapeutycznej obecności nauczyciela, jak: uważność, samoświadomość, autentyczność, zdolność do bycia w kontakcie w „tu i teraz”, empatia, bliskość emocjonalna oraz ukazano ich znaczenie dla budowania „leczących” relacji z uczniami. Przedstawiono również uwarunkowania i możliwości rozwijania u nauczycieli postawy terapeutycznej obecności.

Słowa kluczowe:

nauczyciel, pedagogika Gestalt, terapeutyczna obecność, umiejętności terapeutyczne

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Allen, K., Kern, M. L, Vella-Brodrick, D., Hattie, J., i Waters, L. (2018). What schools need to know about fostering school belonging: A meta-analysis. Educational Psychology Review, 30(1), 1–34. https://doi.org/10.1007/s10648-016-9389-8

Ampofo, J., Bentum-Micah, G., Xusheng, Q., Sun, B., i Mensah Asumang, R. (2025). Exploring the role of teacher empathy in student mental health outcomes: A comparative SEM approach to understanding the complexities of emotional support in educational settings. Frontiers in Psychology, 16, 1503258. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1503258

Bakadorova, O., i Raufelder, D. (2018). The essential role of the teacher-student relationship in students’ need satisfaction during adolescence. Journal of Applied Developmental Psychology, 58, 57–65. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2018.08.004

Barabas, M. (2025). Podejście Gestalt w pedagogice inspiracją dla nowoczesnej szkoły. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 44(4), 65–76. https://doi.org/10.17951/lrp.2025.44.4.65-76

Buber, M. (1992). Ja i Ty. Wybór pism filozoficznych (J. Doktór, tłum.). Instytut Wydawniczy Pax.

Burow, O. A., i Scherpp, K. (1981). Lernziel: Menschlichkeit. Gestaltpädagogik – eine Chance für Schule und Erziehung. Kösel Verlag.

Dębski, M., i Flis, J. (2023). Młode głowy. Otwarcie o zdrowiu psychicznym. Raport z badania dotyczącego zdrowia psychicznego, poczucia własnej wartości i sprawczości wśród młodych ludzi w Polsce. Fundacja UNAWEZA.

Dziedzic, B., Sarwa, P., Kobos, E., Sienkiewicz, Z., Idzik, A., Wysokiński, M., i Fidecki, W. (2021). Loneliness and depression among Polish high-school students. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(4), 1706. https://doi.org/10.3390/ijerph18041706

Egan, G. (2002). Kompetentne pomaganie. Model pracy oparty na procesie rozwiązywania problemów (J. Gilewicz, E. Lipska, tłum.). Wydawnictwo Zysk i S-ka.

Farrell, A. H., Vitoroulis, I., Eriksson, M., i Vaillancourt, T. (2023). Loneliness and well-being in children and adolescents during the COVID-19 pandemic: A systematic review. Children, 10(2), 279. https://doi.org/10.3390/children10020279

Ginger, S. (1998). Gestalt. Sztuka kontaktu, cz. 1. Gestalt (1), 17–24.

Hycner, R., i Jacobs, L. (1995). The healing relationship in Gestalt therapy: A dialogic/self psychology approach. Gestalt Journal Press.

Janowska, J. (2003). Samoaktualizacja w teorii i praktyce kształcenia nauczycieli (wyd. 3). Wydawnictwo UMCS.

Joyce, P., i Sills, C. (2021). Umiejętności Psychoterapeuty Gestalt (A. Hardek, tłum). Instytut Integralnej Psychoterapii Gestalt.

King, G. (2003). Umiejętności terapeutyczne nauczyciela (J. Bartosik, tłum.). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Kościelniak, M. (2004). Zrozumieć Rogersa. Studium koncepcji pedagogicznych Carla R. Rogersa. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Mainhard, T., Oudman, S., Hornstra, L., Bosker, R. J, i Goetz, T. (2018). Student emotions in class: The relative importance of teachers and their interpersonal relations with students. Learning and Instruction, 53, 109–119. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2017.07.011

Pastore, G., i Luder, R. (2021). Teacher-student-relationship quality in inclusive secondary schools: Theory and measurement of emotional aspects of teaching. Frontiers in Education, 6, 643617. https://doi.org/10.3389/feduc.2021.643617

Perls, F., Hefferline, R., i Goodman, P. (1951). Gestalt therapy: Excitement and growth in the human personality. Souvenir Press.

Petzold, H., i Brown, G. I. (red.). (1977). Gestaltpädagogik, Konzepte der integrativen Erziehung. J. Pfeiffer Verlag.

Polster, E., i Polster, M. (1973). Gestalt therapy integrated: Contours of theory and practice. Brunner/Maze.

Procak, R. (2023). Przedmowa do polskiego wydania. W: G. Skottun i A. Kruger. Praktyka Terapii Gestalt. Teoria i doświadczenie. Oficyna Związek Otwarty.

Raniti, M., Rakesh, D., Patton, G. C., i Sawyer, S. M. (2022). The role of school connectedness in the prevention of youth depression and anxiety: A systematic review with youth consultation. BMC Public Health, 22(1), 2152. https://doi.org/10.1186/s12889-022-14364-6

Rogers, C. R. (1983). Freedom to Learn for the 80’s. Merrill.

Rogers, C. R. (1998). Tworzenie klimatu wartości. W: S. Wołoszyn (wybór i oprac.). Źródła do dziejów wychowania i myśli pedagogicznej. T. 3: Myśl pedagogiczna w XX stuleciu. Ks. 2 (s. 417–427). Dom Wydawniczy Strzelec.

Rogers, C. R. (2002). Sposób bycia (M. Karpiński, tłum.). Dom Wydawniczy Rebis.

Satir, V. (2000). Terapia rodziny. Teoria i praktyka (O. Waśkiewicz, tłum.). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Sikorski, W. (2007). Umiejętności terapeutyczne nauczyciela. W: T. Pilch (red.), Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku (T. 6, s. 944–949). Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Skottun, G., i Kruger, A. (2023). Praktyka Terapii Gestalt. Teoria i doświadczenie. Oficyna Związek Otwarty.

Śliwerski, B. (1998). Pedagogika Gestalt. W: S. Wołoszyn (wybór i oprac.). Źródła do dziejów wychowania i myśli pedagogicznej. T. 3: Myśl pedagogiczna w XX stuleciu. Ks. 2. Dom Wydawniczy Strzelec.

Śliwerski, B. (2015). Współczesne teorie i nurty wychowania. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Twenge, J. M., Haidt, J., Blake, A. B., McAllister, C., Lemon, H., i Le Roy, A. (2021). Worldwide increases in adolescent loneliness. Journal of Adolescence, 93(1), 257–269. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2021.06.006

Wettstein, A., Ramseier, E., i Scherzinger, M. (2021). Class- and subject teachers’ self-efficacy and emotional stability and students’ perceptions of the teacher–student relationship, classroom management, and classroom disruptions. BMC Psychology, 9, 103. https://doi.org/10.1186/s40359-021-00606-6

Wollants, G. (2012). Gestalt therapy: Therapy of the situation. Sage.

Yontef, G., i Jacobs, L. (2005). Gestalt therapy. W: D. Wedding i R. Corsini (red.), Current Psychotherapies (s. 229–336). Brooks/Cole.

Zhao, G., Wang, B., Li, H., Honghong Ren, H., i Jiao, Z. (2023). The relationship between depressive and anxious symptoms and school attendance among adolescents seeking psychological services in a public general hospital in China: A cross-sectional study. BMC Psychiatry, 23, 456. https://doi.org/10.1186/s12888-023-04813-w

Żłobicki, W. (1992). Pedagogika Gestalt jako nurt pedagogiki humanistycznej. W: M. Prokosz (red.), Nauki pedagogiczne we współczesnej humanistyce (s. 235–246). Wydawnictwo Adam Marszałek.

Żłobicki, W. (2001). Pedagogika Gestalt – jako sztuka kontaktu nauczyciela z uczniem. Próba wglądu w alternatywę edukacyjną. W: B. Śliwerski (red.), Nowe konteksty (dla) edukacji alternatywnej XXI wieku (s. 561–572). Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Żłobicki, W. (2007). Gestalt. Filozoficzne i psychologiczne inspiracje dla pedagogiki. W: B. Śliwerski (red.), Pedagogika alternatywna. Postulaty, projekty, kontynuacje. T. 1: Teoretyczne konteksty alternatyw edukacyjnych i wychowawczych (s. 170–185). Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Żłobicki, W. (2008). Edukacja holistyczna w podejściu Gestalt. O wspieraniu rozwoju osoby. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.