Znaczenie wsparcia w przygotowaniu nieletnich przebywających w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych do doświadczania samodzielności

Monika Zięciak

doi:10.18290/rped26182.5

Data publikacji : 2026-06-19

Tom 18 Nr 2 (2026)

Znaczenie wsparcia w przygotowaniu nieletnich przebywających w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych do doświadczania samodzielności

Monika Zięciak

https://orcid.org/0000-0002-9204-1402

DOI: https://doi.org/10.18290/rped26182.5

Abstrakt

W artykule poruszono problematykę znaczenia wsparcia udzielanego przez wychowawców młodzieżowych ośrodków wychowawczych (MOW) dla rozwoju samodzielności podopiecznych tych ośrodków. Badania przeprowadzone zostały metodą sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem autorskich kwestionariuszy ankiet w grupie 505 nieletnich w przedziale wiekowym 13–18 lat. Była to młodzież przebywająca w latach 2017–2018 w 12 losowo wybranych placówkach resocjalizacyjnych typu MOW z trzech województw Polski. Wyniki pokazują, że wsparcie wychowawcze i ocena jego skuteczności przez nieletnich wpływają na rozwój samodzielności podopiecznych MOW. Obecnie podejmowane przez kadrę MOW oddziaływania wspierające mają niewielki wpływ i w ocenie nieletnich są mało skuteczne w kontekście rozwoju ich samodzielności. Pedagodzy resocjalizujący zbyt małą uwagę przykładają do organizowania młodzieży warunków do ich usamodzielniania czy motywowania do podejmowania samodzielnych aktywności. Brak istotnego statystycznie wpływu wsparcia wychowawczego na przejawianą przez nieletnich samodzielność poza ośrodkiem pokazuje również, że kadra MOW nie nawiązuje z wychowankami relacji opartych na zaufaniu, więzi, czy też trosce, a ich oddziaływania ograniczają się do placówki, w której pracują.

Słowa kluczowe:

wsparcie, nieletni, samodzielność, resocjalizacja

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bochniarz A. (2019). Psychospołeczne uwarunkowania potrzeb młodzieży z rodzin niepełnych, wyd. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.

Bolger N., Zuckerman A., Kessler R. C. (2000), Invisible Support and Adjustment to Stress, “Journal of Personality and Social Psychology”, 79 (6), p. 953- 961.

Borecka- Biernat, D. (2007). Agresywna strategia radzenia sobie młodzieży w społecznych sytuacjach trudnych a poczucie umiejscowienia kontroli oraz jej uzależnienie od postaw rodzicielskich. Prace Naukowe AJD. Pedagogika, nr 16, s. 129.

Brühlmeier A.(1993), Edukacja humanistyczna, Oficyna Wydawnicza.” Impuls”, Kraków.

Byra S., Parchomiuk M. (2007), Wsparcie społeczne jako zasób w rehabilitacji społecznej, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny”, t. 27, s. 135- 148.

Chomczyński, Działania wychowanków schronisk dla nieletnich i zakładów poprawczych, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2014

Czajka B. (2004), Problemy usamodzielnianych wychowanków, „Problemy Opiekuńczo Wychowawcze”, nr 7.

Gordon T. (1991), Wychowanie bez porażek, IW PAX, Warszawa.

Granosik M., Gulczyńska A., Szczepanik R., (2015). Przekształcanie klimatu społecznego ośrodków wychowawczych dla młodzieży nieprzystosowanej społecznie (MOS i MOW), czyli o potrzebie rozwoju dyskursu profesjonalnego oraz działań upełnomocniających [w:] J.E. Kowalska, A. Sobczak, A. Kaźmierczak (red.), Zapobieganie wykluczeniu z systemu edukacji dzieci i młodzieży nieprzystosowanej społecznie. Dobre praktyki pracy edukacyjnej, Łódź: wyd. UŁ, s. 13-71.

Huget P., 2009, Poczucie kompetencji społecznych młodzieży z zaburzeniami w zachowaniu jako czynnik wpływający na skuteczność mediacji rodzinnych, [w:] Mediacja w rozwiązywaniu konfliktów wieku adolescencji, (red.) M. Leśniak, Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne sp. z o.o. – Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków, s. 113 – 122.

Jabłonowska M. (2016), Edukacyjny wymiar samodzielności poznawczej . Szkice teoretyczne i dociekania empiryczne w kontekście zdolności uczniów gimnazjum, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa, s. 206.

James, B. (2003). Leczenie dzieci po urazach psychicznych, Warszawa, PARPA; Kozłowski P., (2016). Wartości, cele i plany życiowe młodzieży nieprzystosowanej społecznie, wyd. Impuls, Kraków, s. 157.

Kamiński A. (2005), Młodzieżowe Ośrodki Wychowawcze w Polsce, ich zadania i sposoby funkcjonowania [w:] K. Socha-Kołodziej, B. Zajęcka (red.), Profilaktyka, opieka, wychowanie, resocjalizacja – wybrane aspekty, wyd. Akademii im. Jana Długosza. Częstochowa.

Kaniowska T. (2018), Materiały szkoleniowe dla kadry placówek resocjalizacyjnych. Wymagania państwa w odniesieniu do funkcjonowania młodzieżowych ośrodków wychowawczych i młodzieżowych ośrodków socjoterapii, Sulejówek, http://www.kuratorium.waw.pl/download/1/15912/SpecyfikafunkcjonowaniaMOWawymagania panstwa.pdf, [pobrano: 10.05.2018].

Karłyk-Ćwik, A. (2009). Kompetencje za¬wodowe pedagogów w pracy z nieletnimi agresorami. Toruń: W.E. Akapit.

Kirenko J. (2002), Wsparcie społeczne osób z niepełnosprawnością, Ryki, Wyższa Szkoła Umiejętności Pedagogicznych i Zarządzania w Rykach.

Kirenko J., Sarzyńska E. (2010), Bezrobocie. Niepełnosprawność. Potrzeby, Lublin, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Kmiecik-Baran K. (1995), Skala wsparcia społecznego. Teoria i właściwości psychometryczne, „Przegląd Psychologiczny”, t. 38, nr 1-2, s. 201- 214.

Kobylarczyk-Kaczmarek M., Ogińska-Bulik N., Trauma u młodzieży. Konsekwencje i uwarunkowania, wyd. Difin, Warszawa 2023, s. 152.

Konaszewski K., Sosnowski T., (2017). Czynniki warunkujące samoocenę nieletnich umieszczonych w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, Resocjalizacja Polska, nr 13, s. 188.

Kozłowski P., (2016). Wartości, cele i plany życiowe młodzieży nieprzystosowanej społecznie, wyd. Impuls, Kraków, s. 150-152.

Kudlak G., Kompetencje społeczne nieletnich przestępców, [w:] G. Kudlak (red.) Instytucjonalna resocjalizacja nieletnich. Wyzwania i perspektywy rozwoju. Difin, Warszawa 2016.

Kupiec H., Zięciak M., (2023), Osobowościowe korelaty kompetencji społecznych nieletnich przebywających w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, Colloquium Pedagogika – Nauki o Polityce i Administracji, 2(50), s. 132.

Kupiec, H. (2014). Płeć jako moderator samooceny młodzieży dostosowanej i niedostosowanej społecznie, Resocjalizacja Polska, nr 7, s. 129, ss.. 117- 134.

Kupiec, H. (2016). Lęk i agresja jako katalizatory ekskluzji społecznej wychowanków placówek resocjalizacyjnych [w:] A. Knocińska, P. Frąckowiak, S. Jabłońska, (red.), Pedagogika społeczna wobec problemu wykluczenia społecznego. Diagnoza- fenomenologia – rozwiązania, GSW Milenium, s. 78, ss. 66- 79.

Kwaśnica R. (1994), O pomaganiu nauczycielowi – alternatywa komunikacyjna. Światopoglądowe uzasadnienie oraz edukacyjne konsekwencje sterującego i oferującego sposobu udzielania pomocy, Wrocławska Oficyna Nauczycielska, Wrocław.

Staniaszek M. , Klimat społeczny młodzieżowych ośrodków wychowawczych w Polsce. Studium resocjalizacyjne, niepublikowana praca doktorska, Wydział Nauk o Wychowaniu, Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013

Małachowska, E., 2017, Kompetencje komunikacyjne wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych, [w:] Teoretyczne i metodyczne aspekty resocjalizacji młodzieży niedostosowanej społecznie, (red.) I. Mudrecka, PEDAGOGIUM. Wyższa Szkoła Nauk Społecznych, Warszawa, s. 187- 198;.

Melrose K. L., Brown G. D. A., Wood A. M. (2015), When is Received Social Support Related to Perceived Support and Well-being? When it is Needed, “Personality and Individual Differences”, 77, p. 97- 105.

Motow I. (2018), Perspektywa skutecznej resocjalizacji nieletnich. Możliwości i bariery, Ośrodek Rozwoju Edukacji, https://www.ore.edu.pl/2017/11/materialy-do-pobrania-resocjalizacja, [dostęp: 11.10.2018].

Nurullah A. S. (2012), Received and Provided Social Support: A Review of Current Evidence and Future Directions, “American Journal of Health Studies”, 27 (3), p. 173- 188.

Opora R. (2010). Resocjalizacja. Wychowanie i psychokorekcja nieletnich niedostosowanych społecznie, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.

Opora R., (2009). Ewolucja niedostosowania społecznego jako rezultat zmian w zakresie odporności psychicznej i zniekształceń poznawczych, wyd. UG, Gdańsk 2009, s. 304.

Ostafińska-Molik B., Wysocka E. (2014), Doświadczanie wsparcia społecznego przez młodzież, „Pedagogika Społeczna”, nr 3 (53), s. 83- 104.

Porzak R., 2008, Charakterystyka środowiska schronisk dla nieletnich, [w:] Efektywność instytucjonalnych form pomocy na rzecz młodzieży zagrożonej wykluczeniem społecznym, Z. B. Gaś, PWF „Masz Szansę”, Lublin, s. 272.

Remisz M., 2005. Funkcje opiekuńczo-wychowawcze rodzin niepełnych i ich wspomaganie, Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie Filii Akademii Świętokrzyskiej.

Schmitz M., Russel D., Cutrona C. (1997), Perceived Social Support and Social Network Influences on Physician Utilization Among the Elderly, “Research in the Sociology of Health Care”, 14 (2), p. 249 – 272.

Sęk H. (2003), Wsparcie społeczne jako kategoria zasobów i wieloznaczne funkcje wsparcia, [w:] Z. Juczyński, N. Ogińska- Bulik, Zasoby osobiste i społeczne sprzyjające zdrowiu jednostki, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 32.

Sęk H. (2012), Rola wsparcia społecznego w sytuacjach stresu życiowego. O dopasowaniu wsparcia do wydarzeń stresowych, [w:] H. Sęk, R. Cieślak (red.), Wsparcie społeczne, stres i zdrowie, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 49- 67.

Sęk H., Cieślak R. (2012), Wsparcie społeczne – sposoby definiowania, rodzaje i źródła wsparcia, wybrane koncepcje teoretyczne, [w:] H. Sęk, R. Cieślak (red.), Wsparcie społeczne, stres i zdrowie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 11-28.

Sikora R. (2012), Wsparcie społeczne i strategie radzenia sobie ze stresem a depresyjność młodzieży, „Psychologia Rozwojowa”, t. 17, nr 2, s. 41- 54.

Strelau J, Doliński D. Psychologia. Podręcznik Akademicki, T. 1, wyd. GWP, Gdańsk 2008, s. 456.

Szafrańska K. (2018), Kształtowanie się celów życiowych nastolatków w pieczy instytucjonalnej. Model ontologiczno- gnozeologiczny, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.

Szczęsna A. (2010), Wsparcie społeczne w rozwoju zawodowym nauczycieli, Zielona Góra, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego.

Theiss W. (1984), Radlińska, Wiedza Powszechna, Warszawa.

Thoits P. A. (2010), Stress and Health: Major Findings and Policy Implications, “Journal of Health and Social Behavior”, 51 (1), p. 41- 53.

Wysocka E., Ostafińska- Molik B., Osobowość i myślenie twórcze osób niedostosowanych społecznie w kontekście resocjalizacji twórczej, Resocjalizacja Polska, nr 18/2019, s. 156, ss. 149-170.

Zięciak M. (2020), Samodzielność i usamodzielnianie wychowanków w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.