General Pedagogy in the Light of Selected Textbooks from the Interwar Period

Władysława Szulakiewicz

doi:10.18290/rped26181.1

Data publikacji : 2026-03-30

Tom 18 Nr 1 (2026)

Pedagogika ogólna w świetle wybranych podręczników okresu międzywojennego

Władysława Szulakiewicz

https://orcid.org/0000-0001-8614-2955

DOI: https://doi.org/10.18290/rped26181.1

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest ukazaniu przedmiotu pedagogiki ogólnej w świetle wybranych podręczników do pedagogiki, wydanych w okresie międzywojennym. Przedstawiono w nim: definicje pedagogiki ogólnej i jej przedmiotu badań, dyscypliny współpracujące z pedagogiką oraz treści i kategorie używane do opisu tej subdyscypliny. Rozważania te zostały poprzedzone uwagami dotyczącymi biografii autorów omawianych publikacji. Z analiz podręczników wynika, że ich autorzy ujmowali pedagogikę ogólną jako teorię wychowania dotyczącą celów, środków, metod i zasad realizacji procesu wychowania. Teorię traktowali jako niezbędną wiedzę dla praktyki wychowawczej.

Słowa kluczowe:

pedagogika ogólna, podręczniki do pedagogiki, przedmiot badań pedagogiki ogólnej, autorzy podręczników, treści i kategorie pedagogiki ogólnej

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Baranowski, M. (1888/1893). Pedagogika i dydaktyka do użytku nauczycieli szkół ludowych i seminariów nauczycielskich. Lwów: Księgarnia Gubrynowicz i Schmidt., wyd. 2, Lwów 1893.

Baranowski, M. (1895/1925). Pedagogika do użytku seminariów nauczycielskich i nauczycieli szkół ludowych, wyd. 4, Lwów 1895, wyd. 12. Gebethner i Wolff 1925.

Gnitecki, J. (2004). Pedagogika ogólna z metodologią. Wydawnictwo Naukowe Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego Oddział w Poznaniu.

Kosiński, W. (1920). Pedagogika. Podręcznik dla wychowawców i nauczycieli. Księgarnia św. Wojciecha.

Kosiński, W. (1916). Jacek Mijakowski, kaznodzieja barokowy. Przyczynek do dziejów kaznodziejstwa polskiego w XVII wieku. Druk J. Grodzicki i S-ka.

Krześniak-Firlej, D. (2016). Bibliografia piśmiennictwa profesorów Seminarium w Sandomierzu. Studia Sandomierskie, 23, 265–296.

Łabendowicz, S. (2003). Kosiński Wacław Mateusz (1882–1953). W: R. Czekalski i in. (red.), Słownik katechetyków polskich XX wieku. Wydawnictwo Salezjańskie.

Magier, P. (2012). Pedagogika ogólna w strukturze nauk pedagogicznych. W: R. Skrzyniarz, E. Smołka, S. Konefał (red.), U podstaw tożsamości pedagogiki (s. 31–49). Wydawnictwo KUL.

Meissner, A. (1999). Spór o dusze polskiego nauczyciela. Społeczeństwo galicyjskie wobec problemów kształcenia nauczycieli. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Meissner, A. (2013). Mieczysław Baranowski (1851–1898). W: A. Meissner (red.), Szkice z dziejów myśli pedagogicznej w zaborze austriackim 1772–1918 (s. 29–40). Innovatio Pres Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji.

Melchertówna, J., i Fischer, A. (1916). Szkoła pracy. Sprawozdanie z pracy przeprowadzonej przez… w I klasie szkoły ćwiczeń tutejszego zakładu. W: Sprawozdanie Dyrekcji Seminarium Nauczycielskiego Żeńskiego w Przemyślu (s. 16–25).

Melchertówna, J. (1922). O przygotowanie dzieci do nauki czytania i pisania. Ognisko Nauczycielskie, 1, 4–9.

Melchertówna, J. (1923). W 150 rocznicę. Iskra, 231.

Melchertówna J. (1925). Sprawozdanie z ankiety w sprawie metodyki języka polskiego. Ruch Pedagogiczny, 1–2, 124–133.

Melchertówna, J. (1926). Jak uczyć się do egzaminu kwalifikacyjnego. M. Arct.

Melchertówna, J. (1928). Zagadnienia pedagogiczne: zarys podręcznikowy dla użytku seminariów nauczycielskich ułożony według programu MWRiOP. Księgarnia Naukowa.

Melchertówna, J. (1929). Z działalności opieki nad dzieckiem w Belgii. Ruch Pedagogiczny, 7–9, 243–246.

Melchertówna, J. (1929). Organizacja szkoły powszechnej w Brukseli. Ruch Pedagogiczny, 2, 50–54.

Melchertówna, J. (1932). Jak uczą dzieci gdzieindziej. Przyjaciel Szkoły, 16, 550–552.

Melchertówna, J. (1936). Działalność Państwowego Seminarium Naucz. w Przemyślu. W: Jednodniówka z okazji zjazdu uczennic i nauczycieli Państwowego i Prywatnego Seminarium Nauczycielskiego Żeńskiego w Przemyślu (30–31). Nowoczesna.

Możdżeń, S. (2010). Pedagogika katolicka w ujęciu Wacława Mateusza Kosińskiego (1882–1953). Pedagogia Ojcostwa: katolicki przegląd społeczno-pedagogiczny, 1, 111–120.

Okoń W. (1996). Nowy słownik pedagogiczny. Wydawnictwo Żak.

Potoczny, J. (1997). Pedagogiczne wyznania Mieczysława Tytusa Baranowskiego. W: C. Majorek, J. Potoczny (red.), Galicja i jej dziedzictwo, t. 9, Biografie pedagogiczne (s. 111–118). Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Pudłocki, T. (2009). Iskra światła czy kopcąca pochodnia? Inteligencja w Przemyślu w latach 1867–1939. Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”.

Sośnicki, K. (1946). Pedagogika ogólna. Podręcznik dla użytku kształcenia nauczycieli. Księgarnia Wysyłkowa Librarum.

Suchodolski, B. (red.). (1972). Instytuty Pedagogiczne Związku Nauczycielstwa Polskiego. Nasza Księgarnia.

Szulakiewicz, W. (2016). Kształcenie pedagogiczne w seminariach nauczycielskich Krakowa okresu autonomii galicyjskiej. Studia Paedagogica Ignatiana, 19(3), 143–162. https://doi.org/10.12775/SPI.2016.3.007

Szulakiewicz, W. (2025). Pedagogika dla katechetów: Idee księdza Teofila Karola Łękawskiego (1834–1923). Biografistyka Pedagogiczna, 10(1), 39–60. https://doi.org/10.36578/BP.2025.10.20

Turos, L. (red.). (1999). Pedagogika ogólna i subdyscypliny. Wydawnictwo Naukowe Żak.

Wołoszyn, S. (1998). Nauki o wychowaniu w Polsce w XX wieku. Próba syntetycznego zarysu na tle powszechnym, wyd. II poszerzone. Dom Wydawniczy Strzelec.