Kompetencje nauczyciela w zakresie współpracy z rodzicami. Model teoretyczny i jego implikacje dla kształcenia pedagogicznego

Marta Poruszek

doi:10.18290/rped26183.7

Data publikacji : 2026-09-25

Tom 18 Nr 3 (2026)

Kompetencje nauczyciela w zakresie współpracy z rodzicami. Model teoretyczny i jego implikacje dla kształcenia pedagogicznego

Marta Poruszek

https://orcid.org/0000-0002-5501-0260

DOI: https://doi.org/10.18290/rped26183.7

Abstrakt

Artykuł podejmuje problematykę współpracy nauczycieli z rodzicami jako kluczowej kompetencji zawodowej, warunkującej skuteczność działań dydaktyczno-wychowawczych i dobrostan uczniów. Na podstawie krytycznej analizy literatury pedeutologicznej, psychologicznej i edukacyjnej przedstawiono autorski model teoretyczny, integrujący komponenty poznawcze, instrumentalne oraz społeczno-emocjonalne. Model ten łączy zrewidowaną taksonomię Blooma z koncepcją społeczno-emocjonalnego uczenia się (SEL), co pozwala na uchwycenie procesu rozwoju kompetencji jako spiralnego i dynamicznego – od poziomu reaktywnego po refleksyjno-krytyczny. Artykuł ukazuje znaczenie współpracy z rodzicami w kontekście kryzysu autorytetu szkoły i narastających napięć w relacjach nauczyciel–rodzic oraz wskazuje implikacje dla praktyki kształcenia pedagogicznego. Zaproponowany model stanowi teoretyczną ramę umożliwiającą progresywne i holistyczne przygotowanie przyszłych nauczycieli do pełnienia roli refleksyjnych praktyków, zdolnych do partnerskiego dialogu z rodzicami i budowania kapitału społecznego szkoły.

Słowa kluczowe:

współpraca z rodzicami, kompetencje nauczyciela, kompetencje poznawcze i społeczno-emocjonalne, kształcenie przyszłych nauczycieli, model spiralny nabywania i rozwijania kompetencji w obszarze współpracy z rodzicami

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Adrjan, B. (2022). Rodzice w szkole w osobistych teoriach nauczycieli. Wychowanie na co Dzień, (2), 3–8.

Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej (2026). Współpraca z rodzicami w edukacji włączającej [karta przedmiotu]. https://usosweb.aps.edu.pl/kontroler.php?_action=actionx:katalog2/przedmioty/pokazPrzedmiot(prz_kod:100N-0E3WRW)

Attard-tonna, M., i Madalińska-Michalak, J. (red.). (2018). Teacher education policy and practice – International perspectives and inspiration. Foundation for the Development of the Education System.

Babicka-Wirkus, A. (2019). Kultury oporu w szkole. Działania, motywacje, przestrzeń. Wolters Kluwer.

Babiuch, M. (2002). Jak współpracować z rodzicami „trudnych” uczniów?. WSiP.

Bauman, Z. (2007). Edukacja: wobec, wbrew i na rzecz ponowoczesności. W: M. Dudzikowa i M. Czerepaniak-Walczak (red.), Wychowanie. Pojęcia, procesy, konteksty. T. 1: Istota i sens wychowania – wokół kontekstów i znaczeń (s. 177–188). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Bergman, P., i Chan, E. (2017). Leveraging technology to engage parents at scale: Evidence from a randomized controlled trial (CESifo Working Paper Series, nr 6493). http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2989472

Bourdieu, P., i Passeron, J. C. (1990). Reprodukcja. Elementy teorii systemu nauczania (E. Neyman, tłum.). PWN.

Boyd, P., i Szplit, A. (2017). Teachers and teacher educators learning through inquiry: International perspectives. Wydawnictwo Attyka.

Budajczak, M. (2020). Edukacja domowa… po latach. Wydawnictwo Iosephicum.

Budkowska, L., i Poszytek, P. (2018). Kompetentny nauczyciel – przyszłość czy rzeczywistość. W: S. M. Kwiatkowski (red.), Kompetencje przyszłości (s. 468–481). Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji.

Calderon-villarreal, A., Garcia-Hernandez, A., Olvera-Gonzalez, R., i Elizondo-Garcia, J. (2025). Parental involvement barriers and their influence on student self-regulation in primary education. Education and Urban Society, 57(4), 327–346. https://doi.org/10.1177/00131245251314489

Casel. (b.r.). What is the CASEL framework?. https://casel.org/fundamentals-of-sel/what-is-the-casel-framework/

Chałas, K. (2018). Przyszłość należy do świadomych i aktywnych obywateli. Jakie kompetencje są im niezbędne? Jak skutecznie je kształtować? (Perspektywa aksjologiczna). W: S. M. Kwiatkowski (red.), Kompetencje przyszłości (s. 30–67). Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji.

Cichocki, A. (2009). Wymiary kompetencji wychowawczych nauczyciela (w konfrontacji ze statutami szkół i postulatami doskonalenia nauczycieli). W: H. Gajdamowicz (red.), Nauczyciel wobec szans i zagrożeń edukacyjnych w XXI wieku. T. 1: Teoretyczne konteksty szans i zagrożeń edukacyjnych XXI wieku (s. 193–207). Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Courcy, J., Gagnon, N., i Gagne, A. (2024). Mentors’ competence development to support novice teachers: Cross analyzing two mentoring context. W: M. Carmo (red.), Education Applications & Developments (T. 9, s. 134–146). Science Press. https://doi.org/10.36315/2024eadIX11

De Tchorzewski, A. (2020). O potrzebie redefinicji rodziny oraz miejscu w naukach pedagogicznych. W: K. Jakubiak i R. Grzybowski (red.), Rodzina i dziecko w zmieniającym się świecie. Perspektywa historyczna i pedagogiczna (s. 215–232). Wydawnictwo Adam Marszałek.

Dobkowska, J., Zielińska, A., i Żytko, M. (2024). Młodzi nauczyciele odchodzą ze szkoły. Raport z diagnozy uwarunkowań odchodzenia z zawodu przez warszawskich nauczycieli o stażu pracy do 5 lat. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. https://doi.org/10.31338/uw.9788323565949

Drzeżdżon, W. (2011). Pedagogiczne uwarunkowania autorytetu nauczyciela-wychowawcy. Język – Szkoła – Religia, 6, 113–124.

Dubis, M. (2019). Współpraca: nauczyciel – uczeń – rodzic. Wymiary relacji wychowawczej i edukacyjnej. Studia Paedagogica Ignatiana, 22(1), 149–175 http://dx.doi.org/10.12775/10.12775/SPI.2019.1.008

Frączek, Z. (2020). O dziecku i dzieciństwie oraz sytuacji dziecka w rodzinie ponowoczesnej. W: K. Jakubiak i R. Grzybowski (red.), Rodzina i dziecko w zmieniającym się świecie. Perspektywa historyczna i pedagogiczna (s. 233–248). Wydawnictwo Adam Marszałek.

Giddens, A. (2012). Socjologia (O. Siara, A. Szulżycka, P. Tomanek, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Illich, I. (2010). Odszkolnić społeczeństwo. Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana.

Jakimiuk, B. (2018). Wybrane czynniki kształtujące satysfakcję z pracy nauczyciela. Ruch Pedagogiczny, (2), 73–79.

Janke, W. A. (2004). Podmiotowe partnerstwo w stosunkach rodziny i szkoły modele wspólnie z dzieckiem. W: I. Nowosad i M. J. Szymański (red.), Nauczyciele i rodzice. Cz. 3: W poszukiwaniu nowych znaczeń i interpretacji współpracy (s. 129–162). Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego.

Jegier, A., Kwiatkowski, S. T., i Szurowska, B. (2021). Nauczyciel w obliczu szans i zagrożeń współczesnego świata. W perspektywie kształcenia i pracy zawodowej. Difin.

Juul, J. (2014). Kryzys szkoły. Co możemy zrobić dla uczniów, nauczycieli i rodziców? (D. Syska, tłum.). Wydawnictwo MiND.

Juul, J., i Jensen, H. (2023). Kompetencje relacyjne w edukacji. Od posłuszeństwa do odpowiedzialności (A. Boniszewska, tłum.). Wydawnictwo MiND.

Kalinowska, A. (2023). Praca wychowawcza przyszłego nauczyciela klas I–III. Eruditio et Ars, (1), 85–113.

Klus-Stańska, D. (2018). Paradygmaty dydaktyki. Myśleć teorią o praktyce. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kobyłecka, E. (red.). (2017). Modern teachers’ responsibilities in the days of global cultural transformation. Wydawnictwo Adam Marszałek.

Kolb, A. Y., i Kolb, D. A. (2022). Uczenie się na podstawie doświadczania. Podręcznik dla edukatorów, trenerów i coachów (M. Bręgiel-Pant, tłum.). Dialogi & Zmysły.

Korczyński, S. (2017). Satysfakcja zawodowa nauczycieli. Wydawnictwo Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej.

Królikowska, A., i Topij-Stempińska, B. (2014). Wizerunek nauczyciela we współczesnym społeczeństwie polskim. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 9(1), 13–26. https://doi.org/10.35765/eetp.2014.0931.01

Kupiec, M. (2019). Oczekiwania nauczycieli wobec rodziców i wzajemnej współpracy. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 581(6), 27–38. https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.3743

Kwaśnica, R. (2006). Wprowadzenie do myślenia o nauczycielu. W: Z. Kwieciński i B. Śliwerski (red.), Pedagogika. Podręcznik akademicki (T. 2, s. 291–320). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kwiatkowski, S. M. (2018). Kompetencje przyszłości. W: S. M. Kwiatkowski (red.), Kompetencje przyszłości (s. 14–29). Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji.

Lamri, J. (2021). Kompetencje XXI wieku: Kreatywność, komunikacja, krytyczne myślenie, kooperacja. Wolters Kluwer.

Łagoda, A. (2012). Istota zawodu współczesnego nauczyciela, czyli o byciu idealnym nauczycielem we współczesnej szkole. W: G. Durka i E. Murawska (red.), Być nauczycielem – opiekunem – wychowawcą. T. 2: Między teorią a praktyką (s. 145–163). Wydawnictwo Adam Marszałek.

Łobocki, M. (2009). W trosce o wychowanie w szkole. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Makaruk, K., Drabarek, K., Popyk, A., i Wójcik, S. (2023). Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę.

Marzec, B. (2020). Cooperation with parents as an aspect of the teacher’s skills and tools. Konteksty Pedagogiczne, 2(15), 137–152. https://doi.org/10.19265/kp.2020.2.15.274

McLaren, P. (2015). Życie w szkołach. Wprowadzenie do pedagogiki krytycznej (A. Dziemianowicz-Bąk, J. Dzierzgowski, M. Starnawski, tłum.). Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Meighan, R. (2014). Porównywanie systemów wychowanie dobrych, złych, brzydkich i przeciw-skutecznych. Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogii i Administracji im. Mieszka I.

Meighan, R., Barton, L., i Walker, S. (1993). Socjologia edukacji (E. Kiszkurno-Koziej, Z. Knutsen, P. Kwieciński, tłum.). Uniwersytet Mikołaja Kopernika.

Mendel, M. (1999). Edukacja społeczna - odmiana myślenia o wczesnej edukacji. Wydawnictwo Olsztyńskiej Szkoły Wyższej.

Mendel, M. (2007). Rodzice i nauczyciele jako sprzymierzeńcy. Wydawnictwo Harmonia.

Michniuk, A. (2020). Dlaczego współcześni nauczyciele rezygnują z pracy w szkołach państwowych? Raport z badań. Rocznik Pedagogiczny, 43(1), 153–165. https://doi.org/10.2478/rp-2020-0009

Milerski, B., i Śliwerski, B. (red.). (2000). Pedagogika. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Musiał, E. (2024). Współpraca szkoły z rodzicami jako obszar (nie)skuteczności pedagogicznej – wyobrażenia studentów przygotowujących się do roli zawodowej nauczycieli edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej. Raport z badań wstępnych. Wychowanie w Rodzinie, 31(2), 125–145. https://doi.org/10.61905/wwr/191414

Nikiel, Ł. (2024). Dobrostan szkolny ucznia: Definicja, istotne czynniki i metody pomiaru. W: Z. Janiszewska-Nieścioruk (red.), (Nie)nowe problemy edukacji i rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami i o zróżnicowanych potrzebach. Kontrowersje – wyzwania – konsekwencje zaniechań (s. 83–100). Uniwersytet Zielonogórski.

Nowosad, I. (2014). W pętli samospełniającej się przepowiedni. O oczekiwaniach nauczycieli w kontaktach z rodzicami. Studia Pedagogiczne, 67, 201–220.

Okoń, W. (2001). Nowy słownik pedagogiczny. Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Poruszek, M. (2023). Edukacja domowa jako forma oporu emancypacyjnego rodziców wobec systemu szkolnego [rozprawa doktorska, Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej]. https://bw.aps.edu.pl/info/phd/APS27a8f49ca4e14c54a946449d3ba5cd77/

Rogers T., i Feller, A. (2018). Reducing student absences at scale by targeting parents’ misbeliefs. Nature Human Behaviour, 2, 335–342. https://doi.org/10.1038/s41562-018-0328-1

Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela, Dz.U. 2019, poz. 1450.

Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli. Dz.U. 2023, poz. 2102.

Róg, A. (2012). Nauczyciel wychowawca. W: J. Mróz i K. Kaleta (red), Umiejętności psychologiczno-pedagogiczne w pracy nauczyciela (s. 31–48). Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP.

Rusnak, M. (2018). “The oversensitive, demanding parent” vs. “the professional teacher”– the ongoing struggle for the common ground of parent-teacher collaboration in Poland. International Journal about Parents in Education, 10, 70–78. https://doi.org/10.54195/ijpe.14129

Sak-Skowron, M., i Gąsior, M.(2022). Kompetencje pracowników w perspektywie rynku pracy i procesów kształcenia. Wydawnictwo Politechniki Lubelskiej.

Sarnat-Ciastko, A. (2015). Tutoring w polskiej szkole. Difin.

Sikorska, M. (2019). Praktyki rodzinne i rodzicielskie we współczesnej Polsce. Rekonstrukcja codzienności. Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Stowarzyszenie Wspierania Edukacji i Rodziny STERNIK (b.r.). https://www.sternik.edu.pl/

Syper-Jedrzejak, M. (2022). Wypalenie zawodowe wśród pracowników oświaty – metody pomiaru i przegląd badań realizowanych w Polsce. E-mentor, 1(93), 26–36. http://dx.doi.org/10.15219/em93.1549

Szymański, M. J. (2021). Edukacja w zmieniającym się społeczeństwie. Difin.

Śliwerski, B. (2010). Myśleć jak pedagog. Gdańskie Towarzystwo Psychologiczne.

Śliwerski, B. (2015). Edukacja (w) polityce. Polityka (w) edukacji. Inspiracje do badań polityki oświatowej. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Tyszka, Z. (2002). Rodzina we współczesnym świecie. Wydawnictwo Naukowe UAM.

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie (2023/24). Współpraca z rodzicami i środowiskiem pozaszkolnym [karta przedmiotu]. https://sylabus.uj.edu.pl/pl/document/33068a37-3442-4307-91bc-f8d6c85ece20.pdf

Uniwersytet Łódzki (2026). Współpraca nauczyciela z rodzicami [karta przedmiotu]. https://usosweb.uni.lodz.pl/kontroler.php?_action=katalog2/przedmioty/pokazPrzedmiot&kod=0700-AU0018

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. Dz.U. 2024, poz. 737 (tekst jednolity).

Wilson, L. O. (2016). Anderson and Krathwohl Bloom’s taxonomy revised: Understanding the new version of Bloom’s taxonomy. Quincy College. https://quincycollege.edu/wp-content/uploads/Anderson-and-Krathwohl_Revised-Blooms-Taxonomy.pdf

Zając, D. (2024). Etyczne aspekty zawodu nauczycielskiego w twórczości pedeutologicznej Andrzeja Michała de Tchorzewskiego (1943–2024). Studia Paedagogica Ignatiana, 27(2), 113–130. https://doi.org/10.12775/SPI.2024.2.006

Zbróg, Z. J., Olechowska, A., i Szplit, A. (2024). Kompetencje społeczno-emocjonalne przyszłych nauczycieli wczesnej edukacji. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 19(2), 105–117. https://doi.org/10.35765/eetp.2024.1973.08

Zimbardo, P., Johnson, R., i Mccann, V. (2021). Psychologia. Kluczowe koncepcje. T. 2: Motywacja i uczenie się (M. Guzowska-Dąbrowska, J. Radzicki). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Zimny, J. (2009). Autorytet nauczyciela XXI wieku. W: H. Gajdamowicz (red.), Nauczyciel wobec szans i zagrożeń edukacyjnych w XXI wieku. T. 1: Teoretyczne konteksty szans i zagrożeń edukacyjnych XXI wieku. (s. 124–137). Oficyna Wydawnicza „Impuls”.