Znaczenie wsparcia w przygotowaniu nieletnich przebywających w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych do doświadczania samodzielności

Monika Zięciak

doi:10.18290/rped26182.5

Published : 2026-06-19

Vol. 18 No. 2 (2026)

The Importance of Support in Preparing Minors in Rehabilitation Center to Experience Independence

Monika Zięciak

https://orcid.org/0000-0002-9204-1402

DOI: https://doi.org/10.18290/rped26182.5

Abstract

This article addresses the importance of support provided by educators in youth care centers for the development of independence in their residents. The study was conducted using a diagnostic survey method, using proprietary questionnaires, among a group of 505 minors aged 13-18. These youth were housed in 12 randomly selected youth rehabilitation centers (MOWs) in three Polish voivodeships between 2017 and 2018. The results revealed that educational support and the minors’ assessment of its effectiveness influence the development of independence in their residents. Current supportive interventions undertaken by youth rehabilitation center staff have little impact and, in the minors’ opinion, are ineffective in developing their independence. Rehabilitation educators pay too little attention to providing youth with the conditions to become independent or motivating them to engage in independent activities. The lack of a statistically significant effect of educational support on the independence of minors outside the center also shows that the staff of the youth detention centers do not establish relationships with the minors based on trust, bonds, and care, and their influence is limited to the facility where they work.

Keywords:

support, minors, independence, resocialization

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Bochniarz A. (2019). Psychospołeczne uwarunkowania potrzeb młodzieży z rodzin niepełnych, wyd. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.

Bolger N., Zuckerman A., Kessler R. C. (2000), Invisible Support and Adjustment to Stress, “Journal of Personality and Social Psychology”, 79 (6), p. 953- 961.

Borecka- Biernat, D. (2007). Agresywna strategia radzenia sobie młodzieży w społecznych sytuacjach trudnych a poczucie umiejscowienia kontroli oraz jej uzależnienie od postaw rodzicielskich. Prace Naukowe AJD. Pedagogika, nr 16, s. 129.

Brühlmeier A.(1993), Edukacja humanistyczna, Oficyna Wydawnicza.” Impuls”, Kraków.

Byra S., Parchomiuk M. (2007), Wsparcie społeczne jako zasób w rehabilitacji społecznej, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny”, t. 27, s. 135- 148.

Chomczyński, Działania wychowanków schronisk dla nieletnich i zakładów poprawczych, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2014

Czajka B. (2004), Problemy usamodzielnianych wychowanków, „Problemy Opiekuńczo Wychowawcze”, nr 7.

Gordon T. (1991), Wychowanie bez porażek, IW PAX, Warszawa.

Granosik M., Gulczyńska A., Szczepanik R., (2015). Przekształcanie klimatu społecznego ośrodków wychowawczych dla młodzieży nieprzystosowanej społecznie (MOS i MOW), czyli o potrzebie rozwoju dyskursu profesjonalnego oraz działań upełnomocniających [w:] J.E. Kowalska, A. Sobczak, A. Kaźmierczak (red.), Zapobieganie wykluczeniu z systemu edukacji dzieci i młodzieży nieprzystosowanej społecznie. Dobre praktyki pracy edukacyjnej, Łódź: wyd. UŁ, s. 13-71.

Huget P., 2009, Poczucie kompetencji społecznych młodzieży z zaburzeniami w zachowaniu jako czynnik wpływający na skuteczność mediacji rodzinnych, [w:] Mediacja w rozwiązywaniu konfliktów wieku adolescencji, (red.) M. Leśniak, Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne sp. z o.o. – Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków, s. 113 – 122.

Jabłonowska M. (2016), Edukacyjny wymiar samodzielności poznawczej . Szkice teoretyczne i dociekania empiryczne w kontekście zdolności uczniów gimnazjum, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa, s. 206.

James, B. (2003). Leczenie dzieci po urazach psychicznych, Warszawa, PARPA; Kozłowski P., (2016). Wartości, cele i plany życiowe młodzieży nieprzystosowanej społecznie, wyd. Impuls, Kraków, s. 157.

Kamiński A. (2005), Młodzieżowe Ośrodki Wychowawcze w Polsce, ich zadania i sposoby funkcjonowania [w:] K. Socha-Kołodziej, B. Zajęcka (red.), Profilaktyka, opieka, wychowanie, resocjalizacja – wybrane aspekty, wyd. Akademii im. Jana Długosza. Częstochowa.

Kaniowska T. (2018), Materiały szkoleniowe dla kadry placówek resocjalizacyjnych. Wymagania państwa w odniesieniu do funkcjonowania młodzieżowych ośrodków wychowawczych i młodzieżowych ośrodków socjoterapii, Sulejówek, http://www.kuratorium.waw.pl/download/1/15912/SpecyfikafunkcjonowaniaMOWawymagania panstwa.pdf, [pobrano: 10.05.2018].

Karłyk-Ćwik, A. (2009). Kompetencje za¬wodowe pedagogów w pracy z nieletnimi agresorami. Toruń: W.E. Akapit.

Kirenko J. (2002), Wsparcie społeczne osób z niepełnosprawnością, Ryki, Wyższa Szkoła Umiejętności Pedagogicznych i Zarządzania w Rykach.

Kirenko J., Sarzyńska E. (2010), Bezrobocie. Niepełnosprawność. Potrzeby, Lublin, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Kmiecik-Baran K. (1995), Skala wsparcia społecznego. Teoria i właściwości psychometryczne, „Przegląd Psychologiczny”, t. 38, nr 1-2, s. 201- 214.

Kobylarczyk-Kaczmarek M., Ogińska-Bulik N., Trauma u młodzieży. Konsekwencje i uwarunkowania, wyd. Difin, Warszawa 2023, s. 152.

Konaszewski K., Sosnowski T., (2017). Czynniki warunkujące samoocenę nieletnich umieszczonych w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, Resocjalizacja Polska, nr 13, s. 188.

Kozłowski P., (2016). Wartości, cele i plany życiowe młodzieży nieprzystosowanej społecznie, wyd. Impuls, Kraków, s. 150-152.

Kudlak G., Kompetencje społeczne nieletnich przestępców, [w:] G. Kudlak (red.) Instytucjonalna resocjalizacja nieletnich. Wyzwania i perspektywy rozwoju. Difin, Warszawa 2016.

Kupiec H., Zięciak M., (2023), Osobowościowe korelaty kompetencji społecznych nieletnich przebywających w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, Colloquium Pedagogika – Nauki o Polityce i Administracji, 2(50), s. 132.

Kupiec, H. (2014). Płeć jako moderator samooceny młodzieży dostosowanej i niedostosowanej społecznie, Resocjalizacja Polska, nr 7, s. 129, ss.. 117- 134.

Kupiec, H. (2016). Lęk i agresja jako katalizatory ekskluzji społecznej wychowanków placówek resocjalizacyjnych [w:] A. Knocińska, P. Frąckowiak, S. Jabłońska, (red.), Pedagogika społeczna wobec problemu wykluczenia społecznego. Diagnoza- fenomenologia – rozwiązania, GSW Milenium, s. 78, ss. 66- 79.

Kwaśnica R. (1994), O pomaganiu nauczycielowi – alternatywa komunikacyjna. Światopoglądowe uzasadnienie oraz edukacyjne konsekwencje sterującego i oferującego sposobu udzielania pomocy, Wrocławska Oficyna Nauczycielska, Wrocław.

Staniaszek M. , Klimat społeczny młodzieżowych ośrodków wychowawczych w Polsce. Studium resocjalizacyjne, niepublikowana praca doktorska, Wydział Nauk o Wychowaniu, Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013

Małachowska, E., 2017, Kompetencje komunikacyjne wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych, [w:] Teoretyczne i metodyczne aspekty resocjalizacji młodzieży niedostosowanej społecznie, (red.) I. Mudrecka, PEDAGOGIUM. Wyższa Szkoła Nauk Społecznych, Warszawa, s. 187- 198;.

Melrose K. L., Brown G. D. A., Wood A. M. (2015), When is Received Social Support Related to Perceived Support and Well-being? When it is Needed, “Personality and Individual Differences”, 77, p. 97- 105.

Motow I. (2018), Perspektywa skutecznej resocjalizacji nieletnich. Możliwości i bariery, Ośrodek Rozwoju Edukacji, https://www.ore.edu.pl/2017/11/materialy-do-pobrania-resocjalizacja, [dostęp: 11.10.2018].

Nurullah A. S. (2012), Received and Provided Social Support: A Review of Current Evidence and Future Directions, “American Journal of Health Studies”, 27 (3), p. 173- 188.

Opora R. (2010). Resocjalizacja. Wychowanie i psychokorekcja nieletnich niedostosowanych społecznie, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.

Opora R., (2009). Ewolucja niedostosowania społecznego jako rezultat zmian w zakresie odporności psychicznej i zniekształceń poznawczych, wyd. UG, Gdańsk 2009, s. 304.

Ostafińska-Molik B., Wysocka E. (2014), Doświadczanie wsparcia społecznego przez młodzież, „Pedagogika Społeczna”, nr 3 (53), s. 83- 104.

Porzak R., 2008, Charakterystyka środowiska schronisk dla nieletnich, [w:] Efektywność instytucjonalnych form pomocy na rzecz młodzieży zagrożonej wykluczeniem społecznym, Z. B. Gaś, PWF „Masz Szansę”, Lublin, s. 272.

Remisz M., 2005. Funkcje opiekuńczo-wychowawcze rodzin niepełnych i ich wspomaganie, Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie Filii Akademii Świętokrzyskiej.

Schmitz M., Russel D., Cutrona C. (1997), Perceived Social Support and Social Network Influences on Physician Utilization Among the Elderly, “Research in the Sociology of Health Care”, 14 (2), p. 249 – 272.

Sęk H. (2003), Wsparcie społeczne jako kategoria zasobów i wieloznaczne funkcje wsparcia, [w:] Z. Juczyński, N. Ogińska- Bulik, Zasoby osobiste i społeczne sprzyjające zdrowiu jednostki, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 32.

Sęk H. (2012), Rola wsparcia społecznego w sytuacjach stresu życiowego. O dopasowaniu wsparcia do wydarzeń stresowych, [w:] H. Sęk, R. Cieślak (red.), Wsparcie społeczne, stres i zdrowie, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 49- 67.

Sęk H., Cieślak R. (2012), Wsparcie społeczne – sposoby definiowania, rodzaje i źródła wsparcia, wybrane koncepcje teoretyczne, [w:] H. Sęk, R. Cieślak (red.), Wsparcie społeczne, stres i zdrowie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 11-28.

Sikora R. (2012), Wsparcie społeczne i strategie radzenia sobie ze stresem a depresyjność młodzieży, „Psychologia Rozwojowa”, t. 17, nr 2, s. 41- 54.

Strelau J, Doliński D. Psychologia. Podręcznik Akademicki, T. 1, wyd. GWP, Gdańsk 2008, s. 456.

Szafrańska K. (2018), Kształtowanie się celów życiowych nastolatków w pieczy instytucjonalnej. Model ontologiczno- gnozeologiczny, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.

Szczęsna A. (2010), Wsparcie społeczne w rozwoju zawodowym nauczycieli, Zielona Góra, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego.

Theiss W. (1984), Radlińska, Wiedza Powszechna, Warszawa.

Thoits P. A. (2010), Stress and Health: Major Findings and Policy Implications, “Journal of Health and Social Behavior”, 51 (1), p. 41- 53.

Wysocka E., Ostafińska- Molik B., Osobowość i myślenie twórcze osób niedostosowanych społecznie w kontekście resocjalizacji twórczej, Resocjalizacja Polska, nr 18/2019, s. 156, ss. 149-170.

Zięciak M. (2020), Samodzielność i usamodzielnianie wychowanków w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.