Pandemia i wojna a „uczenie się przez całe życie”. Wybrane lekcje życiowe Ukraińców zamieszkujących w Polsce

Anna Linka

doi:10.18290/rped26182.8

Data publikacji : 2026-06-19

Tom 18 Nr 2 (2026)

Pandemia i wojna a „uczenie się przez całe życie”. Wybrane lekcje życiowe Ukraińców zamieszkujących w Polsce

Anna Linka

https://orcid.org/0000-0002-3178-5088

DOI: https://doi.org/10.18290/rped26182.8

Abstrakt

Artykuł odpowiada na pytania dotyczące lekcji życiowych wynikających z otrzymywania i dawania wsparcia społecznego w czasie kryzysów pandemicznego i wojenno-uchodźczego, oraz różnic i podobieństw w treści tych lekcji dla imigrantów i uchodźców wojennych z Ukrainy w Polsce. Aby uzyskać odpowiedzi na te pytania zastosowano jakościowe badania podłużne. Analiza danych została dokonana w ramach pojęć: uczenia się przez całe życie (edukacja nieformalna/incydentalna), wsparcia społecznego (rodzaje i obszary), transgresji, samowychowania i integracji międzykulturowej. Praca ukazuje, w jaki sposób wsparcie otrzymywane w kryzysie przyczynia się do transgresji i samowychowania ku dawaniu wsparcia, a w rezultacie pełniejszej integracji międzykulturowej.

Słowa kluczowe:

kryzysy, wsparcie społeczne, edukacja nieformalna/incydentalna, samowychowanie

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Adamczyk, A., Trojanowska-Strzęboszewska, M., Kowalewska, D., i Bartłomiejski, R. (2022). Ukrainian migrants in Poland and the role of an employer as the channel of information during the COVID-19 pandemic. Sustainability, 14(9), 5338. https://doi.org/10.3390/su14095338

Chase, S. E. (2009). Wywiad narracyjny. Wielość perspektyw, podejść, głosów (F. Smith, tłum.). W: N. K. Denzin i Y. S. Lincoln (red.), Metody badań jakościowych (t. 2, s. 15–55). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Cywiński, A., Lib, W., Marek, L., i Perzycka-Borowska, E. (red.) (2023). Troska. Co wojna w Ukrainie nam zrobiła? Autoetnograficzne opowieści studentów i nauczycieli akademickich. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Ćwirynkało, K., Parchomiuk, M., Bartnikowska, U., Antoszewska, B., i Barzykowski, K. (2024). Assessing polish teachers’ competencies in working with Ukrainian refugee students: A comparative study across different contexts. International Journal of Intercultural Relations, 101, 102005. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2024.102005

Finch, A. (2010). Critical incidents and language learning: Sensitivity to initial conditions. System, 38(3), 422–431. https://doi.org/10.1016/j.system.2010.05.004

Hannagan, R. J. (2018). Informal and incidental learning in the Marine Corps. MCU Journal, 9(1), 45–52.

Ivanon, D., Holub, N., i Solovey, O. (2025). Education in times of war: Narrative accounts of displacement and continuity in Ukrainian schools. International Journal of Educational Narrative, 3(3), 263–273. https://doi.org/10.70177/ijen.v3i3.2207

Jomma F., i Linka, A. (2017). Działalność publiczna Kurdów w Polsce na tle aktywności diaspory kurdyjskiej w Europie Zachodniej. Środkowoeuropejskie Studia Polityczne, (1), 213–223. https://doi.org/10.14746/ssp.2017.1.12

Jundziłł, I. (1997). Samowychowanie. W: W. Pomykało (red.), Encyklopedia pedagogiczna (s. 716–717). Fundacja Innowacja.

Kałwak, W., Bańbura, A., Głowacz, O., Kawa, K., Knutelska, P., Opoczyńska M., Górski, S., i Nowakowski, M. (2013). Podłużne badanie jakościowe doświadczenia wolontariuszy sprawujących opiekę nad pacjentami w ramach programu profilaktyki powikłań hospitalizacji osób starszych na oddziale chorób wewnętrznych – Projekt Zdrowy Kontakt. Przegląd Socjologii Jakościowej, 13(1), 32–67. https://doi.org/10.18778/1733-8069.13.1.02

Kamionka, M. (2024). Attitudes towards refugees from Ukraine in Poland with special consideration of young Ukrainians in the eyes of Polish students, as exemplified by the Olkusz Region. Acta Paedagogica Vilnensia, 53, 57–71. https://doi.org/10.15388/ActPaed.2024.53.5

Kaniasty, K., i Norris, F. H. (2000). Help‐seeking comfort and receiving social support: The role of ethnicity and context of need. American Journal of Community Psychology, 28(4), 545–581. https://doi.org/10.1023/A:1005192616058

Kawula, S. (1996). Spirala życzliwości: od wsparcia do samodzielności. Wychowanie na co dzień, (10-11), 14–17.

Kawula, S. (2012). Pedagogika społeczna dzisiaj i jutro. Wydawnictwo Edukacyjne „Akapit”.

Klakla, J. B. (2025). Acculturation and Adaptation of Ukrainian Students at Kraków Higher Education Institutions amidst the COVID-19 Pandemic and Russian Aggression against Ukraine. Brill.

Kolarzowa, R. (2000). Przekroczyć estetykę. Tragiczność jako kategoria transgresyjna w poezji i muzyce początku. Universitas.

Kozielecki, J. (2004). Społeczeństwo transgresyjne. Szansa i ryzyko. Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Kozina, Z., Berezhna, Y., Boychuk, Y., Kozin, O., Golenkova, Y., Polishchuk, S., i Sanjaykumar, S. (2024). Assessment of reaction speed and nervous system characteristics: Implications for physical exercise selection in humanities students’ physical education. Journal of Physical Education and Sport, 24(3), 513–520. https://doi.org/10.7752/jpes.2024.03062

Kubinowski, D. (2010). Jakościowe badania pedagogiczne. Wydawnictwo UMCS.

Linka, A. (2023). Rola wsparcia społecznego w integracji międzykulturowej: Historie migrantów z czasu pandemii COVID-19 jako świadectwa biografii transgresyjnych. Biografistyka Pedagogiczna, 8(2), 633–652. https://doi.org/10.36578/BP.2023.08.34

Moret-Tatay, C., Zharova, I., Cloquell, A., Pérez-Bermejo, M., Murphy, M., i Arteaga, F. (2025). Social support increases resilience and affect in non-displaced Ukrainians and refugees after a year of war. Psicothema, 37(1), 21–31. https://doi.org/10.70478/psicothema.2025.37.03

Morska, L., Fabiś, A., i Gierszewski, D. (2024). Learning in crisis: The war related perspective of poles’ epistolary narratives to Ukrainians. Cogent Arts & Humanities, 11(1), 2393512. https://doi.org/10.1080/23311983.2024.2393512

Nikitorowicz, J. (2007). Edukacja międzykulturowa. Kreowanie tożsamości dziecka (wyd. 2). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Nikitorowicz, J. (2009). Edukacja regionalna i międzykulturowa. Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.

Ojczyk, J. (2022). Psychologowie z Ukrainy będą mogli pomagać w Polsce. Prawo.pl, 8.04. https://www.prawo.pl/zdrowie/jakie-uprawnienia-ma-psycholog-z-ukrainy,514496.html

Olbrycht, K. (1996). Edukacja kulturowa a wychowanie do szacunku dla praw narodowych. Człowiek w Kulturze (8), 115–124.

Olbrycht, K., Skutnik, J., Konieczna, E., Sieroń- Galusek, D., i Dziadzia, B. (2012). Kadry dla kultury w edukacji i edukacji w kulturze. Regionalny Ośrodek Kultury w Katowicach.

Radovan, M., i Kościelniak, M. (red.) (2014). Lifelong learning today. New areas, contexts, practices. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Stelmakh, A., Slany, K., Krzaklewska, E., i Ślusarczyk, M. (2023). The impacts of COVID-19 pandemic on migrant women in Poland. Gen-migra.org. https://www.genmigra.org/files/2023/06/Poland_Policy_Briefing_1_online.pdf

Torlone, F., i Ischenko, A. (2024). Learning in higher education while being at war. Journal of Educational Sciences, 49(1), 56–71. https://doi.org/10.35923/JES.2024.1.03

Wilczek, M. (2016). Formalne, pozaformalne i nieformalne aspekty zdobywania wiedzy przez internet – próba modelowego ujęcia. Ogrody Nauk i Sztuk, 6, 289–295.