Data publikacji : 2026-03-30

Pedagogika ogólna w III Rzeczpospolitej. Zarys nurtów, orientacji, konferencyjnych debat

Abstrakt

W niniejszym artykule przeanalizowano uzupełniające się role autorów monografii i redaktorów zbiorów w kształtowaniu dziedziny pedagogiki ogólnej w Polsce (1990–2025). Wykorzystując typologię kluczowych orientacji (systemiczno-metodologiczna, hermeneutyczno-aksjologiczna, krytyczno-dyskursywna, dialogiczno-emancypacyjna, holistyczno-metapedagogiczna), w badaniu porównano ukierunkowanie tematyczne poszczególnych publikacji i zbiorów. Pedagogika ogólna w Polsce po 1989 r. rozwijała się w warunkach pluralizmu metodologicznego i różnorodnych tradycji intelektualnych. Lata dziewięćdziesiąte XX wieku oznaczały zwrot w kierunku hermeneutyki, fenomenologii i personalizmu, połączony z krytyką pedagogiki instrumentalnej odziedziczonej po okresie socjalistycznym. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych i na początku XXI wieku pojawiły się perspektywy postmodernistyczne, aksjologiczne, egzystencjalne i dialogiczne, skupiające się na subiektywności, wartościach i relacjach międzyludzkich w edukacji. Podejścia historiograficzne i biograficzne podkreślały wzajemne oddziaływanie między biografiami uczonych a ich teoriami pedagogicznymi. Po 2010 r. na znaczeniu zyskała metapedagogiczna refleksja nad tożsamością i metodologią pedagogiki, a także nastąpiła silniejsza integracja interdyscyplinarna z socjologią, psychologią i kulturoznawstwem. W ostatniej dekadzie coraz bardziej widoczne stały się próby stworzenia holistycznych i integracyjnych ram. Analiza ośrodków akademickich wskazuje, że najsilniejsze tradycje pedagogiki ogólnej rozwinęły się na Uniwersytecie Gdańskim, Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II oraz Uniwersytecie Warszawskim, przy znaczącym udziale instytucji z Krakowa, Poznania, Łodzi, Kielc i Warszawy. Ogólnie rzecz biorąc, pedagogika ogólna odgrywa w polskich naukach humanistycznych rolę refleksyjną, krytyczną i integracyjną, przyczyniając się do demistyfikacji mitów ideologicznych oraz poszukiwania kompleksowych ram teoretycznych dla edukacji.

Słowa kluczowe:

pedagogika ogólna, Polska, pluralizm metodologiczny, hermeneutyka, fenomenologia, personalizm, pedagogika krytyczna, postmodernizm, pedagogika dialogiczna, aksjologia, historiozofia, interdyscyplinarność, edukacja holistyczna, ośrodki naukowe, dyskurs akademicki, monografie, antologie, typologia, systemika, emancypacja



Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne


Cited by / Share


Roczniki Pedagogiczne · ISSN 2080-850X | eISSN 2544-5243 · DOI: 10.18290/rped
© Towarzystwo Naukowe KUL & Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

Artykuły w czasopiśmie dostępne są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0)