Herbart jako twórca koncepcji równości w zakresie ogólnego i społecznego kształcenia podstawowego. Rozważania z okazji 250. rocznicy urodzin

Dietrich Benner; Dariusz Stępkowski

doi:10.18290/rped26181.5

Data publikacji : 2026-03-30

Tom 18 Nr 1 (2026)

Herbart jako twórca koncepcji równości w zakresie ogólnego i społecznego kształcenia podstawowego. Rozważania z okazji 250. rocznicy urodzin

Dietrich Benner

Dariusz Stępkowski

https://orcid.org/0000-0002-6855-1517

DOI: https://doi.org/10.18290/rped26181.5

Abstrakt

Artykuł stanowi refleksję nad wkładem Johanna F. Herbarta w rozwój nowoczesnej pedagogiki, podkreślając jego rolę jako współtwórcy pedagogiki naukowej i pomysłodawcy równorzędności ogólnego i społecznego kształcenia podstawowego. W nawiązaniu do Rousseau, Fichtego i Herbarta autor analizuje koncepcję ukształcalności jako fundamentalnego pojęcia pedagogicznego, które powstało w okresie transformacji od społeczeństwa przednowoczesnego do nowoczesnego i charakteryzuje nowoczesną pedagogikę. Szczegółowo został omówiony trójczłonowy układ myślenia i działania pedagogicznego, który zaproponował Herbart: wychowanie dyscyplinujące, nauczające i konsultatywne, i jego zastosowanie w systemie szkolnym i pracy socjalnej. Autor podkreśla znaczenie Herbartowskich idei etycznych dla kształtowania jednostki i społeczeństwa, argumentując, że nowoczesne kształcenie podstawowe musi mieć zarazem wymiar ogólny i społeczny.

Słowa kluczowe:

Herbart, kształcenie podstawowe, kształcenie ogólne, kształcenie prospołeczne, ukształcalność

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Anhalt, E. (2025). Bildung in Gemeinschaft. W: T. Rucker, R. De. Maddalena i L. Scholl (red.), Gelingende Bildung (s. 43–67). De Gruyter.

Arystoteles (2001). Polityka (tłum. L. Piotrowicz). W: tenże, Dzieła wszystkie, t. 6. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Benner, D. (2006). Moral und Bildung. Über ihr problematisches Verhältnis in der griechischen Polis und in der Bildungstheorie der Moderne. Vierteljahrsschrift für Wissenschaftliche Pädagogik, 82(2), 168–191.

Benner, D. (2015). Pedagogika ogólna. Wprowadzenie do myślenia i działania pedagogicznego w ujęciu systematycznym i historyczno-problemowym (tłum. D. Stępkowski). Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

Benner, D. (2021). Zarys ogólnej dydaktyki nauki. Podstawy i orientacje dla nauczania akademickiego, kształcenia nauczycieli i badań edukacyjnych (tłum. D. Stępkowski). Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Benner, D. (2024). Studien zur Eigenlogik moderner Erziehung. Beltz Juventa.

Benner, D. (2025). Über die Gleichrangigkeit von Allgemeiner und Sozialer Pädagogik. W: R. Wunsch, D. Benner (red.), Soziale Arbeit und Sozialpädagogik weiterentwickeln (s. 184–213). Weinheim: Beltz Juventa.

Benner, D. (2026). Allgemeine und soziale Pädagogik. Eine Studie zur Gleichrangigkeit von allgemeiner und sozialer Grundbildung (w druku).

Benner, D., Stępkowski, D. (2015). Pojęcie ukształcalności i jego miejsce w teorii wychowania Jeana Jacquesa Rousseau. Problemy Wczesnej Edukacji, 3(30), 39–51. https://doi.org/10.5604/01.3001.0008.9214

Benner, D., Stępkowski, D., von Oettingen, A., Peng, Zh. (2018). Kształcenie – moralność – demokracja. Teorie i koncepcje wychowania i kształcenia moralno-etycznego i ich związki z etyką i polityką (tłum. D. Stępkowski). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

Blankertz, H. (1990). Rousseau wechselt die Methode nicht. Pädagogische Korrespondenz, 7, 5–14.

Bolle, R. (2012). Jean-Jacques Rousseau. Das Prinzip der Vervollkommnung des Menschen durch Edukation und die Frage nach dem Zusammenhang von Freiheit, Glück und Identität. Waxmann.

Brüggen, F. (2022). Bildsamkeit und Mündigkeit. W: C. Püttmann i E. Wortmann (red.), Handbuch des Pädagogikunterrichts (s. 242–258). Stuttgart: UTB.

Fichte, J. G. (1962). Grundlage des Naturrechts nach Prinzipien der Wissenschaftslehre. [Podstawy prawa naturalnego według zasad Teorii Wiedzy]. W: tenże, Ausgewählte Werke in 6 Bänden, t. 2 (s. 1–389). Wissenschaftliche Buchgesellschaft.

Grimm von, M. (1977). Paris Zündet die Lichter an. Hanser.

Herbart, J. F. (1967). Zarys wykładów pedagogicznych (tłum. B. Nawroczyński). W: tenże, Pisma pedagogiczne (s. 23–182). Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo PAN.

Herbart, J. F. (2007). Pedagogika ogólna wywiedzona z celu wychowania (tłum. T. Stera). Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Herbart, J. F. (2008a). Ogólna filozofia praktyczna (tłum. D. Stępkowski). Studia Philosophica Wratislaviensia, 3, 121–148.

Herbart, J. F. (2008b). Wychowanie przy publicznym współudziale (tłum. D. Stępkowski). Przegląd Historyczno-Oświatowy, 3–4, 151–155.

Herbart, J.F. (1912). Replika Herbarta na recenzję Jachmanna o Pedagogice ogólnej (tłum. T. Stera). W: tenże, Pedagogika ogólna wywiedziona z celu wychowania (s. 224–234). Gebethner i Wolff.

Humboldt von, W. (1960). Über den Geist der Menschheit. W: tenże, Werke in 5 Bänden, t. 1 (s. 506–518). Wissenschaftliche Buchgesellschaft.

Reitemeyer, U. (1996). Perfektibilät gegen Perfektion. Rousseaus Theorie gesellschaftlicher Praxis. LIT.

Rousseau, J.-J. (1955). Emil, czyli o wychowaniu (tłum. W. Husarski), t. 1–2. Zakład im. Ossolińskich–Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Rousseau, J.-J. (1956). Rozprawa o pochodzeniu i podstawach nierówności między ludźmi (tłum. H. Elzenberg). W: tenże, Trzy rozprawy z filozofii społecznej (s. 107–276). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Rucker, T. (2025). Bildung. Eine erziehungswissenschaftliche Perspektive. W: T. Rucker, R. De. Maddalena i L. Scholl (red.), Gelingende Bildung (s. 179–197). De Gruyter.

Rucker, T., De Maddalena, R. i Scholl, L. (2025). Gelingende Bildung – Ein Problemaufriss. W: T. Rucker, R. De. Maddalena i L. Scholl (red.), Gelingende Bildung (s. 1–42). De Gruyter.

Sauer, J. G. (1798). Über das Problem der Erziehung. Philosophisches Journal einer Gesellschaft Teuscher Gelehrten, 3(9), 264–290 oraz 4(9), 306–357.

Stępkowski, D. (2007). Karać czy kierować? W sprawie herbartowskiej kategorii „Zucht”. Horyzonty Wychowania, 12, 81–94.

Stępkowski, D. (2010). Pedagogika ogólna i religia. (Re)konstrukcja zapomnianego wątku na podstawie teorii Johanna F. Herbarta i Friedricha D.E. Schleiermachera. Towarzystwo Naukowe Franciszka Salezego.

Wulf, Ch. (2005). Zur Genese des Sozialen. Mimesis, Performativität, Ritual. Transcript.