Myśl pedagogiczna i jej światopoglądowe ufundowanie jako składowa przedmiotu badań współczesnej pedagogiki ogólnej

Jarosław Gara

doi:10.18290/rped26181.3

Data publikacji : 2026-03-30

Tom 18 Nr 1 (2026)

Myśl pedagogiczna i jej światopoglądowe ufundowanie jako składowa przedmiotu badań współczesnej pedagogiki ogólnej

Jarosław Gara

https://orcid.org/0000-0001-6251-5972

DOI: https://doi.org/10.18290/rped26181.3

Abstrakt

Myśl pedagogiczna zazwyczaj w pełni uwidacznia przyjmowany obraz człowieka i świata, a zatem to, co składa się na określony światopogląd. Szczególnym rysem myśli pedagogicznej jest jej ogólna forma, w ramach której sama kwestia wychowania i kształcenia ujmowana jest z perspektywy całościowo rozpatrywanego doświadczenia człowieka. Może być ona rozpatrywana tak z perspektywy historii idei pedagogicznych, jak i z perspektywy systematyzacji wybranych problemów, stanowisk ideowych, koncepcyjnych czy doktrynalnych. Sama kwestia odziaływania myśli pedagogicznej na praktykę edukacyjną może zaś być rozpatrywana zarówno w kategoriach wpływu o charakterze bezpośrednim, jak i pośrednim. Jej wartość nigdy jednak nie jest tożsama z możliwością bezpośredniego i doraźnego jej zastosowania w praktyce. Wartość myśli pedagogicznej mierzona jest bowiem bogactwem intelektualnych horyzontów, a co za tym idzie – pogłębionym ujmowaniem złożoności doświadczenia wychowania i kształcenia. Dlatego też myśl pedagogiczna staje się niejako areną ekspozycji określonych idei, koncepcji i modeli edukacyjnych, wpisując się tym samym w przedmiot zainteresowania pedagogiki ogólnej.

Słowa kluczowe:

myśl pedagogiczna, pedagogika ogólna, światopogląd, dyskurs, idee i ideały pedagogiczne, obraz człowieka i świata, orientacja w świecie

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Benner, D. (2015). Pedagogika ogólna. Wprowadzenie do myślenia i działania pedagogicznego w ujęciu systematycznym i historyczno-problemowym (D. Stępkowski, tłum.). Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

Bocheński, J. (1998). Sens życia. Wydawnictwo Antyk.

Gara, J. (2018). Granice dyskursywności światopoglądowej współczesnej myśli pedagogicznej. Koncepcyjne ujęcie zamysłu i eksplikacji problemu. Przegląd Pedagogiczny, 2, 120–147.

Dilthey, W. (1987). O istocie filozofii (E. Paczkowska-Łagowska, tłum.). Wydawnictwo PWN.

Gnitecki, J. (1999). Zarys pedagogiki ogólnej, wydanie III. Wojewódzki Ośrodek Metodyczny.

Gnitecki, J. (2006). Wstęp do ogólnej metodologii badań w naukach pedagogicznych. T. 1, Status metodologiczny nauk pedagogicznych. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Gurycka, A. (1996). Pojęcie światopoglądu w polskiej i światowej literaturze naukowej. W: A. Gurycka (red.), Typologia i funkcje obrazu świata w umyśle człowieka (s. 11–23). Wydawnictwo Fundacji Humaniora.

Gurycka, A., Tarnowski, A. (1996). Funkcja regulacyjna światopoglądu (faza prób i refleksji). W: A. Gurycka (red.), Typologia i funkcje obrazu świata w umyśle człowieka (s. 140–162). Wydawnictwo Fundacji Humaniora.

Hejnicka-Bezwińska, T. (1995). Edukacja – kształcenie – pedagogika (Fenomen pewnego stereotypu). Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Hejnicka-Bezwińska, T. (2008). Pedagogika ogólna. Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.

Hejnicka-Bezwińska, T. (2010). Antropologiczny punkt widzenia a poszukiwanie pedagogicznego sensu edukacji w społecznym dyskursie edukacji. W: M. Nowak, P. Magier, I. Szewczak (red.), Antropologiczna pedagogika ogólna (s. 17–34). Wydawnictwo Archidiecezji Lubelskiej Gaudium.

Heller, M. (2005). Filozofia przyrody. Zarys historyczny. Wydawnictwo Znak.

Jaspers, K. (2019). Filozofia. T. 1, Filozoficzna orientacja w świecie (M. Żelazny, tłum.). Wydawnictwo Naukowe Mikołaja Kopernika.

Konersmann, R. (2009). Filozofia kultury. Wprowadzenie (K. Krzemieniowa, tłum.). Oficyna Naukowa.

Kunowski, S. (2001). Podstawy współczesnej pedagogiki. Wydawnictwo Salezjańskie.

Kupisiewicz, Cz. (red.) (2000). Myśliciele – o wychowaniu, t. 2 (D. Karbowska, J. Kubin, Cz. Kupisiewicz i in., tłum.). Graf-Punkt.

Kupisiewicz, Cz., Wojnar, I. (red.). (1996). Myśliciele – o wychowaniu, t. 1 (I. Janiszowska, D. Karbowska, Cz. Kupisiewicz i in., tłum.). Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”.

Leppert, R. (2010). Pedagogika ogólna w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie: jaka pedagogika i dla jakiego człowieka? W: M. Nowak, P. Magier, I. Szewczak (red.), Antropologiczna pedagogika ogólna (s. 35–40). Wydawnictwo Archidiecezji Lubelskiej Gaudium.

Ładyka, J. (2002). Kultura i światopogląd. Szkice krytyczne. Wydawnictwo Comandor.

Nowak, M. (1999). Podstawy pedagogiki otwartej. Ujęcie dynamiczne w inspiracji chrześcijańskiej. Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Nowak, M. (2008). Teorie i koncepcje wychowania. Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.

Ostrowicka, H. (2022). Problematyzacje. Studia nad dyskursem w badaniach edukacyjnych. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Palka, S. (2003). Pedagogika w stanie tworzenia. Kontynuacje. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Pawluczuk, W. (2016). Światopogląd a sposób bycia. Wydawnictwo Avalon.

Pieter, J. (2019). Światopogląd humanisty. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Ratajczak, J. (2014). Filozoficzne podstawy koncepcji człowieka w psychologii humanistycznej. Oficyna Wydawnicza ATUT.

Rembierz, M. (2018). Spór o koncepcję społeczeństwa i wartość jednostki jako kontekst i wyzwanie dla polskiej myśli pedagogicznej. Polska Myśl Pedagogiczna, 4, 59–90.

DOI: 10.4467/24504564PMP.18.003.8642

Rubacha, K. (red.). (2008). Konceptualizacje przedmiotu badań pedagogiki. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Rutkowiak, J. (1995). „Pulsujące kategorie” jako wyznaczniki mapy odmian myślenia o edukacji. W: J. Rutkowiak (red.), Odmiany myślenia o edukacji (s. 13–51). Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Rutkowiak, J. (2001). Wielość języków pedagogiki a problem jej tożsamości. W: T. Jaworska, R. Leppert (red.), Wprowadzenie do pedagogiki. Wybór tekstów (s. 13–30). Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Schulz, R. (2003). Wykłady z pedagogiki ogólnej. T. 1, Perspektywy światopoglądowe w wychowaniu. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Schulz, R. (2007). Wykłady z pedagogiki ogólnej. T. 2, O integralną wizję człowieka i jego rozwoju. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Schulz, R. (2009). Wykłady z pedagogiki ogólnej. T. 3, Logos edukacji. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Schulz, R. (2020). Całość i struktura jako kategorie systemowego oglądu edukacji. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Skarga, B. (2015). Przeszłość i interpretacje. Z warsztatu historyka filozofii. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Śliwerski, B. (2009). Współczesna myśl pedagogiczna. Znaczenia, klasyfikacje, badania. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Śliwerski, B. (2015). Edukacja (w) polityce. Polityka (w) edukacji. Inspiracje do badań polityki oświatowej. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Śliwerski, B. (2020). Pedagogika holistyczna. Studium z perspektywy metanauk społecznych. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Turos, L. (1999). Pedagogika ogólna. W: L. Turos (red.), Pedagogika ogólna i subdyscypliny (s. 14–74). Wydawnictwo Akademickie „Żak”.