Idea człowieka duchowego Jana Patočki jako inspiracja dla teorii i praktyki wychowania

Polski Polski

doi:10.18290/rped26182.1

Published : 2026-06-19

Vol. 18 No. 2 (2026)

Jan Patočka’s Idea of the Spiritual Human Being as an Inspiration for Educational Theory and Practice

Polski Polski

https://orcid.org/0000-0003-0949-9541

DOI: https://doi.org/10.18290/rped26182.1

Abstract

The aim of this article is to reconstruct the idea of the “spiritual man” as conceived by Czech philosopher Jan Patočka (1907–1977) and highlight its implications for educational theory and practice. Referring to the theme of the 12th National Pedagogical Congress, which was humanity as a problem of pedagogy and an educational task, I explain my understanding of humanity in the text, derived from phenomenological thought, mainly that of Roman Ingarden. I characterise the situation of man in the world, referring to Patočka’s surprisingly relevant diagnoses. I then reconstruct his reflections about the spiritual human being, drawing attention to the care for the soul as a self-controlling, self-unifying practice of thought and life, and to the communal engagement of the spiritual human being. Finally, I relate Patočka’s idea to education, treating it as a theoretical basis that inspires the creation of one’s own pedagogical activity. I use qualitative analysis of the subject literature.

Keywords:

humanity, spiritual man, care for the soul, Jan Patočka

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Bęben, D. (2016). Człowiek w horyzoncie dziejów i autentyczności bycia. Studia z filozofii Jana Patočki. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Drwięga, M. (2012). Troska o siebie a rozwój człowieka. Psychologia Rozwojowa, 17(1), 39–47. https://doi.org/10.4467/20843879PR.12.003.0378

Gara, J. (2021). Istnienie i wychowanie. Egzystencjalne inspiracje myślenia i działania pedagogicznego. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Halík, T. (1995). Víra a kultura. Zvon.

Husserl, E. (1993). Kryzys europejskiego człowieczeństwa a filozofia (J. Sidorek, tłum.). Fundacja Aletheia.

Husserl, E. (1987). Kryzys nauk europejskich i fenomenologia transcendentalna: wprowadzenie do filozofii fenomenologicznej (S. Walczewska, tłum.). Papieska Akademia Teologiczna.

Ingarden, R. (1972). Książeczka o człowieku. Wydawnictwo Literackie.

Jaspers, K. (1978). Sytuacje graniczne. W: R. Rudziński, Jaspers (s. 186–242). Wiedza Powszechna.

Jaspers, K. (1998). Uwagi o wychowaniu (G. Sowiński, tłum.). W: S. Wołoszyn (red.), Źródła do dziejów wychowania i myśli pedagogicznej, t. 3, ks. 2: Myśl pedagogiczna w XX stuleciu (s. 158–166). Dom Wydawniczy „Strzelec”.

Jaspers, K. (2000). Wprowadzenie do filozofii. Dwanaście odczytów radiowych (A. Wołkowicz, tłum.). Wydawnictwo Siedmioróg.

Kościańczyk, M. (2009). Jan Patočka – człowiek duchowy/filozof. Zeszyty Naukowe Centrum Badań im. Edyty Stein, (5), 165–170.

Kwieciński, Z. (2018). Czy pedagogika polska ma swoje wielkie pytania?. Studia Edukacyjne, (48), 7–22.

Laignel-Lavastine, A. (2012). Duchy Europy. Wokół dzieła i myśli Czesława Miłosza, Jana Patočki i Istvána Bibó (J. M. Kłoczowski, tłum.). Fundacja Pogranicze.

Lipiec, J. (2009). Człowieczeństwo. Esej ekstrapolacyjny. Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria, 18(3), 283–296.

Ostrouch-Kamińska, J., i Kostyło, P. (2025). XII Ogólnopolski Zjazd Pedagogiczny „Człowieczeństwo jako problem pedagogiki i zadania wychowawcze”. Olsztyn 16-18 września 2025 roku. https://zjazdpedagogiczny2025.uwm.edu.pl/sites/default/files/download/202410/komunikat_1.pdf

Ostrowska, U. (2021). Człowieczeństwo jako problem i wyzwanie edukacyjne. Roczniki Pedagogiczne, 13(2), 7–32. https://doi.org/10.18290/rped21132.2

Patočka, J. (1987). Świat naturalny a fenomenologia (J. Zychowicz, tłum.). Papieska Akademia Teologiczna.

Patočka, J. (1998). Eseje heretyckie z filozofii dziejów (A. Czcibior-Piotrowski, E. Szczepańska, J. Zychowicz, tłum.). Fundacja Aletheia.

Patočka J. (2009). Troska o duszę we wspólnocie „Państwo”. Przekształcenie mitu w religię. Troska o duszę jako zasadę poruszającą: odkrycie wieczności. Fundament metafizyczny dziedzictwa europejskiego (S. Szczepaniak, tłum.). Res Publica Nova, (6), 164–180.

Patočka, J. (2018a). List do Ireny Krońskiej. Praga, 15 stycznia 1970. W: Korespondencja Jana Patočki z Ireną Krońską i Krzysztofem Michalskim (wraz z listami Tadeusza Krońskiego) (tł. z francuskiego i czeskiego W. Starzyński, tł. z niemieckiego D. R. Sobota) (s. 82–85). Wydawnictwo IFiS PAN.

Patočka, J. (2018b). List do Ireny Krońskiej. Praga, 21 listopada 1971. W: Korespondencja Jana Patočki z Ireną Krońską i Krzysztofem Michalskim (wraz z listami Tadeusza Krońskiego) (tł. z francuskiego i czeskiego W. Starzyński, tł. z niemieckiego D. R. Sobota) (s. 143–148). Wydawnictwo IFiS PAN.

Patočka, J. (2022a). The idea of education and its relevance today (1938). W: I. Chvatík i E. Plunkettthe (red.), The selected writings of Jan Patočka. Care for the soul (s. 39–51). Bloomsbury Academic.

Patočka, J. (2022b). The spiritual foundations of life in our time (1970). W: I. Chvatík i E. Plunkettthe (red.), The selected writings of Jan Patočka. Care for the soul (s. 263–279). Bloomsbury Academic.

Stróżewski, W. (2002). O wielkości. Szkice z filozofii człowieka. Wydawnictwo Znak.

Szczepański, J. (1980). Sprawy ludzkie. Spółdzielnia Wydawnicza Czytelnik.

Śliwerski, B. (2013). Pedagogika jako (nie-)gorsza INNA nauka. Studia Edukacyjne, (28), 57–84.

Timeline (2022). W: I. Chvatík i E. Plunkettthe (red.), The selected writings of Jan Patočka. Care for the soul (s. XVII–XXII). Bloomsbury Academic.

Weil, S. (1961). Zakorzenienie. W: S. Weil, Zakorzenienie i inne fragmenty. Wybór pism (s. 175–316). Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”.

Witkowski, L. (2013). Między tragizmem, śmietnikiem i pychą. Próba odpowiedzi moim Znakomitym Polemistom. ER(R)GO. Teoria – Literatura – Kultura, (26), 205–217.

Wróbel, A. (2014). Problem intencjonalności działania wychowawczego. Studium teoretyczne. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.