Praktyka wobec teorii w traktacie Abhandlung über die Komposition G.H. Stölzela

Angelika Chęć

doi:10.18290/rh257312.15

Data publikacji : 2026-01-14

Tom 73 Nr 12 (2025)

Praktyka wobec teorii w traktacie Abhandlung über die Komposition G.H. Stölzela

Angelika Chęć

https://orcid.org/0009-0004-8663-5521

DOI: https://doi.org/10.18290/rh257312.15

Abstrakt

Gottfried Heinrich Stölzel (1690–1749) w swoich zainteresowaniach muzycznych łączył praktykę kompozytorską z refleksją teoretyczną, w której poszukiwał związków muzyki z naturą i równowagi między racjonalnym rozumowaniem a argumentem brzmieniowym. Celem artykułu jest omówienie nieukończonego traktatu „Abhandlung über die Komposition” (ok. 1728–1749) Stölzela z punktu widzenia podejmowanych w nim zagadnień i odniesienie prezentowanego w nim podejścia do teorii muzyki kompozytora. W treści traktatu można wskazać cztery główne obszary tematyczne: naukę o interwałach, naukę o trójdźwiękach, naukę o traktowaniu dysonansów i naukę o imitacji. Kompozytor naśladuje w tym aspekcie inny swój traktat o kompozycji: Anleitung zur musikalischen Setzkunst (ok. 1735–1738), jednak pod względem omawianych zagadnień koncentruje się na praktycznych regułach komponowania z uwzględnieniem dostępnych swobód. Racjonalne rozumowanie traktuje jako podstawę procesu komponowania, której uzupełnieniem jest inwencja twórcza, a za kryterium weryfikacji służy wrażenie brzmieniowe.

Słowa kluczowe:

Gottfried Heinrich Stölzel, teoria muzyki, musica practica, niemiecki barok, XVIII wiek

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Adlung, Jakob. Anleitung zu der musikalischen Gelahrtheit theils vor alle Gelehrte, so das Band aller Wissenschaften einsehen; theils vor die Liebhaber der edlen Tonkunst überhaupt; theils und sonderlich vor die, so das Clavier vorzüglich lieben; theils vor die Orgel- und Instrumentmacher. Erfurt: Jungnicol, 1758.

Ahrens, Christian. „Gottfried Heinrich Stölzel – Protagonist des stilistischen Umbruchs in der Musik der 1720er- und 1730er-Jahre”. Die Tonkunst 14, nr 2 (2020): 126–142.

[Anonim]. „Denkmal dreyer verstorbener Mitglieder der Societät der musikalischen Wissenschafften”. Lorenz Mizlers [...] Musikalische Bibliothek 4, nr 1 (1754): 143–157.

Dahlhaus, Carl, red. Die Musik des 18. Jahrhunderts. Laaber: Laaber Verlag, 1985.

Eichert, Randolph. Kontrapunktische Satztechniken im 18. Jahrhundert. Wilhelmshaven: Noetzel, 2002.

Felbick, Lutz. Lorenz Christoph Mizler de Kolof. Schüler Bachs und pythagoreischer »Apostel der Wolffischen Philosophie«. Hildesheim: Olms, 2012.

Hennenberg, Fritz. „Stölzel [Stöltzel, Stölzl], Gottfried Heinrich”. W: The New Grove Dictionary of Music and Musicians, t. 24, red. Stanley Sadie i John Tyrrell, 434–435. London: Macmillan, 2001. DOI: https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.26841

Hiller, Johann Adam. Lebensbeschreibungen berühmter Musikgelehrten und Tonkünstler neuerer Zeit. Leipzig: Dyck, 1784.

Holtmeier, Ludwig. Rameaus langer Schatten. Studien zur deutschen Musiktheorie des 18. Jahrhundert. Hildesheim: Olms, 2017.

Mattheson, Johann. Grundlage einer Ehren-Pforte, woran der Tüchtigsten Capellmeister, Componisten, Musikgelehrten, Tonkünstler zc. Leben, Wercke, Verdienste zc. erscheinen sollen, red. Max Schneider. Berlin: Liepmannssohn, 1910.

Remeš, Derek. „Harmonizing Chorales Systematically: A Translation of G.H. Stölzel’s Kurzer und gründlicher Unterricht (Brief and Thorough Instruction), ms. ca. 1719–49”. Music Theory Online 26, nr 3 (2020). https://doi.org/10.30535/mto.26.3.7. DOI: https://doi.org/10.30535/mto.26.3.7

Siegmund, Bert. „Stölzel-Repertorium”. Dostęp 14.08.2025. https://www.kloster-michaelstein.de/forschung-sammlungen/stoelzel-repertorium/.

Siegmund, Bert. „Stölzel, Stöltzel, Stoelzel, Gottfried Heinrich”. W: Die Musik in Geschichte und Gegenwart, t. 15, red. Ludwig Finscher, 1550–1555. Kassel: Bärenreiter, 2006.

Steger, Werner. G.H. Stölzels „Abhandlung vom Recitativ”. Heidelberg: Ruprecht-Karl-Universität, 1962.

Stölzel, Gottfried Heinrich. Abhandlung über die Composition. Rkps. A-Wgm Sign. 587/33. Archiv, Bibliothek und Sammlungen der Gesellschaft der Musikfreunde in Wien.

Stölzel, Gottfried Heinrich. Anleitung zur musikalischen Setzkunst, von Stölzel. gewesenem Herzogl. Sächß. Capellmeister in Gotha. Rkps. D-B Sign. Mus. ms.theor. 830. Staatsbibliothek zu Berlin – Preußischer Kulturbesitz.

Stölzel, Gottfried Heinrich. Kurzer und gründlicher Unterricht, wie ein Liebhaber der Music, welcher die Intervalla Musica kennet, und durch die Noten aufzuschreiben weiß, In einer kurzen Zeit, einen Contrapunctum Simplicem, doch ohne Sexten, mit vier Stimen zu sezen Erlernen kann. Rkps. D-B Mus.ms.theor. 839. Staatsbibliothek zu Berlin – Preußischer Kulturbesitz.

Vogt, Florian. Die »Anleitung zur musikalischen Setzkunst« von Gottfried Heinrich Stölzel (1690–1749). Edition und Kommentar. Neumünster: von Bockel, 2018.

Vogt, Florian. „Gottfried Heinrich Stölzels Fux-Rezeption. Zur Rolle des »alten« Kontrapunkts und der »trias harmonica« in der Kompositionsausbildung zu Beginn des 18. Jahrhunderts”. W: Musiktheorie und Komposition. XII. Jahreskongress der Gesellschaft für Musiktheorie Essen 2012, red. Markus Roth i Matthias Schlothfeldt, 115–126. Hildesheim: Olms, 2015. DOI: https://doi.org/10.31751/p.139