Architektura neogotycka na Lubelszczyźnie. Uzupełnienie

Jerzy Żywicki

doi:10.18290/rh26744.5s

Data publikacji : 2026-09-21

Tom 75 Nr 4 Zeszyt specjalny (2027)

Architektura neogotycka na Lubelszczyźnie. Uzupełnienie

Jerzy Żywicki

https://orcid.org/0000-0001-8782-6566

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26744.5s

Abstrakt

Autor artykułu w latach 1988–1992 prowadził badania dotyczące architektury neogotyckiej na Lubelszczyźnie. Ich efektem było wyszukanie stu dwudziestu budowli neogotyckich rozmieszczonych w osiemdziesięciu dziewięciu miejscowościach. Zostały one omówione w pracy doktorskiej pt. Architektura neogotycka na Lubelszczyźnie, obronionej w 1994 roku na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim i opublikowanej w 1998 roku w formie książkowej. Możliwości badacze, jakie przyniosły kolejne lata, zwłaszcza te związane z korzystaniem z internetu, ujawniły istnienie obiektów nie dostrzeżonych w dawnych badaniach. Prezentuje je niniejszy artykuł. Jest ich dwadzieścia pięć, w tym sześć świątyń, cztery kaplice cmentarne, trzynaście kapliczek przydrożnych oraz dwa obiekty świeckie. Spośród nich tylko dwie budowle (kościoły w Stoczku Łukowskim i Woli Osowińskiej) są przykładami większych realizacji architektonicznych, gotycyzowanymi z zewnątrz i wewnątrz, a ponadto odwołującymi się do średniowiecznych struktur budowlanych. Nawiązanie do stylu gotyckiego w pozostałych budowlach ogranicza się do ich kostiumu zewnętrznego, a ponadto wyraża się stosowaniem bardzo wąskiego repertuaru form.

Słowa kluczowe:

neogotyk, architektura, Lubelszczyzna, uzupełnienie badań

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Akta kościoła parafialnego w Blinowie, 1828-1909, 1923-1939. Rep. 60 IV b 10. Archiwum Archidiecezjalne Lubelskie.

Akta o cerkwi w Śniatyczu, 1918-1938. Rep. 61 XII 7. Archiwum Archidiecezjalne Lubelskie.

Gorzków 1797-1912, 1923 -1949. Rep. 60 IV b 55. Archiwum Archidiecezjalne Lubelskie.

Parafia Bychawka 1797-1912, 1923-1935. Rep. 60 IV b 20. Archiwum Archidiecezjalne Lubelskie.

Łepkowski, Józef. Bolesław Podczaszyński (Wspomnienie pośmiertne). Kraków: nakładem i czcionkami drukarni „Czasu”, 1876.

Sobieszczański, Franciszek Maksymilian. „Bolesław Podczaszyński”. Tygodnik Illustrowany, nr 47 (18.11.1876): 321–322, 347–349.

„W dniu 2 maja...”. Gazeta Lubelska, nr 51 (21.04 [3.05] ]1876: 2.

Brykowski, Ryszard. Drewniana architektura cerkiewna na koronnych ziemiach Rzeczypospolitej. Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 1995.

„Cerkiew Świętych Kosmy i Damiana w Kolechowicach”. Wikipedia. Dostęp 5.12.2025. https://pl.wikipedia.org/wiki/Cerkiew_%C5%9Awi%C4%99tych_Kosmy_i_Damiana_w_Kolechowicach.

Cichosz, Piotr. „Cmentarz parafialny w Gorzkowie”. W: 610 lat miasta Gorzkowa, red. Jacek Chachaj i Piotr Cichosz, 54–55. Warszawa: Stowarzyszenie miłośników Ziemi Gorzkowskiej, 2015.

Czepas, Piotr. „Dzieje działalności przemysłowej w Stoczku Łukowskim i okolicach”. Zeszyty Wiejskie, z. 22 (2016): 471–489. https://doi.org/10.18778/1506-6541.22.35.

Drozd, Henryk. Z Drozdem i Zbirkiem przez Łuków i okolice. Mały przewodnik. Siedlce: Wydawnictwo Diecezji Siedleckiej „Unitas”, 2020.

Ekorozwój gminy Czemierniki. Red. Stefan Kozłowski. Czemierniki: Zakład Poligraficzny Awa-Druk, 2003.

Filipczuk, Józef. Uroczystości patriotyczno-religijne i rocznicowe w Stoczku Łukowskim w XX wieku. Stoczek Łukowski: Towarzystwo Przyjaciół Stoczka Łukowskiego, 1998.

Górak, Jan. Dawne cerkwie drewniane w województwie zamojskim. Zamość: Biuro Badań i Dokumentacji Zabytków, 1984.

Guziewa, Aleksandra. „7 prawosławnych cerkwiej w stile neogotiki” [7 православных церквей в стиле неоготики]. Okno v Rossiyu. Dostęp 10.01.2026. https://ru.gw2ru.com/watch/4764-goticheskie-pravoslavnye-cerkvi.

„Historia”. Parafia Stoczek Łukowski. Dostęp 25.10.2025. https://parafiastoczeklukowski.pl/historia.

„In memoriam. Pamięci Architektów Polskich. Arch. Włodzimierz Zygmunt Zmysłowski”. Izba Architektów RP. Dostęp 5.10.2025. https://www.archimemory.pl/pokaz/wlodzimierz_zmyslowski,20070.

Iwanek. Anna. Projekt adaptacji obiektu zabytkowego. Brama wjazdowa na teren zespołu dworsko-parkowego w Dominowie. Mps sygn. 16402. WUOZ w Lublinie, 2003.

Jaroszewski, Tadeusz Stefan. O siedzibach neogotyckich w Polsce. Warszawa: PWN, 1981.

Kaczorowska, Beata. Inwentaryzacja architektoniczno-konserwatorska. Brama wjazdowa- Dominów, woj. Lubelskie. Mps sygn. 2681. WUOZ w Lublinie, 1988.

Katalog duchowieństwa i parafii diecezji siedleckiej czyli podlaskiej. Red. ks. Mieczysław Głowacki. Siedlce: Kuria Diecezjalna w Siedlcach, 1985.

kg. „Symbol Gorzkowa jak nowy”. Nowy Tydzień (Powiat krasnostawski) 21.11.2016. Dostęp 10.12.2025. https://www.nowytydzien.pl/symbol-gorzkowa-nowy/#google_vignette.

kg. „Zabytkowa kaplica znów grozi zawaleniem”. Nowy Tydzień (Powiat krasnostawski) 9.04.1925. Dostęp 10.12.2025. https://www.nowytydzien.pl/zabytkowa-kaplica-znow-grozi-zawaleniem.

Kołodziejczyk, Małgorzata. „Zjawiskowe sanktuarium – zabytkowe kaplice w środku turowskiego lasu”. Słowo Podlasia 24.07.2022. Dostęp 26.12.2025. https://www.slowopodlasia.pl/artykul/18886,zjawiskowe-sanktuarium-zabytkowe-kaplice-w-srodku-turowskiego-lasu.

Konkolewska, Monika. Program prac konserwatorskich we wnętrzu kaplicy grobowej hrabiów Stadnickich na cmentarzu parafialnym w Bychawce. Mps sygn. 30387. WUOZ w Lublinie, 2019.

Kowalik, Joanna. Dobra ziemskie Radzyń. Historia majątku od XVIII do XX wieku. Lublin: Archiwum Państwowe w Lublinie, 2015.

Kożuch, Krystyna. …bo tu mój dom. Wola Osowińska dawniej i dziś. Wola Osowińska: Towarzystwo Regionalne im. Wacława Tuwalskiego, 2001.

Krasny, Piotr. Architektura cerkiewna na ziemiach Ruskich Rzeczypospolitej 1596-1914. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, 2003.

Kseniak, Mieczysław. Opracowane ewidencyjne pozostałości parku dworskiego w Dominowie. Mps sygn. 1677. WUOZ w Lublinie, 1976.

Kulesza, Piotr, Magdalena Lubiarz i Małgorzata Żak-Kulesza. „Kulturowe, historyczne i religijne znaczenie kapliczek i krzyży przydrożnych w gminie Trzydnik Duży”. Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne 108 (2017): 123–151. https://doi.org/10.31743/abmk.12172.

„Leśne Sanktuarium św. Antoniego”. Radzyńska Kraina Serdeczności. Dostęp 10.10.2015. https://www.krainaserdecznosci.pl/pl/page/lesne-sanktuarium.

Leszczyńska, Dominika. Miejsca pamięci w powiecie radzyńskim. Radzyń Podlaski: Powiat Radzyński, 2011.

Łubkowska, Dorota. „Nadbużańska kapliczka hutników”. W: Gmina Wola Uhruska na tle Euroregionu Bug. Język i kultura, red. Feliks Czyżewski, 61–70. Wola Uhruska: Urząd Gminy Wola Uhruska, 2003.

Łukasiewicz, Józef. Drogowskazy wiary. Krzyże i kapliczki Ziemi Janowskiej. Zamość: „Atut” Biuro Promocji, 2011.

Majdowski, Andrzej. „Stan badań nad twórczością Józefa Dziekońskiego w zakresie architektury sakralnej. W 150-lecie urodzin architekta”. Ochrona Zabytków 47, nr 3-4 (1994): 250–266.

Mazurek, Remigiusz. Kościół św. Jana w Blinowie (gm. Szastarka). Inwentaryzacja architektoniczna budynku kościoła i dzwonnicy. Mps sygn. 13309. WUOZ w Lublinie, czerwiec 2000.

Nasiadka, Marek. Powiat kraśnicki. Leksykon krajoznawczy. Kraśnik: Wydawnictwo MAD Graf, 2010.

Niedźwiedź, Józef. Leksykon historyczny miejscowości dawnego województwa zamojskiego. Zamość: Kresy, 2003.

Niemirka, Bogusław. „Ród Korwin-Szlubowskich z Radzynia Podlaskiego”. Radzyński Rocznik Humanistyczny 4 (2006): 7–12.

Orłowski, Paweł. „Zarys dziejów parafii pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Woli Osowińskiej”. Radzyński Rocznik Humanistyczny 15 (2017): 211–220.

Pelica, Grzegorz Jacek. „Historia parafii w Kolechowicach”. Prawosławna Diecezja Lubelsko-Chełmska. Dostęp 5.12.2025. https://lublin.cerkiew.pl/parafie/dekanat-lubelski/lublin-katedra-przemienienia-panskiego/histora-parafii-w-kolechowiczach/.

Podłuski, Sławomir. Budynek bramy wjazdowej w Dominowie. Mps sygn. 2680. WUOZ w Lublinie, styczeń 1989.

Powiat radzyński. Oprac. Katarzyna Kolendo-Korczak, Anna Oleńska i Marcin Zgliński. Seria: Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 8, z. 16. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 2019.

„Prośba mieszkańców skierowana od Księdza Biskupa w sprawie założenia parafii w Woli Osowińskiej”. Facebook. GOKiS Borki. Dostęp 30.11.2025. https://www.facebook.com/photo/?fbid=1207348327863630&set=pcb.1207348487863614.

Radzyń Podlaski. Miasto i rezydencja. Red. Grażyna Michalska i Dominika Leszczyńska. Radzyń Podlaski: Powiat Radzyński, 2011.

Semeniuk, Tadeusz. Kalendarium dziejów Parafii i Św. Trójcy w Radzyniu Podlaskim oraz Dekanatu Radzyńskiego. Wyd. 2. Radzyń Podlaski: Radzyńskie Stowarzyszenie Inicjatyw Lokalnych, 2011.

Stanek-Lebioda, Bożena. Kaplica grobowa Skawińskich w Gorzkowie-Osadzie [tzw. karta biała]. Zamość: Biuro Badań i Dokumentacji Zabytków, 1987.

„Strategia rozwoju Gminy Potok Wielki na lata 2008-2015”. Urząd Gminy Potok Wielki. Dostęp 3.12.2025. https://ugpotokwielki.bip.lubelskie.pl/upload/pliki/STRATEGIA_ROZWOJU_GMINY_POTOK_WIELKI.pdf.

Studziński, Jacek. Bychawka 22, gm. Bychawa. Cmentarz rzymsko-katolicki, Ewidencja cmentarza opracowana na zlecenie BDZ w Lublinie. Mps sygn. 2052. WUOZ w Lublinie, 1988.

Szczepanik, Krzysztof. „Jurki”. W: Szkice z dziejów Kąkolewnicy i okolic, red. Piotr Szkurłatowicz, 240–243. Radzyń Podlaski: Radzyńskie Stowarzyszenie Inicjatyw Lokalnych, 2014.

Szczepanik, Krzysztof. „Turów”. W: Szkice z dziejów Kąkolewnicy i okolic, red. Piotr Szkurłatowicz, 245–254. Radzyń Podlaski: Radzyńskie Stowarzyszenie Inicjatyw Lokalnych, 2014.

Szkurłatowicz, Piotr. „Zarys dziejów parafii”. W: Szkice z dziejów Kąkolewnicy i okolic, red. Piotr Szkurłatowicz, 146–160. Radzyń Podlaski: Radzyńskie Stowarzyszenie Inicjatyw Lokalnych, 2014.

Szutowicz, Andrzej. „Pamięci zburzonej kolechowickiej cerkwi”. Nad Buhom i Narwoju. Dostęp 5.12.2025. https://web.archive.org/web/20130501024027/http://www.nadbuhom.pl/art_1840.html.

Szykuła, Agnieszka. „Zespół cerkiewny w Śniatyczach koło Zamościa”. Radzyński Rocznik Humanistyczny 4 (2006): 225–239.

Tarka, Izabella. Projekt budowlano-wykonawczy. Bychawka Druga. Kaplica grobowa Stadnickich, 1848 r. Gruntowne prace remontowo-konserwatorskie przy zabytku wpisanym do rejestru zbytków zapobiegające zawaleniu i zniszczeniu oraz przywróceniu do życia. Mps sygn. 20703. WUOZ w Lublinie, 2019.

Teodorowicz-Czerepińska, Jadwiga. Studium historyczno-urbanistyczne Kurowa, woj. lubelskie. Mps sygn. 2166. WUOZ w Lublinie, 1983.

Tomaszów Lubelski i okolice. Oprac. Ryszard Brykowski. Seria: Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 8, z. 17. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1982.

Trzewik, Michał. „Dokumentacja fotograficzna i opis wybranych nagrobków w zabytkowej części cmentarza w Bychawce”. W: Stare cmentarze rzymskokatolickie w Bychawie i Bychawce, red. Maria Dębowczyk, 121–125. Bychawa: Bychawskie Towarzystwo Regionalne, 1999.

Uścinowicz, Jerzy. „Gotyk prawosławia – fenomen idei architektury pogranicza Wschodu i Zachodu”. Latopisy Akademii Supraskiej 15 (2024): 69–83.

Wawryniuk, Andrzej. Gmina Wola Uhruska powiat włodawski. Historia, geografia, gospodarka, polityka. Chełm: PUHP Multiprof Krzysztof Kowalczyk, 2012.

Wolski, Zenon. Łuków i Ziemia Łukowska. Kalendarium 1233-1994. Łuków: Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łukowskiej, 1996.

Zabytki architektury i budownictwa w Polsce. T. 22: Województwo lubelskie. Red. Iwona Kochanowska. Warszawa: Ośrodek Dokumentacji Zabytków, 1995.

Zahajkiewicz, Marek T. Diecezja lubelska. Informator historyczny i administracyjny. Lublin: Wydawnictwo Kurii Biskupiej, 1985.

Zawada, Jolanta. „Cmentarz parafialny w Radzyniu Podlaskim”. Radzyński Rocznik Humanistyczny 9 (2011): 135–158.

Zin, Wiktor. Opowieści o polskich kapliczkach. Kraków: Wydawnictwo WZ-Film, 2004.

Żywicki, Jerzy. Architektura neogotycka na Lubelszczyźnie. Lublin: Regionalny Ośrodek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego, 1998.