La confession d’un enfant de la fin-de-siècle dans Sans dogme de Henryk Sienkiewicz

Edyta Kociubińska

doi:10.18290/rh26745.14

Data publikacji : 2026-08-07

Tom 74 Nr 5 (2026)

Spowiedź dziecięcia fin de siècle’u w powieści Henryka Sienkiewicza Bez dogmatu

Edyta Kociubińska

https://orcid.org/0000-0002-4848-7693

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26745.14

Abstrakt

Niniejszy artykuł analizuje postać Leona Płoszowskiego z powieści Henryka Sienkiewicza Bez dogmatu jako ucieleśnienie wrażliwości fin de siècle’u, charakteryzującej się nadmierną świadomością, sceptycyzmem i estetyzacją egzystencji. Bohater jawi się jako osoba nadwrażliwa, której nadmierna przenikliwość sprawia, że każda emocja staje się przedmiotem analizy i uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek działania, zaangażowanie emocjonalne lub społeczne. Pamiętnik interpretowany jest jako przestrzeń inscenizacji i kontroli nad sobą, gdzie pisanie nie wyzwala, ale zawiesza na czas nieokreślony wybór i wolę. Ta radykalna introspekcja powoduje egzystencjalną nerwicę, łączącą zmęczenie moralne, niezdecydowanie i wycofanie się ze świata. Artykuł pokazuje wreszcie, że wrażliwość ta jest przedstawiana jako impas etyczny i psychiczny, czyniąc Płoszowskiego krytyczną postacią rozczarowanej nowoczesności i jej niespełnionych obietnic.

Słowa kluczowe:

fin de siècle, wrażliwość, introspekcja, sceptycyzm, nerwica, dziennik intymny, Sienkiewicz

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf (Français (France))

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bobrowska, Barbara. « Na wspak J.-K. Huysmansa i Bez dogmatu H. Sienkiewicza – dwie powieści o „skomplikowanych durniach” ». In Sienkiewicz i epoki. Powinowactwa, dir. Ewa Ihnatowicz, 9–22. Warszawa : Instytut Literatury Polskiej Wydziału Polonistyki UW, 1999.

Brzozowski, Stanisław. Legenda Młodej Polski. Lwów : Nakładem Księgarni Polskiej Bernarda Połonieckiego, 1910.

Bujnicki, Tadeusz. « Sienkiewiczowski bohater wśród dzieł sztuki i książek (Płoszowski i Petroniusz) ». In Sienkiewicz i epoki. Powinowactwa, dir. Ewa Ihnatowicz, 41–54. Warszawa : Instytut Literatury Polskiej Wydziału Polonistyki UW, 1999.

Chomiuk, Aleksandra. « Leona Płoszowskiego autoportret z literatury ». In „Bez dogmatu” Henryka Sienkiewicza : konteksty powieści, dir. Tadeusz Bujnicki i Agata Zalewska, 79–95. Coll. “Sienkiewicz : nowe odczytania”. Warszawa : Wydział „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego, 2022.

Dąbrowska, Alicja. « Wieloaspektowość choroby w Bez dogmatu Henryka Sienkiewicza ». Literaturoznawstwo, no 12 (2018) : 9–33.

Hryńczuk, Jan. Estetyka fin de siècle’u w Niemczech i Austrii. Katowice : Wydawnictwo „Śląsk”, 1974.

Hutnikiewicz, Artur. Portrety i szkice literackie. Warszawa : PIW, 1976.

Jeske-Choiński, Teodor. Dekadentyzm. Warszawa : Skł. gł. w Księgarni Gebethnera i Wolffa, 1904.

Juin, Hubert. Dossier « La France fin de siècle ». Magazine littéraire, no 227 (février 1986) : 15–53.

Kłosińska, Krystyna. Powieści o „wieku nerwowym”. Katowice : Wydawnictwo „Śląsk”, 1988.

Kociubińska, Edyta. L’insoutenable pesanteur de l’être. Le dandysme en France au XIXe siècle et son rayonnement en Europe. Lublin : Wydawnictwo KUL, 2015.

Koziołek, Ryszard. Ciała Sienkiewicza: studia o płci i przemocy. Katowice : WUŚ, 2009.

Krzyżanowski, Julian. Twórczość Henryka Sienkiewicza. Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1973.

Makowiecki, Andrzej Z. Młodopolski portret artysty. Warszawa : PIW, 1971.

Markiewicz, Henryk. W kręgu Żeromskiego. Rozprawy i szkice historycznoliteracki. Warszawa : PIW, 1977.

Mędykowski, Grzegorz. « Dandysowski feblik pana Sienkiewicza ». In Sienkiewicz i epoki. Powinowactwa, dir. Ewa Ihnatowicz, 139–150. Warszawa : Instytut Literatury Polskiej Wydziału Polonistyki UW, 1999.

Neveux, Jean B. « Sienkiewicz a Francja ». In Henryk Sienkiewicz. Twórczość i recepcja światowa, dir. Aniela Kmita-Piorunowa i Kazimierz Wyki, 267–282. Wydawnictwo Literackie : Kraków, 1968.

Nofer, Alina. « Dwie współczesne powieści Henryka Sienkiewicza ». In Z literatury lat 1863–1918. Studia i szkice, cz. I, dir. Jan Baculewski i Samuel Sandler, 281–347. Wrocław : Wydawnictwo Ossolineum, 1957.

Obenauer, Karl Justus. Die Problematik des ästhetischen in der deutschen Literatur. München : C.H. Beck, 1933.

Owczarz, Ewa. « Między esencją a egzystencją. Bez dogmatu wśród powieści o „chorobach wieku” ». In Sienkiewicz i epoki. Powinowactwa, dir. Ewa Ihnatowicz, 193–207. Warszawa : Instytut Literatury Polskiej Wydziału Polonistyki UW, 1999.

Palacio, Jean de. Le Silence du texte. Poétique de la Décadence. Louvain/Paris : Peeters, 2003.

Palacio, Jean de. La Décadence : le mot et la chose. Paris : Les Belles Lettres, 2011.

Podraza-Kwiatkowska, Maria. Somnambulicy – dekadenci – herosi. Studia i eseje o literaturze Młodej Polski. Kraków : Wydawnictwo Literackie, 1985.

Rabski, Władysław. « Książka i dziennik ». Tygodnik Illustrowany, no 12, 1898.

Rollinat, Maurice. Les Névroses. Paris : Fasquelle, 1917.

Rozpłochowska-Boniatowska, Agnieszka. « Dekadentyzm utracony ». Pamiętnik Literacki, no 4 (2006) : 117–142.

Sienkiewicz, Henryk. Sans dogme, traduit du polonais par le comte Antoni Wodzinski. Paris : Calmann Lévy Éditeur, 1895.

Sienkiewicz, Henryk. Listy do Jadwigi i Edwarda Janczewskich, dir. Julian Krzyżanowski, Maria Bokszczanin. Cz. 2. Warszawa : PIW, 1996.

Sienkiewicz, Henryk. Listy do Mścisława Godlewskiego, dir. Julian Krzyżanowski, Maria Bokszczanin. Warszawa : PIW, 1977.

Sztachelska, Jolanta. « Henryk Sienkiewicz – portret „dekadenta” ». In Sienkiewicz i epoki. Powinowactwa, dir. Ewa Ihnatowicz, 265–276. Warszawa : Instytut Literatury Polskiej Wydziału Polonistyki UW, 1999.

Walas, Teresa. Ku otchłani (dekadentyzm w literaturze polskiej 1890–1905). Kraków : Wydawnictwo Literackie, 1986.

Wyka, Kazimierz. Modernizm polski. Kraków : Wydawnictwo Literackie, 1968.