La confession d’un enfant de la fin-de-siècle dans Sans dogme de Henryk Sienkiewicz

Edyta Kociubińska

doi:10.18290/rh26745.14

Published : 2026-08-07

Vol. 74 No. 5 (2026)

The Confessions of a Fin-de-Siècle Child in Without Dogma by Henryk Sienkiewicz

Edyta Kociubińska

https://orcid.org/0000-0002-4848-7693

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26745.14

Abstract

This paper examines the figure of Leon Płoszowski in Without Dogma by Henryk Sienkiewicz as an embodiment of fin-de-siècle sensibility marked by hypertrophic consciousness, scepticism, and the aestheticisation of existence. The protagonist appears as a hypersensitive subject whose excessive lucidity turns every emotion into an object of analysis and neutralises any possibility of action, affective commitment, or social engagement. The diary is interpreted as a space of self-staging and self-surveillance, where writing does not bring release but rather indefinitely postpones choice and the exercise of the will. This radical introspection produces an existential neurosis, combining moral fatigue, indecision, and withdrawal from the world. Finally, the study shows that this sensibility is presented as an ethical and psychological impasse, making Płoszowski a critical figure of disenchanted modernity and its unfulfilled promises.

Keywords:

fin-de-siècle, sensibility, introspection, skepticism, neurosis, diary, Sienkiewicz

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Français (France))

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Bobrowska, Barbara. « Na wspak J.-K. Huysmansa i Bez dogmatu H. Sienkiewicza – dwie powieści o „skomplikowanych durniach” ». In Sienkiewicz i epoki. Powinowactwa, dir. Ewa Ihnatowicz, 9–22. Warszawa : Instytut Literatury Polskiej Wydziału Polonistyki UW, 1999.

Brzozowski, Stanisław. Legenda Młodej Polski. Lwów : Nakładem Księgarni Polskiej Bernarda Połonieckiego, 1910.

Bujnicki, Tadeusz. « Sienkiewiczowski bohater wśród dzieł sztuki i książek (Płoszowski i Petroniusz) ». In Sienkiewicz i epoki. Powinowactwa, dir. Ewa Ihnatowicz, 41–54. Warszawa : Instytut Literatury Polskiej Wydziału Polonistyki UW, 1999.

Chomiuk, Aleksandra. « Leona Płoszowskiego autoportret z literatury ». In „Bez dogmatu” Henryka Sienkiewicza : konteksty powieści, dir. Tadeusz Bujnicki i Agata Zalewska, 79–95. Coll. “Sienkiewicz : nowe odczytania”. Warszawa : Wydział „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego, 2022.

Dąbrowska, Alicja. « Wieloaspektowość choroby w Bez dogmatu Henryka Sienkiewicza ». Literaturoznawstwo, no 12 (2018) : 9–33.

Hryńczuk, Jan. Estetyka fin de siècle’u w Niemczech i Austrii. Katowice : Wydawnictwo „Śląsk”, 1974.

Hutnikiewicz, Artur. Portrety i szkice literackie. Warszawa : PIW, 1976.

Jeske-Choiński, Teodor. Dekadentyzm. Warszawa : Skł. gł. w Księgarni Gebethnera i Wolffa, 1904.

Juin, Hubert. Dossier « La France fin de siècle ». Magazine littéraire, no 227 (février 1986) : 15–53.

Kłosińska, Krystyna. Powieści o „wieku nerwowym”. Katowice : Wydawnictwo „Śląsk”, 1988.

Kociubińska, Edyta. L’insoutenable pesanteur de l’être. Le dandysme en France au XIXe siècle et son rayonnement en Europe. Lublin : Wydawnictwo KUL, 2015.

Koziołek, Ryszard. Ciała Sienkiewicza: studia o płci i przemocy. Katowice : WUŚ, 2009.

Krzyżanowski, Julian. Twórczość Henryka Sienkiewicza. Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1973.

Makowiecki, Andrzej Z. Młodopolski portret artysty. Warszawa : PIW, 1971.

Markiewicz, Henryk. W kręgu Żeromskiego. Rozprawy i szkice historycznoliteracki. Warszawa : PIW, 1977.

Mędykowski, Grzegorz. « Dandysowski feblik pana Sienkiewicza ». In Sienkiewicz i epoki. Powinowactwa, dir. Ewa Ihnatowicz, 139–150. Warszawa : Instytut Literatury Polskiej Wydziału Polonistyki UW, 1999.

Neveux, Jean B. « Sienkiewicz a Francja ». In Henryk Sienkiewicz. Twórczość i recepcja światowa, dir. Aniela Kmita-Piorunowa i Kazimierz Wyki, 267–282. Wydawnictwo Literackie : Kraków, 1968.

Nofer, Alina. « Dwie współczesne powieści Henryka Sienkiewicza ». In Z literatury lat 1863–1918. Studia i szkice, cz. I, dir. Jan Baculewski i Samuel Sandler, 281–347. Wrocław : Wydawnictwo Ossolineum, 1957.

Obenauer, Karl Justus. Die Problematik des ästhetischen in der deutschen Literatur. München : C.H. Beck, 1933.

Owczarz, Ewa. « Między esencją a egzystencją. Bez dogmatu wśród powieści o „chorobach wieku” ». In Sienkiewicz i epoki. Powinowactwa, dir. Ewa Ihnatowicz, 193–207. Warszawa : Instytut Literatury Polskiej Wydziału Polonistyki UW, 1999.

Palacio, Jean de. Le Silence du texte. Poétique de la Décadence. Louvain/Paris : Peeters, 2003.

Palacio, Jean de. La Décadence : le mot et la chose. Paris : Les Belles Lettres, 2011.

Podraza-Kwiatkowska, Maria. Somnambulicy – dekadenci – herosi. Studia i eseje o literaturze Młodej Polski. Kraków : Wydawnictwo Literackie, 1985.

Rabski, Władysław. « Książka i dziennik ». Tygodnik Illustrowany, no 12, 1898.

Rollinat, Maurice. Les Névroses. Paris : Fasquelle, 1917.

Rozpłochowska-Boniatowska, Agnieszka. « Dekadentyzm utracony ». Pamiętnik Literacki, no 4 (2006) : 117–142.

Sienkiewicz, Henryk. Sans dogme, traduit du polonais par le comte Antoni Wodzinski. Paris : Calmann Lévy Éditeur, 1895.

Sienkiewicz, Henryk. Listy do Jadwigi i Edwarda Janczewskich, dir. Julian Krzyżanowski, Maria Bokszczanin. Cz. 2. Warszawa : PIW, 1996.

Sienkiewicz, Henryk. Listy do Mścisława Godlewskiego, dir. Julian Krzyżanowski, Maria Bokszczanin. Warszawa : PIW, 1977.

Sztachelska, Jolanta. « Henryk Sienkiewicz – portret „dekadenta” ». In Sienkiewicz i epoki. Powinowactwa, dir. Ewa Ihnatowicz, 265–276. Warszawa : Instytut Literatury Polskiej Wydziału Polonistyki UW, 1999.

Walas, Teresa. Ku otchłani (dekadentyzm w literaturze polskiej 1890–1905). Kraków : Wydawnictwo Literackie, 1986.

Wyka, Kazimierz. Modernizm polski. Kraków : Wydawnictwo Literackie, 1968.