Obrazy na cenzurowanym. Kwestia grafik patriotycznych w procesie pracowników Ossolineum z 1834 roku

Agnieszka Świętosławska

doi:10.18290/rh26744.10

Data publikacji : 2026-06-19

Tom 74 Nr 4 (2026)

Obrazy na cenzurowanym. Kwestia grafik patriotycznych w procesie pracowników Ossolineum z 1834 roku

Agnieszka Świętosławska

https://orcid.org/0000-0001-8488-4365

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26744.10

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza problematyki cenzury materiałów wizualnych w Cesarstwie Austrii na przykładzie procesu o zdradę stanu wytoczonego w 1834 r. kilkorgu pracownikom Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, w tym przede wszystkim jego dyrektorowi Konstantemu Słotwińskiego. Przedmiotem procesu było publikowanie i kolportowanie druków o charakterze patriotycznym bez zgody urzędu cenzury. Sprawa sądowa dotyczyła przede wszystkim tekstów – 22 książek i broszur, jednak w jej toku poruszono również kwestię materiałów wizualnych. Ich analiza może stanowić przyczynek do badań nad ikonografią patriotyczną w środowisku lwowskim w pierwszej połowie XIX w.

Słowa kluczowe:

Zakład Narodowy im. Ossolińskich, sztuka lwowska, grafiki polityczne, cenzura

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Zespół 301: Księgi metrykalne parafii wyznania rzymskokatolickiego archidiecezji lwowskiej, sygn. 752: Par. Lwów, Bazylika Metropolitalna (d. pl. Kapitulny 7 – dla dzielnicy V), dek. Lwów, Księga metrykalna urodzeń.

Lwowska Naukowa Biblioteka im. Stefanyka NAN Ukrainy. Oddział Rękopisów, Zespół (fond) 5: Rękopisy Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, sygn. 3486: Pamiętnik Henryka Bogdańskiego z lat 1832–1848.

Lwowska Naukowa Biblioteka im. Stefanyka NAN Ukrainy. Oddział Rękopisów, Zespół (fond) 5: Rękopisy Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, sygn. 6661/I: Konstantego Słotwińskiego przekłady z Szekspira, Byrona, Goethego i zapiski odnoszące się do procesów wolnościowych we Lwowie w l. 1830–1840.

Lwowska Naukowa Biblioteka im. Stefanyka NAN Ukrainy. Oddział Rękopisów, Zespół (fond) 9: Zbiór rękopisów różnej proweniencji, sygn. 650: Słotwiński Konstanty, dyrektor ZNIO we Lwowie. Materiały do historii procesu sądowego Słotwińskiego.

Lwowska Naukowa Biblioteka im. Stefanyka NAN Ukrainy. Oddział Rękopisów, Zespół (fond) 54: Archiwum Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 5. Akta dyrekcji ZNiO za rok 1939, spr. 57: Radio-odczyt W. T. Wisłockiego.

Lwowska Naukowa Biblioteka im. Stefanyka NAN Ukrainy. Oddział Rękopisów, Zespół (fond) 54: Archiwum Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Dział II: Akta nieprotokołowane, 9. Dokumenty i materiały procesów sądowych Ossolineum 1833–1884.

Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Rps Ossol. 14130/I: Edmund Hydzik-Drogomirski: „Proces Ossolineum (1833–1837) na podstawie aktów sądu kryminalnego we Lwowie”.

Davis, Norman. Galicja. Kraków: Znak Horyzont, 2023.

Estreicher, Karol. Bibliografia polska. Część I: Stulecie XIX. T. 2. Kraków: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1872.

Horel, Catherine. „Austria-Hungary 1867–1914”. W: Political Censorship of the Visual Arts in Nineteenth-Century Europe. Arresting Images, red. Robert Justin Goldstein i Andrew M. Nedd, 88–129.

Houndmills, Basingstoke, Hampshire–New York: Palgrave Macmillan, 2015.

Hutten-Czapski, Emeryk. Spis rycin przedstawiających portrety przeważnie polskich osobistości w zbiorze Emeryka hrabiego Hutten-Czapskiego w Krakowie. Kraków: Czcionkami Drukarni „Czasu”, 1901.

Hydzik, Edmund. „Konstanty Słotwiński na tle procesu Ossolineum”. W: Prace historyczne wydane ku uczczeniu 50-lecia Akademickiego Koła Historyków UJK we Lwowie 1878–1928, 427–56. Lwów: Nakładem Akademickiego Koła Historyków we Lwowie, 1912.

Widacka, Hanna, red. Katalog portretów osobistości polskich i obcych w Polsce działających. T. 2: G–K. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1992.

Katalog wystawy urządzonej ku czci Tadeusza Kościuszki w setną rocznicę jego zgonu. Lwów: Drukarnia przy Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich, 1917.

Katalog zbiorów Ludwika Gocla. Powstanie Listopadowe i Wielka Emigracja. T. 2: Obrazy olejne. Rysunki. Akwarele. Grafika, oprac. Irena Tessaro-Kosimowa. Warszawa: Muzeum Historyczne m. st. Warszawy, 1987.

Olechowski, Thomas. „Die österreichische Zensur im Vormärz”. W: Zensur im Vormärz. Pressefreiheit und Informationskontrolle in Europa, red. Gabriele B. Clemens, 139–52. Ostfildern: Jan Thorbecke Verlag, 2013.

Opałek, Mieczysław. Litografia lwowska 1822–1860. Wrocław–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1958.

Prokopovych, Markian. Habsburg Lember. Architecture, Public Space, and Politics in the Galician Capital, 1772–1914. West Lafayette: Purdue University Press, 2009.

Schnür-Pepłowski, Stanisław. Obrazy z przeszłości Galicji i Krakowa (1772–1858). T. 1. Lwów: Księgarnia Gubrynowicza i Schmidta, 1896.

Sroczyńska, Krystyna i Jadwiga Jaworska. Widoki Zamku Królewskiego w Warszawie. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985.

Treichel, Irena. „Ząbkowski Franciszek Aleksander”. W: Słownik pracowników książki polskiej, 1017. Warszawa–Łódź: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972.

Trzynadlowski Jan. „Konstanty Słotwiński”. W: Portrety ossolińskie. Antologia wspomnień, 45–7. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1992.

Wisłocki, Władysław. Tajne druki Zakładu Ossolińskich. W stulecie procesu o zdradę stanu. Lwów: Nakładem Towarzystwa Przyjaciół Ossolineum, 1935.