Damnatio memoriae za rządów Septymiusza Sewera – przypadek Gajusza Fulwiusza Plaucjana

Daria Janiszewska-Sieńko

doi:10.18290/rh26743.2

Data publikacji : 2026-06-01

Tom 74 Nr 3 (2026)

Damnatio memoriae za rządów Septymiusza Sewera – przypadek Gajusza Fulwiusza Plaucjana

Daria Janiszewska-Sieńko

https://orcid.org/0000-0002-7110-7337

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26743.2

Abstrakt

Głównym celem niniejszego artykułu jest przedstawienie damnatio memoriae prefekta pretorianów Fulwiusza Plaucjana w czasach panowania Septymiusza Sewera (panował w latach 193–211). Autor, wykorzystując źródła narracyjne: Kasjusza Diona, Herodiana i Historia Augusta, próbuje zrekonstruować okoliczności jego upadku i próbuje przedstawić te elementy jego potępienia i wymazywania z przestrzeni publicznej Imperium Romanum, które miały służyć umniejszeniu jego znaczenia, a poprawieniu wizerunku panującej dynastii. W tym celu wykorzystano ślady martelacji na materiale ikonograficznym i inskrypcyjnym, znajdujące się na monumentach rzymskich, takich jak Łuk triumfalny Septymiusza Sewera na Forum Romanum, czy Brama Srebrników na Forum Boarium. Szczególnie ten drugi monument jest doskonałym materiałem do ukazania procedury damnatio memoriae. Autor pokazuje, że pomimo niewielkiej ilości źródeł można spróbować odtworzyć siłę i znaczenie jej oddziaływania.

Słowa kluczowe:

damnatio memoriae, Sewerowie, Septymiusz Sewer, Plaucjan

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Źródła narracyjne, numizmatyczne i epigraficzne

Aurelius Victor. Liber de caesaribus, Epitome de caesaribus. Red. Franz Pichlmayr. Leipzig: Teubner, 1970.

Corpus Inscriptionum Latinarum. Red. Theodore Mommsen. Berlin: Deutsche Akademie der Wissenschaften, 1863–1986.

Dion Cassius. Roman History. Tłum. na j. angielski Earnest Cary. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1961; wyd. polskie: Kasjusz Dion. Historia rzymska. Księgi seweriańskie (LXXIII–LXXX). Tłum. i oprac. Kamil Biały. Szczecin: Minerwa, 2017.

Eutropius. Breviarium ab urbe condita. Wyd. Carlo Santini. Leipzig: Teubner, 1979.

Herodian. History oft he Empire. Books 5–8. Tłum. na j. angielski Charles R. Whittaker. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1969; wyd. polskie: Herodian. Historia cesarstwa rzymskiego. Tłum. Ludwik Piotrowicz. Wrocław: Ossolineum, 1963.

Inscriptiones Latinae Selectae. Wyd. Hermann Dessau. Berlin: Deutsche Akademie der Wissenschaften, 1892–1916.

Mattingly, Harold. Coins of the Roman Empire in the British Museum. T. 5: Pertinax to Elagabalus. London: The Trustees of the British Museum, 1950.

Mattingly, Harold i Edward A. Sydenham. The Imperial Roman Coinage. T. 4. Cz. 1: Pertinax to Geta. London: Spink and Son, 1936.

Prosopographia Imperii Romani. Saec. I. II. III. Red. Werner Eck i in. Wyd. 2. Berolini 1933–1999.

The Scriptores Historiae Augustae. Tłum. na j. angielski David Magie. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1991; wyd. polskie: Historycy cesarstwa rzymskiego. Żywoty cesarzy od Hadriana do Numeriana. Tłum. Hanna Szelest. Warszawa: Czytelnik, 1966.

Opracowania

Campbell, James B. War and Society in Imperial Rome. 31 BC–284 AD. London: Routledge, 2002.

Corbier, Mireille. „Plautien, comes de Septime–Sévère”. Publications de l'École française de Rome 22 (Mélanges de philosophie, de littérature et d’histoire anciennes offerts à Pierre Boyancé) (1974): 213–218.

Barnes, Timothy D. „The Family and Career of Septimius Severus”. Historia. Zeitschrift Für Alte Geschichte 16, nr 1 (1967): 87–107.

Bats, Maria. „Mort violente et damnatio memoriae sous les Sévères dans les sources littéraires”. Cahiers du Centre Gustave Glotz 14 (2003): 281–298.

Birley, Anthony R. The African Emperor Septimius Severus. London: Routledge, 1999.

Bodel, John. „Epigrafika i badacze antyku”. W: Świadectwa epigraficzne. Historia starożytna w świetle inskrypcji, red. John Bodel i Leszek Mrozewicz, tłum. Anna Baziór, 1–58. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2008.

Brilliant, Richard. „The Arch of Septimius Severus in the Roman Forum”. Memoirs of the American Academy in Rome 29 (1967): 3–271.

Christol, Michel. „Comes per omnes expeditiones: l’adulation de Plautien, préfet du prétoire de Septime Sévère”. Cahiers du Centre Gustave Glotz 18 (2007): 217–236.

Daguet-Gagey, Anne. Septime Sévère. Rome, l’Afrique et l’Orient. Paris: Payot, 2000.

Flower, Harriet I. The Art of Forgetting, Disgrace and Oblivion in Roman Political Culture. Chapell Hill, NC: The University of North Carolina Press, 2006.

Grosso, Fulvio. „Ricerche su Plauziano e gli avvenimenti del suo tempo”. Atti della Accademia Nazionale dei Lincei 23 (1968): 7–58.

Handy, Markus. Die Severer un das Heer. Berlin: Antike, 2009.

Haynes, Denys E. L. i P. E. D. Hirst. Porta Argentariorum (Supplementary Paper of British School at Rome). London: MacMillan, 1939.

Janiszewska, Daria. Wojna domowa w Rzymie w latach 193–197. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2010.

Kotula, Tadeusz. Septymiusz Sewerus. Cesarz z Lepcis Magna. Wrocław: Ossolineum, 1987.

Królczyk, Krzysztof. „Pomiędzy damnatio memoriae a consecratio. Potępienie pamięci i ubóstwienie w walce politycznej w Rzymie w okresie Sewerów (193–235 po Chr.)”. W: Damnatio memoriae w europejskiej kulturze politycznej, red. Renata Gałaj-Dempiak, Danuta Okoń i Magdalena Semczyszyn, 79–94. Szczecin: Instytut Pamięci Narodowej, 2011.

Levick, Barbara. Julia Domna. Syrian Empress. London: Routledge, 2007.

Mastino, Attilio. „L’Erasione del nome di Geta dalle iscrizioni nel quadro della propaganda politica alla corte di Caracalla”. Annali delle Facoltà di Lettere Filosofia dell’Università di Cagliari, nuova serie 2 (1978-1979): 47–81.

Okoń, Danuta. Album senatorum. T. 1: Senatores ab Septimii Severi aetate usque Alexandrum Severum (193–235 AD). Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2017.

Okoń, Danuta. Severi et senatores. Polityka personalna cesarzy dynastii Sewerów wobec senatorów w świetle badań prozopograficznych (193–235 r. n.e.). Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2009.

Pallottino, Massimo. L’Arco degli argentari. Roma: Danesi, 1946.

Syvänne, Ilkka. Emperor Septimius Severus. The Roman Hannibal. Havertown, PA: Pen and Sword Books, 2023.

Varner, Eric R. Mutilation and Transformation. Damnatio Memoriae and Roman Imperial Portraiture. Leiden: Brill, 2004.

Vittinghoff, Friedrich. Der Staatsfeind in der römischen Kaiserzeit. Untresuchungen zur „damnatio memoriae”. Berlin: Junker und Dünnhaupt, 1936.

Zanker, Paul. Roman Art. Los Angeles: J. Paul Getty Museum, 2010.