Między tekstem a danymi. Metodologia opracowywania cyfrowej edycji na przykładzie Monumenta Vaticana res gestas Polonicas illustrantia

Anna Zajchowska-Bołtromiuk; Adam Zapała

doi:10.18290/rh25732.4s

Data publikacji : 2025-12-29

Tom 73 Nr 2 Zeszyt specjalny (2025)

Między tekstem a danymi. Metodologia opracowywania cyfrowej edycji na przykładzie Monumenta Vaticana res gestas Polonicas illustrantia

Anna Zajchowska-Bołtromiuk

https://orcid.org/0000-0002-4322-2653

Adam Zapała

https://orcid.org/0000-0003-3450-8286

DOI: https://doi.org/10.18290/rh25732.4s

Abstrakt

Artykuł omawia metodologię cyfrowej edycji źródeł historycznych na przykładzie projektu Monumenta Vaticana res gestas Polonicas illustrantia. Autorzy wskazują na różnice między edytorstwem tradycyjnym a cyfrowym, podkreślając zalety modelowania danych, interaktywności oraz możliwości analizy ilościowej i jakościowej danych, oferowanych przez edycje cyfrowe. Umożliwiają one prezentację pełnych tekstów źródeł, ich kontekstualizację i powiązanie z wiedzą pozaźródłową. Projekt wykorzystuje standardy TEI XML i RDF, co pozwala na zaawansowane przeszukiwanie i wizualizację danych. Autorzy zaznaczają, że edycje cyfrowe to nie tylko narzędzia badawcze, lecz także samodzielne dzieła naukowe. Edytor cyfrowy musi bowiem znacznie głębiej analizować źródła niż tradycyjny, modelując zarówno ich treść, jak i kontekst historyczny.

Słowa kluczowe:

edycje cyfrowe, źródła papieskie, TEI XML, humanistyka cyfrowa

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Boyle, Leonard E. „The papal Chancery at the End of the Fifteenth Century”. W Calendar of Entries in the Papal Registers, t. 15: Inncocent VIII: Lateran Registers 1484–1492, red. Michael J. Haren, XV–XXIV. Dublin: Irish Manuscripts Commision, 1978.

Driscoll, Matthew J., Elena Pierazzo, red. Digital Scholarly Editing. Theories and Practices. Cambridge, UK: Open Book Publishers, 2016. https://www.openbookpublishers.com/books/10.11647/obp.0095.

Frenz, Thomas. I documenti pontifici nel medioevo e nell’età moderna. Città del Vaticano: Scuola Vaticana di Paleografia, Diplomatica e Archivistica, 2008.

Guzik-Jureczka, Maria, Piotr Jaskulski, Adam Zapała. „Rola narzędzi cyfrowych w przetwarzaniu i udostępnianiu biogramów postaci historycznych”. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki 70, nr 1 (2025), 39–54. DOI 10.4467/0023589XKHNT.25.001.21319

Haren, Michael J. „Content and Method of the Calendar and Notes on the Formulary and the Schedules of Legal Clauses”. W Calendar of Entries in the Papal Registers, t. 15: Innocent VIII: Lateran Registers 1484–1492, red. Michael J. Haren, XXVII-XXXVI. Dublin: Irish Manuscripts Commision, 1978.

Kowalski, Marek D. „«Monumenta Vaticana res gestas Polonicas illustrantia» – The Programme of Editing Medieval Papal Sources Relating to Poland”. W Quellen kirchlicher Provenienz neue Editionsvorhaben und aktuelle EDV-Projekte. Editionswissenschaftliches Kolloquium 2011, red. Helmut Flachenecker, Janusz Tandecki, Krzysztof Kopiński, 27–36. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu–Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 2011.

Kowalski, Marek D. „Opłaty annatowe w piętnastowiecznych aktach Kamery Apostolskiej. Uwagi na temat interpretacji źródeł proweniencji papieskiej”. Roczniki Historyczne 67 (2001): 169–96.

Kowalski, Marek D. „Uwagi o «Bullarium Poloniae»: spojrzenie na koncepcję edycji i wykonanie”. Studia Źródłoznawcze 45 (2007): 71–97.

Kürbis, Brygida. „Osiągnięcia i postulaty w zakresie metodyki wydawania źródeł historycznych”. Studia Źródłoznawcze 1 (1957): 54–7.

Pierazzo, Elena, Matthew James Driscoll. „Introduction: Old Wine in New Bottles?”. W Digital Scholarly Editing: Theories and Practices, red. Matthew J. Driscoll, Elena Pierazzo, 1–15. Cambridge: Open Book Publishers, 2016.

Sahle, Patrick. „What is Scholarly Digital Edition?”. W Digital Scholarly Editing. Theories and Practices, red. Matthew J. Driscoll, Elena Pierazzo, 19–39. Cambridge, UK: Open Book Publishers 2016.

Skolimowska, Anna. „Korespondencja Jana Dantyszka jako labaratorium edytorstwa cyfrowego”. W Człowiek twórca historii, t. 5, cz. 1: Warsztat nowoczesnego humanisty historyka na progu XXI w., red. Cezary Kuklo, Wojciech Walczak, 73–96. Białystok: Uniwersytet w Białymstoku, 2024.

Słoń, Marek. „Pryncypia edytorstwa źródeł historycznych w dobie rewolucji cyfrowej”. Studia Źródłoznawcze 53 (2015): 155–61.

Sułkowska-Kuraś, Irena, Stanisław Kuraś, Hubert Wajs, red. Bullarium Poloniae litteras apostolicas aliaque monumenta Poloniae Vaticana continens, t. 4: 1417–1431. Roma–Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski–Fundacja Jana Pawła II, Polski Instytut Kultury Chrześcijańskiej, 1992.

Topolski, Jerzy. Teoria wiedzy historycznej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1983.

Vogeler, Georg. „Digitale Methoden bei der Erforschung von Papsturkunden? – Stand der Dingeˮ. W Innocenz III., Honorius III. und ihre Briefe, red. Andrea Sommerlechner, Herwig Weigl, 225–42. Wien: Vandenhoeck & Ruprecht, 2023. https://doi.org/10.7767/9783205217718.225.

Wolff, Adam. „Projekt instrukcji wydawniczej dla pisanych źródeł historycznych do połowy XVI wieku”. Studia Źródłoznawcze 1 (1957): 155–84.

Zajchowska, Anna. „«Monumenta Vaticana». Koncepcje edycji źródeł papieskich w Europie – przyczyny sukcesów i porażek”. W Editiones Sine Fine, red. Krzysztof Kopiński, Wojciech Mrozowicz, Janusz Tandecki, 143–62. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2017.

Zapała, Adam. Kontakty Polaków i Litwinów ze Stolica Apostolską za pontyfikatu papieża Mikołaj V (1447–1455). Warszawa: Instytut Historii PAN, 2021.

Zapała, Adam. „ The Digital Methods of Publishing 15th Century Papal Sources”. W From Digital to Distant Diplomatics: Digital Diplomatics 2022, red. Daniel Luger, Georg Vogeler, 329–46. Wien: Böhlau, 2025.

Zbíral, David, Robert L. J. Shaw, Tomáš Hampejs, Adam Mertel. Model the Source First! Towards Computer-Assisted Semantic Text Modelling and Source Criticism 2.0. DOI: 10.5281/zenodo.5218925, https://zenodo.org/records/6963579 [dostęp: 21.05.2025].