Ludowa recepcja nabożeństw pasyjnych w wybranych parafiach południowo-wschodniej Polski

Kinga Strycharz-Bogacz

doi:10.18290/rh257312.16

Data publikacji : 2026-01-14

Tom 73 Nr 12 (2025)

Ludowa recepcja nabożeństw pasyjnych w wybranych parafiach południowo-wschodniej Polski

Kinga Strycharz-Bogacz

DOI: https://doi.org/10.18290/rh257312.16

Abstrakt

Celem artykułu jest omówienie ludowej recepcji nabożeństw pasyjnych w wybranych parafiach południowo-wschodniej Polski na podstawie transkrypcji muzycznych sporządzonych przez autorkę. Tematyka pasyjna zajmuje istotne miejsce w polskiej pobożności ludowej już od XV wieku. Do czasów współczesnych powstał bogaty repertuar pieśni wielkopostnych oraz rozwinęło się wiele praktyk wielkopostnych, zarówno kościelnych, jak i prywatnych. Nabożeństwa pasyjne, m.in. Droga krzyżowa czy Gorzkie żale, w ludowej recepcji wykazują regionalne uwarunkowania muzyczne, tekstowe i wykonawcze, zwłaszcza w południowo-wschodniej Polsce. Niezależnie od ich zapisu śpiewnikowego w tradycji ustnej ulegają zjawisku wariabilności i funkcjonują w wielu wariantach: są to warianty melodyczno-rytmiczne, rytmiczne, metryczne, tonalne, agogiczne, formalne oraz tekstowe. Powstały też genetycznie ludowe nabożeństwa. Uwagę zwracają różne uwarunkowania wykonawcze: częsta bezmetryczność przebiegów, czyli myślenie frazą muzyczną, nawiązujące do chorału gregoriańskiego, ludowe upodobanie do ornamentowania melodii oraz śpiewanie w sposób rubato.

Słowa kluczowe:

ludowa recepcja nabożeństw pasyjnych, parafie południowo-wschodniej Polski, wariabilność, regionalne uwarunkowania muzyczne, regionalne uwarunkowania wykonawcze

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bańbuła, Marian i Bolesław Bartkowski. „Gorzkie żale”, w: Encyklopedia Katolicka, t. 5, red. L. Bieńkowski, P. Hemperek, S. Kamiński, J. Misiurek, K. Stawecka, A. Stępień, A. Szafrański, J. Szlaga, A. Weiss, 1309–1311. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1989.

Bartkowski, Bolesław. „Problem ludowości i wariabilności polskich pieśni religijnych, żyjących w tradycji ustnej”. Seminare. Poszukiwania naukowo-pastoralne, nr 2 (1977): 301–318. DOI: https://doi.org/10.21852/sem.1977.16

Bartkowski, Bolesław. Polskie śpiewy religijne w żywej tradycji. Style i formy. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1987.

Bartkowski, Bolesław i Antoni Zoła. „Z badań nad muzycznym folklorem religijnym w Polsce”. Literatura Ludowa 31, z. 4 (1987): 11–26.

Bergamini, Augusto. Chrystus świętem Kościoła. Rok liturgiczny. Tłum. Katarzyna Kubis. Kraków: Wydawnictwo Bratni Zew, 2003.

Chorzępa, Michał. „Gorzkie żale, ich geneza i rozwój historyczny”. Nasza Przeszłość 12 (1960): 221–258. https://doi.org/10.52204/np.1960.12.221-258. DOI: https://doi.org/10.52204/np.1960.12.221-258

Kałamarz, Wojciech. „W poszukiwaniu pierwotnej melodii – najstarsze, śpiewnikowe wersje melodyczne «Gorzkich Żali»”. w: Perły muzyki kościelnej: chorał gregoriański i „Gorzkie żale”, red. R. Tyrała i W. Kałamarz, 87–101. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej, 2007.

Kolberg, Oskar. Dzieła wszystkie. T. 5: Krakowskie cz. I. Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, 1962.

Kolberg, Oskar. Dzieła wszystkie. T. 48: Tarnowskie-Rzeszowskie. Wrocław: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, 1967.

Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów. Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii. Tłum. Józef Sroka. Poznań: Wydawnictwo Pallottinum, 2003.

Kopeć, Jerzy J. „Droga krzyżowa”. w: Encyklopedia Katolicka, t. 4, red. R. Łukaszyk, L. Bieńkowski i F. Gryglewicz, 215–220, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1983.

Siedlecki, Jan. Śpiewnik kościelny. Wyd. 34. Opole: Wydawnictwo Św. Krzyża, 1973.

Sienkiewicz, Jan. „Śpiewnikowe melodie «Gorzkich żali» i ich ludowa recepcja w polskiej kulturze religijno-muzycznej”. Praca doktorska. Katolicki Uniwersytet Lubelski, 1987.

Zoła, Antoni. „Gregorian chant and folk culture in Poland”. w: Traditional Musical Cultures in Central Eastern Europe. Ecclesiastical and Folk Transmission, red. P. Dahlig, 243–256. Warsaw: University of Warsaw, Institute of Musicology, 2009.

Zoła, Antoni. „Ludowa recepcja śpiewów Wielkiego Tygodnia”. w: W kręgu wielkopostnej pobożności i bractw religijnych, red. J. Bień, 156–161. Lublin: Wydawnictwo „Werset”, 2007.

Zoła, Antoni. „Struktury tonalne Gorzkich żali i ich ludowa recepcja”. w: Perły muzyki kościelnej: chorał gregoriański i „Gorzkie żale”, red. R. Tyrała i W. Kałamarz, 145–156. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej, 2007.

Zoła, Antoni. Melodyka ludowych śpiewów religijnych w Polsce. Lublin: Wydawnictwo Polihymnia, 2003.