From the Opera Stage to the Church: Castrati Arias in the Collection of Cistercians in Silesia

Ewa Hauptman-Fischer

doi:10.18290/rh257312.3

Data publikacji : 2026-01-14

Tom 73 Nr 12 (2025)

Ze sceny operowej do kościoła. Arie kastratów w zbiorach cystersów na Śląsku

Ewa Hauptman-Fischer

https://orcid.org/0000-0002-4301-0802

DOI: https://doi.org/10.18290/rh257312.3

Abstrakt

W zbiorach klasztorów cysterskich na Śląsku, zwłaszcza w Lubiążu, zachowało się wiele arii operowych, w tym z repertuaru kastratów. W artykule przedstawiono ich wykorzystanie w klasz-torze (liturgiczne i pozaliturgiczne), ukazano sposoby ich adaptacji oraz przedstawiono możliwych wykonawców. Adaptacja arii kastratów na potrzeby klasztoru wiązała się nie tylko z przekształceniem tekstu na religijny, ale także ze zmianą miejsca i okoliczności wykonania, zarówno w warstwie aku-stycznej jak i wizualnej. Zarówno w teatrze, jak i w kościele, wykonanie arii miało na celu poruszenie emocji słuchacza.

Słowa kluczowe:

arie kastratów, kontrafaktura, cystersi, Śląsk, muzyka religijna, muzyka XVIII wieku, praktyka wykonawcza

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf (English)

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Mattheson, Johann. “Verzeichnis aller welschen Opern, welche von 1725 bis 1734 auf dem breslauischen Schauplatz vorgestellet worden sind.” In Grundlage einer Ehren-Pforte, woran der Tüchtigsten Capellmeister, Componisten, Musikgelehrten, Tonkünstler etc. Leben, Wercke, Verdienste etc. erscheinen sollen um fernern Ausbau angegeben […], 374–78. Hamburg: In Verlegung des Verfassers, 1740.

Ashley, Martin, and Ann-Christine Mecke. “ ‘Boyes Are Apt to Change Their Voice at about Fourteene Yeeres of Age’: An Historical Background to the Debate about Longevity in Boy Treble Singers.” Reviews of Research in Human Learning and Music 1 (2013): 1–19. https://doi.org/10.6022/journal. rrhlm.2013001. DOI: https://doi.org/10.6022/13

Baird, Julianne C., ed. Introduction to the Art of Singing by Johann Friedrich Agricola. Translated by Julianne C. Baird. Cambridge: Cambridge University Press, 1995.

Bałus, Wojciech. Gotyk bez Boga? W kręgu znaczeń symbolicznych architektury sakralnej XIX wieku. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2011. https://doi.org/10.12775/978-83-231-6002-1. DOI: https://doi.org/10.12775/978-83-231-6002-1

Barbier, Patrick. The World of the Castrati: The History of an Extraordinary Operatic Phenomenon. Translated by Margaret Crosland. London: Souvenir Press, 2001. Originally published 1996.

Brandenburg, Daniel. “Italian operisti, Repertoire and the aria di baule: Insights from the Pirker Correspondence.” In Operatic Pasticcios in 18th-Century Europe: Contexts, Materials and Aesthetics, edited by Berthold Over and Gesa zur Nieden, 271–84. Bielefeld: Transcript, 2012. https://doi. org/10.1515/9783839448854-014.

DeMarco, Laura E. “The Fact of the Castrato and the Myth of the Countertenor.” The Musical Quarterly 86, no. 1 (2002): 174–85. http://www.jstor.org/stable/3601006 DOI: https://doi.org/10.1093/mq/86.1.174

Freeman, Robert. “Farinell and his Repertory.” In Studies in Renaissance and Baroque Music in Honor of Arthur Mendel, edited by Robert L. Marshall. Kassel: Bärenreiter, 1974.

Frömrich, Gregor. Kurze Geschichte der ehemaligen Cistercienser Abtey Kamenz in Schlesien. Glatz: Pompejus Erben, 1817.

Garrioch, David. “Sounds of the City: The Soundscape of Early Modern European Towns.” Urban History 30, no. 1 (2003): 5–25. http://www.jstor.org/stable/44598520. DOI: https://doi.org/10.1017/S0963926803001019

Grüger, Heinrich. “Der Orden der Zisterzienser in Schlesien (1175–1810). Ein Überblick.” Jahrbuch der Schlesischen Friedrich-Wilhelms-Universität zu Breslau 23 (1982): 84–145.

Grüger, Heinrich, “Heinrichau, Zisterzienserabtei (Schlesisches Klosterbuch, 6).” Jahrbuch der Schlesischen Friedrich-Wilhelms-Universität zu Breslau 23 (1982): 27–54.

Harper, John. Formy i układ liturgii zachodniej od X do XVIII wieku. Translated by Małgorzata Kowalska. Kraków: Musica Iagellonica, 1997.

Hauptman-Fischer, Ewa. Kultura muzyczna cystersów w prowincji śląskiej (1651–1810). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, 2025.

Hoffmann, Carl Julius Adolf. “Einige Worte über die Anwendung der Musik in den katholischen Kirchen Schlesien.” Breslauer Zeitschrift für katholische Theologie, no. 6 (1832): 3–43.

Jeż, Tomasz. Kultura muzyczna jezuitów na Śląsku i ziemi kłodzkiej (1581–1776). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, 2013.

Jeż, Tomasz. “The Reception of Neapolitan Music in the Monastic Centres of Baroque Silesia.” Pergolesi Studies, no. 8 (2012): 341–68.

Kozieł, Andrzej. Michael Willmann i jego malarska pracownia. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2013.

Kozieł, Andrzej. “Doskonała szkoła malarstwa czyli słów kilka o zespole obrazów Michaela Willmanna z dawnego kościoła klasztornego cystersów w Lubiążu.” In Opactwo cystersów w Lubiążu i artyści, edited by Andrzej Kozieł, 243–60. Wrocław: Wydawnictwo UWr, 2008.

Maňas, Vladimír. “Music in the Mirror of Religion: On the Discourse of Liturgical Music in the 17th Century (from Scherer and Beyerlinck to Hoffman and Beckovský).” In Musikalische und literarische Kontexte des Barocks in Mitteleuropa / in der Slowakei, edited by Ladislav Kačic, 93–98. Bratislava: Slavistický ústav Jana Stanislava SAV, 2015.

Markuszewska, Aneta. W cieniu korony. Muzyka w polityce Jakuba III Stuarta i jego żony Marii Klementyny Sobieskiej w Rzymie (1719–1735). Wilanów: Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, 2024.

Mądry, Alina. Barok 1697–1795. Warszawa: Sutkowski Edition, 2015.

Mohr, Klaus. Die Musikgeschichte des Klosters Fürstenfeld. Regensburg: Gustav Bosse Verlag, 1987.

Nowak, Romuald. “‘Orkiestra anielska’ w rzeźbie śląskiej XVII i XVIII wieku.” In Musica Sacra. Motywy muzyczne w sztuce śląskiej XIII–XVIII w., katalog wystawy, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, edited by Maria Zduniak, Romuald Nowak, Aniela Kolbuszewska, and Alicja Knast, 26–54. Wrocław: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, 1997.

Piccardi, Paolo. “La Cappella Musicale della Santissima Annunziata attraverso i documenti di archivio dalle origini al XVIII secolo.” Biblioteca della Provincia Toscana dei Servi di Maria, no. 10 (2014): 57–88.

Podejko, Paweł. Kapela wokalno-instrumentalna na Jasnej Górze. Kraków: PWM, 1977.

Pośpiech, Remigiusz. Muzyka wielogłosowa w celebracji eucharystycznej na Śląsku w XVII i XVIII wieku. Opole: Uniwersytet Opolski, 2004.

Renton, Barbara Ann. The Musical Culture of Eighteenth-Century Bohemia, with Special Emphasis on the Music Inventories of Osek and the Knights of the Cross. New York: The City University, 1990.

Spáčilová, Jana. “Local Conditions of Pasticcio Production and Reception: Between Prague, Wroclaw and Moravia.” In Operatic pasticcios in 18th-century Europe. Context, Materials and Aesthetic, edited by Berthold Over and Gesa zur Nieden. Bielefeld: Transcript, 2021. DOI: https://doi.org/10.1515/9783839448854-023

Spáčilová, Jana. “Počátky opery ve Slezsku – současný stav pramenů.” Musicologica Brunensia 51, no. 2 (2016): 157–70. https://doi.org/10.5817/MB2016-2-12. DOI: https://doi.org/10.5817/MB2016-2-12

Walter, Rudolf. “Leubus, Zisterzienserkloster”. In Schlesisches Musiklexikon, edited by Hoffmann Erbrecht Lothar, 420–22. Augsburg: Wißner-Verlag, 2001.

Walter, Rudolf. Musikgeschichte des Zisterzienserklosters Grüssau: Von Anfang des 18. Jahrhunderts bis zur Aufhebung im Jahre 1810. Music des Ostens 15. Kassel: Bärenreiter, 1996.

Wattenbach, Wilhelm. “Martin Sebastian Dittmans Chronik der Äbte von Leubus.” Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Alterthum Schlesiens, no. 1 (1856): 271–97.

Weltzel, Augustin. Das fürstliche Cisterzienserstift Himmelwitz. Breslau: Druck von R. Nischkowsky, 1895.

Węgrzyn-Klisowska, Walentyna. “Działalność muzyczna i kompozytorska weneckiego kastrata Filippo Finazziego i jej śląskie odbicie.” Zeszyt Naukowy Akademii Muzycznej we Wrocławiu, no. 74 (1999): 122–36.

Węgrzyn-Klisowska, Walentyna. “Opera włoska we Wrocławiu (1725–1734) i jej związki z innymi ośrodkami muzycznymi.” Italica Wratislaviensa, no. 5 (2014): 123–46. DOI: https://doi.org/10.15804/IW.2014.05.05