Literatura emigracyjna w perspektywie krytyki nuklearnej (na materiale powieści Zygmunta Bohusz-Szyszki)

Jakub Osiński

doi:10.18290/rh26741.5

Data publikacji : 2026-04-01

Tom 74 Nr 1 (2026)

Literatura emigracyjna w perspektywie krytyki nuklearnej (na materiale powieści Zygmunta Bohusz-Szyszki)

Jakub Osiński

https://orcid.org/0000-0002-4376-3214

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26741.5

Abstrakt

W artykule zostały omówione dwie powieści science-fiction autorstwa Zygmunta Bohusz-Szyszki (1893–1982): Republika atomowa (1947) oraz Atomowa pożoga (1956). Autor porównuje sposoby przedstawiania zagrożeń nuklearnych w tych powieściach, uwzględniając wydarzenia geopolityczne, które miały miejsce między ich ukazaniem się, takie jak wynalezienie bomby atomowej w ZSRS (1949) oraz wojna koreańska (1950–1953). W zakończeniu sugeruje, że polscy emigranci po 1945 r. pragnęli wybuchu III wojny światowej, mimo realnej groźby atomowej apokalipsy.

Słowa kluczowe:

literatura emigracyjna (1945–1989), Zygmunt Bohusz-Szyszko (1893–1982), krytyka nuklearna, III wojna światowa, bomba atomowa, science-fiction

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bohusz-Szyszko, Zygmunt. Atomowa pożoga. Powieść fantastyczna. Londyn: Gryf Publications, 1956.

Bohusz-Szyszko, Zygmunt. Czerwony sfinks. Londyn: Polska Fundacja Kulturalna, 1993.

Bohusz-Szyszko, Zygmunt. Republika atomowa. Powieść z niedalekiej przyszłości. Rzym: Polski Dom Wydawniczy, 1947.

Boruszkowska, Iwona, Katarzyna Glinianowicz, Aleksandra Grzemska, Paweł Krupa, red. Po Czarnobylu. Miejsce katastrofy w dyskursie współczesnej humanistyki. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017.

Chojnacki, Paweł. „«Krzywa ścieżka pielgrzymstwa» Napoleona Sądka (cz. 1)”. MyPolska.UK. Dostęp 12.09.2024. http://www.tydzien.co.uk/artykuly/2017/07/24/krzywa-sciezka-pielgrzymstwa-napoleona-sadka-cz-1/.

Chymkowski, Roman i Zuzanna Grębecka. „Kultura w cieniu bomby atomowej. Wprowadzenie do lektury”. Przegląd Humanistyczny 61, nr 1 (2017): 9–10.

Derrida, Jacques. O apokalipsie. Tłum. Iwona Boruszkowska i Krzysztof Wojtasik, red. Jolanta Szafrańska. Kraków: Wydawnictwo Eperons-Ostrogi, 2018.

Felsztyn, Tadeusz. Atom w służbie ludzkości. Londyn: Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”, 1958.

Felsztyn, Tadeusz. Energia atomowa. Źródła i zastosowania. Rzym: Instytut Literacki, 1947.

„Generalski schematyzm”. Życie Literackie 6, nr 34 (239) (1956): 12.

H. „Generał pisze powieść…”. Życie Warszawy 13, nr 173 (3968) (1956): 2.

Holloway, David. Stalin i bomba. Związek Radziecki a energia atomowa 1939–1956. Tłum. Piotr Amsterdamski. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1996.

Jeleński, Konstanty A. „Marzenie generała”. Kultura. Szkice. Opowiadania. Sprawozdania, nr 7–8 (105–106) (1956): 217–219.

Lewandowski, Wacław. „…strofy dla mew i mgieł…”. Z dziejów literatury Drugiej Emigracji (i jej relacji komunikacyjnych). Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 2005.

Machcewicz, Paweł. Emigracja w polityce międzynarodowej. Warszawa: Biblioteka „Więzi”, 1999.

Markiewicz, Zygmunt. „Proza beletrystyczna”. W: Literatura polska na obczyźnie 1940–1960, t. 1, red. Tymon Terlecki, 133–173. Londyn: B. Świderski, 1964.

Marzec, Andrzej. Widmontologia. Teoria filozoficzna i praktyka artystyczna ponowoczesności. Warszawa: Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, 2015.

Mickiewicz, Adam. Utwory dramatyczne. Warszawa: Czytelnik, 1982.

Mieroszewski, Juliusz. „Geopolityka atomowa”. Kultura. Szkice. Opowiadania. Sprawozdania, nr 12 (98) (1955): 67–73.

Miłosz, Czesław. „Atom”. Kultura. Szkice. Opowiadania. Sprawozdania, nr 10 (108) (1956): 143–146.

Momro, Jakub. „Apokalipsa i wirtualność. Dwa nowoczesne paradygmaty realizmu”. Teksty Drugie, nr 4 (2012): 48–69.

Myśliński, Jerzy. „Rozgłośnia «Kraj» na tle programów radiowych dla Polonii po 1944 r.”. Kwartalnik Historii Prasy Polskiej 26, nr 1 (1987): 109–115.

Olzacka, Elżbieta. „Wojna w erze nuklearnej. Rozważania cywilów i wojskowych na temat bomby atomowej i skutków jej użycia”. Przegląd Humanistyczny 61, nr 1 (456) (2017): 21–31. https://doi.org/10.5604/01.3001.0009.9223.

Osiński, Jakub. „«Teraz nic nie wiadomo». Apokalipsa niespełniona w Stacji Abbesses Stefanii Zahorskiej”. Przegląd Humanistyczny 61, nr 1 (456) (2017): 81–90. https://doi.org/10.5604/01.3001.0009.9228.

Rhodes, Richard. Jak powstała bomba atomowa. Tłum. Piotr Amsterdamski. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000.

Schoenfeld, Henryk. „Atom jest nie tylko sprawą scjentyfiki”. Kultura. Szkice. Opowiadania. Sprawozdania, nr 12 (146) (1959): 147–149.

stan. bal. [Baliński, Stanisław]. „Atom, strach, pożoga…”. Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza 17, nr 169 (1956): 3.

Teksty Drugie, nr 1 (post/apo/bio) (2020).

Wąsowicz, Magdalena. „Historie alternatywne w literaturze polskiej: typologia, tematyka, funkcje”. Zagadnienia Rodzajów Literackich 59, z. 2 (118) (2016): 91–105.

Wójtowicz, Przemysław. Obraz Związku Sowieckiego w ujęciu polskiej emigracji politycznej w Wielkiej Brytanii w latach 1945–1956. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2008.

Zaćmiński, Andrzej. Emigracja polska w Wielkiej Brytanii wobec możliwości wybuchu III wojny światowej 1945–1954. Bydgoszcz: Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, 2003.

Zapis niepublikowanego wystąpienia radiowego: Repozytorium „Kultury”. 7.08.1956. Dostęp 12.09.2024. http://static.kulturaparyska.com/attachments/d7/0f/66732204c6953951748da6e51eae12b6eff21a05.jpg.

z. m. „Zwolennicy trzeciej wojny”. Biuletyn Rozgłośni „Kraj” 2, nr 32 (41) (1956): 6.

„Z notatnika redaktora”. Polska Walcząca 11, nr 13 (1949): 2.