Literatura emigracyjna w perspektywie krytyki nuklearnej (na materiale powieści Zygmunta Bohusz-Szyszki)

Jakub Osiński

doi:10.18290/rh26741.5

Published : 2026-04-01

Vol. 74 No. 1 (2026)

Polish Literature in Exile from the Perspective of Nuclear Criticism (Novels by Zygmunt Bohusz-Szyszko)

Jakub Osiński

https://orcid.org/0000-0002-4376-3214

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26741.5

Abstract

This article analyzes the science fiction novels of Zygmunt Bohusz-Szyszko (1893–1982): Republika atomowa (‘The Atomic Republic’, 1947) and Atomowa pożoga (‘The Atomic Conflagration’, 1956). It compares the portrayal of nuclear threats in both works, contextualizing them within the geopolitical developments that occurred between their publications, including the Soviet Union’s development of the atomic bomb in 1949, and the Korean War (1950–1953). The article concludes by arguing that post-World War II Polish émigrés were animated by the hope for the Third World War, despite the real threat posed by nuclear annihilation.

Keywords:

Zygmunt Bohusz-Szyszko (1893–1982), nuclear criticism, The Third World War, nuclear weapon, science-fiction, émigré literature (1945–1989)

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Bohusz-Szyszko, Zygmunt. Atomowa pożoga. Powieść fantastyczna. Londyn: Gryf Publications, 1956.

Bohusz-Szyszko, Zygmunt. Czerwony sfinks. Londyn: Polska Fundacja Kulturalna, 1993.

Bohusz-Szyszko, Zygmunt. Republika atomowa. Powieść z niedalekiej przyszłości. Rzym: Polski Dom Wydawniczy, 1947.

Boruszkowska, Iwona, Katarzyna Glinianowicz, Aleksandra Grzemska, Paweł Krupa, red. Po Czarnobylu. Miejsce katastrofy w dyskursie współczesnej humanistyki. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017.

Chojnacki, Paweł. „«Krzywa ścieżka pielgrzymstwa» Napoleona Sądka (cz. 1)”. MyPolska.UK. Dostęp 12.09.2024. http://www.tydzien.co.uk/artykuly/2017/07/24/krzywa-sciezka-pielgrzymstwa-napoleona-sadka-cz-1/.

Chymkowski, Roman i Zuzanna Grębecka. „Kultura w cieniu bomby atomowej. Wprowadzenie do lektury”. Przegląd Humanistyczny 61, nr 1 (2017): 9–10.

Derrida, Jacques. O apokalipsie. Tłum. Iwona Boruszkowska i Krzysztof Wojtasik, red. Jolanta Szafrańska. Kraków: Wydawnictwo Eperons-Ostrogi, 2018.

Felsztyn, Tadeusz. Atom w służbie ludzkości. Londyn: Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”, 1958.

Felsztyn, Tadeusz. Energia atomowa. Źródła i zastosowania. Rzym: Instytut Literacki, 1947.

„Generalski schematyzm”. Życie Literackie 6, nr 34 (239) (1956): 12.

H. „Generał pisze powieść…”. Życie Warszawy 13, nr 173 (3968) (1956): 2.

Holloway, David. Stalin i bomba. Związek Radziecki a energia atomowa 1939–1956. Tłum. Piotr Amsterdamski. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1996.

Jeleński, Konstanty A. „Marzenie generała”. Kultura. Szkice. Opowiadania. Sprawozdania, nr 7–8 (105–106) (1956): 217–219.

Lewandowski, Wacław. „…strofy dla mew i mgieł…”. Z dziejów literatury Drugiej Emigracji (i jej relacji komunikacyjnych). Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 2005.

Machcewicz, Paweł. Emigracja w polityce międzynarodowej. Warszawa: Biblioteka „Więzi”, 1999.

Markiewicz, Zygmunt. „Proza beletrystyczna”. W: Literatura polska na obczyźnie 1940–1960, t. 1, red. Tymon Terlecki, 133–173. Londyn: B. Świderski, 1964.

Marzec, Andrzej. Widmontologia. Teoria filozoficzna i praktyka artystyczna ponowoczesności. Warszawa: Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana, 2015.

Mickiewicz, Adam. Utwory dramatyczne. Warszawa: Czytelnik, 1982.

Mieroszewski, Juliusz. „Geopolityka atomowa”. Kultura. Szkice. Opowiadania. Sprawozdania, nr 12 (98) (1955): 67–73.

Miłosz, Czesław. „Atom”. Kultura. Szkice. Opowiadania. Sprawozdania, nr 10 (108) (1956): 143–146.

Momro, Jakub. „Apokalipsa i wirtualność. Dwa nowoczesne paradygmaty realizmu”. Teksty Drugie, nr 4 (2012): 48–69.

Myśliński, Jerzy. „Rozgłośnia «Kraj» na tle programów radiowych dla Polonii po 1944 r.”. Kwartalnik Historii Prasy Polskiej 26, nr 1 (1987): 109–115.

Olzacka, Elżbieta. „Wojna w erze nuklearnej. Rozważania cywilów i wojskowych na temat bomby atomowej i skutków jej użycia”. Przegląd Humanistyczny 61, nr 1 (456) (2017): 21–31. https://doi.org/10.5604/01.3001.0009.9223.

Osiński, Jakub. „«Teraz nic nie wiadomo». Apokalipsa niespełniona w Stacji Abbesses Stefanii Zahorskiej”. Przegląd Humanistyczny 61, nr 1 (456) (2017): 81–90. https://doi.org/10.5604/01.3001.0009.9228.

Rhodes, Richard. Jak powstała bomba atomowa. Tłum. Piotr Amsterdamski. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000.

Schoenfeld, Henryk. „Atom jest nie tylko sprawą scjentyfiki”. Kultura. Szkice. Opowiadania. Sprawozdania, nr 12 (146) (1959): 147–149.

stan. bal. [Baliński, Stanisław]. „Atom, strach, pożoga…”. Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza 17, nr 169 (1956): 3.

Teksty Drugie, nr 1 (post/apo/bio) (2020).

Wąsowicz, Magdalena. „Historie alternatywne w literaturze polskiej: typologia, tematyka, funkcje”. Zagadnienia Rodzajów Literackich 59, z. 2 (118) (2016): 91–105.

Wójtowicz, Przemysław. Obraz Związku Sowieckiego w ujęciu polskiej emigracji politycznej w Wielkiej Brytanii w latach 1945–1956. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2008.

Zaćmiński, Andrzej. Emigracja polska w Wielkiej Brytanii wobec możliwości wybuchu III wojny światowej 1945–1954. Bydgoszcz: Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, 2003.

Zapis niepublikowanego wystąpienia radiowego: Repozytorium „Kultury”. 7.08.1956. Dostęp 12.09.2024. http://static.kulturaparyska.com/attachments/d7/0f/66732204c6953951748da6e51eae12b6eff21a05.jpg.

z. m. „Zwolennicy trzeciej wojny”. Biuletyn Rozgłośni „Kraj” 2, nr 32 (41) (1956): 6.

„Z notatnika redaktora”. Polska Walcząca 11, nr 13 (1949): 2.