Komunista amoralny i dwuznaczny. Recepcja filmów Piera Paolo Pasoliniego w polskiej prasie lat 1960–1975

Anna Miller-Klejsa

doi:10.18290/rh25735.22s

Data publikacji : 2025-12-22

Tom 73 Nr 5 Zeszyt specjalny (2025)

Komunista amoralny i dwuznaczny. Recepcja filmów Piera Paolo Pasoliniego w polskiej prasie lat 1960–1975

Anna Miller-Klejsa

https://orcid.org/0000-0003-4120-7035

DOI: https://doi.org/10.18290/rh25735.22s

Abstrakt

Na polskie ekrany do 1989 roku trafiło zaledwie kilka filmów Pasoliniego (Accattone, Mamma Roma, Uccelacci e uccellini, Edipo Re i Medea, a także epizod z nowelowego filmu Ro.Go.Pa.G.). Część z nich została zakupiona na początku lat sześćdziesiątych, gdy po odwilży politycznej zwiększył się import filmów z Zachodu. Do filmów niedystrybuowanych w Polsce do 1989 roku należą: Il Vangelo secondo Matteo, Teorema, Porcile, Decameron, I racconti di Canterbury, Il fiore delle mille e una notte oraz Salò o le 120 giornate di Sodoma. Filmowa Rada Repertuarowa, ciało odpowiedzialne za program kinowy, rekomendowała import tych filmów; na przeszkodzie stawały jednak decyzje GUKPPiW. Na podstawie analizy recenzji, a także innych form podawczych krytyki filmowej (esej, felieton) badam, jaki wizerunek Pasoliniego wytwarzany był w ogólnopolskich czasopismach branżowych (Film, Ekran), społeczno-kulturalnych (m.in. Życie Literackie, Współczesność) i prasie lokalnej. Artykuł oparty jest na kwerendzie w Filmotece Narodowej i Archiwum Akt Nowych w Warszawie.

Słowa kluczowe:

kino włoskie, Pier Paolo Pasolini, kultura filmowa w Polsce

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

AJG. (1965). Mamma Roma. Panorama Północy – Olsztyn, 22, 3.

Anon. (1962). W jaki sposób Pier Paolo Pasolini został antyfaszystą. Nowa Kultura, 28, 5.

Anon. (1971). Medea. Filmowy Serwis Prasowy, 2, 34–39.

Anon. (1975a). Ludzie kina – Pier Paolo Pasolini. Ekspres Ilustrowany, 244, 4.

Anon. (1975b). Salò, czyli 120 dni Sodomy. Ekspres wieczorny, 142, 4.

Anon (1975c). Salò, czyli 120 dni Sodomy. Dziennik Łódzki, 143, 5.

Arbasino, A. et al. (1966). 13 współczesnych opowiadań włoskich (H. Kralowa, tłum.). Wydawnictwo Iskry.

Bogemski, K. (1960). O powieści Pasoliniego „Okrutne życie”. Nowe Czasy, x, 6–7.

Bohdziewicz, A. (1969). Sofokles gruntownie odkurzony. Ekran, 7, 4.

Braun, A. (1971). Ze starego mitu. Film, 18, 4–5.

Bukowiecki, L. (1965). Zbliżenie światów, czyli Pasolini. Życie i Myśl, 6, 119-127.

Czerwiński, M. (1976). Pasoliniego nie tylko kino. Nowe Książki, 14, 7.

Dębowski, I. (1970). Mamma Roma. Kultura Filmowa, 8, 76-77.

Eberhardt, K. (1970). W moim iluzjonie: La Ricotta. Ekran, 25, 5.

Fik, M. (1993). Z Archiwum GUKPPiW. Kwartalnik Filmowy, 3, 181–187.

Fik, M. (1994). Z Archiwum GUKPPiW. Pierwszy Kwartał 1968. Kwartalnik Filmowy, 5, 172– 180.

Jackiewicz, A. (1969a). Król Edyp Pasoliniego. Życie Literackie, 28,7

Jackiewicz, A. (1969b). Pasolini – Ludzie kina. Życie Warszawy, 202, 5

Jogałła, E. (1975). Pisarz – filmowiec czyli Pasolini. Przekrój, 1598, 8–9.

Kołodyński, A. (1974). Mamma Roma. Filmowy Serwis Prasowy 1974, 18, 17–19.

Kornatowska, M. (1966). Pasolini między marksizmem a ewangelią. Kultura, 35, 1–9.

Kornatowska, M. (1969). Pasoliniego kino poetyckie. Kino 12, 36–43.

Kornatowska, M. (1975). Piewca śródziemnomorskiej kultury. Film, 50, 10–11.

Kossak, J. (1974). Opowieści kanterberyjskie. Film, 9, 18.

Kossak, J. (1976). Kino Pasoliniego. Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.

Kuziemska, W. (1993). Pasolini – filmowiec renesansowy. Gazeta Olsztyńska, 84, 5.

M. P. (1963). Heretyk i szósta epoka Rzymu. Film, 21, 11.

Marszałek, R. (1969). Msza niedowiarka. Współczesność, 24, 8–9.

Miller-Klejsa, A., Klejsa, K. (2021). Almost as good as Soviet cinema: Reception of Italian neorealism in Poland: 1946–56. Journal of Italian Cinema and Media Studies, 3, 367–384. DOI: https://doi.org/10.1386/jicms_00082_1

Oleksiewicz, M. (1976). Ostatni skandal Pasoliniego. Polityka, 41, 10–11.

Pasolini, P. P. (1975). Wywiad. Życie Literackie, 35, 7.

Pasolini, P.P. (2012). Po ludobójstwie. Eseje o języku, polityce i kinie (A. Osmólska-Mętrak, I. Napiórkowska, M. Salwa, tłum.). Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego.

Pitera, Z. (1964). Ewangelia według św. Mateusza. Film, 46, 3.

Płażewski, J. (1972). Opowieści kanterberyjskie. Film, 32, 3.

Ramos, F. (2021). A Dispositif of Wonder. Cinema spectatorship, pedagogy and avant-garde in 1930s Spain. Screen, 62, 1–19.

Salinari, C. (1960). Problemy powieści. Nowa Kultura, 36, 7–8.

Skwara, J. (1973). Pasolini i antyk. Poezja, 11, 93–97.

Stelmowska-Ładno, E. (1963). Accattone. Wieczne lenistwo. Film, 43, 5.

Tosi, V. (1963). Korespondencja z Rzymu. Film, 42, 13.