Stan chwały (κατάσταση δοξολογίας) według św. Paisjusza Hagioryty

Bogusław Jaworski

doi:10.18290/rt2026.5

Data publikacji : 2026-09-11

Tom 73 Nr 1 (2026)

Stan chwały (κατάσταση δοξολογίας) według św. Paisjusza Hagioryty

Bogusław Jaworski

https://orcid.org/0009-0009-4200-5102

DOI: https://doi.org/10.18290/rt2026.5

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza doksologicznego nauczania św. Paisjusza (tom „O modlitwie”), które ukierunkowuje wiernych na „stan chwały”, co stanowi odpowiedź na laicyzację. Metodą analizy tekstów źródłowych omówiono kolejno: wschodnią doksologię, warunki uwielbienia, ascezę oraz zjawisko niestworzonej światłości. Wykazano, że ów stan to dynamiczna droga wymagająca m.in. przemiany umysłu, dająca szansę zmysłowego doświadczenia Boga w doczesności.

Słowa kluczowe:

św. Paisjusz Hagioryta, stan chwały, doksologia trynitarna, niestworzona światłość, hezychazm, przewodnictwo duchowe

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Αγιου Παϊσιου του Αγιορειτου. Λογοι ζ´: Περι προσευχης. Βασιλικά – Θεσσαλονίκης: Ιερόν Γυναικείον Ησυχαστήριον „Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος”, 2020.

Saint Paisios of Mount Athos. Athonite Fathers and Athonite Matters. Vasilika – Thessaloniki: Holy Hesychasterion „Evangelist John the Theologian”, 2016.

Starzec Paisjusz Hagioryta. Słowa. Tom VI: O modlitwie, tłum. Jerzy Pańkowski et al. Hajnówka – Siemiatycze: Wydawnictwo „Bratczyk”, 2018.

Święty Starzec Paisjusz Hagioryta. O modlitwie, tłum. Katarzyna Niczyporuk. Zaleszany: Żeński Dom Zakonny św. Wielkomęczennicy Katarzyny w Zaleszanach, 2022.

Christodoulos Priestmonk. Elder Paisios of the Holy Mountain. Mount Athos: Holy Mountain, 1998.

Isaac Hieromonk. Saint Paisios of Mount Athos. Thessaloniki: The Holy Monastery of Saint Arsenios the Cappadocian, 2016.

Paisios of Mount Athos. Elder Paisios the Signs of the Times. Mount Athos: Holy Mountain 2012.

Abel (Popławski) abp. „Święta Pascha – Zmartwychwstanie Chrystusa”. W: Prawosławie. Światło ze Wschodu, red. Krzysztof Leśniewski, 269–284. Lublin: Wydawnictwo KUL 2009.

Aerthayil, James. „Jesus prayer and stillness of heart”, Journal of Dharma 28, nr 4 (2003): 529–542.

Ayo, Nicolas. Gloria Patri: The History and Theology of the Lesser Doxology. Notre Dame: University of Notre Dame Press, 2007.

Bazyli (Gondikakis), arch. Hymn wejścia: Elementy doświadczenia liturgicznego sakramentu jedności w Prawosławiu, tłum. Marek Ławreszuk. Białystok: Katedra Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku, 2015.

Behm, Johann. „Metanoeo and metanoia in the NT”. W: Theological Dictionary of the New Testament, red. Gerhard Kittel i Gerhard Friedrich, 642–643. Grand Rapids: William B. Eerdmans Publishing Company, 1985.

Bobrinskoy, Boris. The Mystery of the Trinity. Trinitarian Experience and Vision in the Biblical and Patristic Tradition, tłum. Anthony P. Gythiel. Crestwood: St Vladimirs Seminary Press, 1999.

Bobrinskoy, Boris. Życie liturgiczne, tłum. Justyna Dembska, Warszawa: Wydawnictwo Księży Marianów PROMIC, 2004.

Cieślik, Ireneusz. Starcy pustyni Optyńskiej (Kraków: Tyniec, 2012).

Conomos, Dimitri. „Music as Prayer”. W: The Life of Prayer on Mount Athos, red. Douglas Dales i Graham Speake, 113–126. Oxford – Bern – Berlin – Bruxelles – New York – Wien: Wien: Peter Lang, 2020.

Deseille, Pierre P. „Le coeur dans la tradition spirituelle orthodoxe”. Connaissance des Religions 57–59 (1999): 35–46.

Elisaios, Archimandrite. „Worship and Prayer at an Athonite Monastery”. W: The Life of Prayer on Mount Athos, red. Douglas Dales i Graham Speake, 25–40. Oxford – Bern – Berlin – Bruxelles – New York – Wien: Peter Lang, 2020.

Ephraim of St Andrew’s Skete – Mount Athos, archimandrite. „Spiritual Fatherhood on the Holy Mountain”. W: Spiritual Guidance on Mount Athos, red. Graham Speake i Metropolitan Kallistos Ware, 17–24. Oxford – Bern – Berlin – Bruxelles – Frankfurt am Main – New York – Wien: Peter Lang, 2015.

Florovsky, Georges. „The Ever-Virgin Mother of God”. W: Creation and Redemption, 171–188. Belmont: Nordland Publishing Company, 1976.

Gillet, Lev. „The Gift of Tears”, Sobornost 12 (1937): 5–10.

Gillet, Lev. The Jesus Prayer. Crestwood: St Vladimir’s Seminary Press, 1987.

Harakas, Stanley. S. Przeżywanie Liturgii. Przewodnik po Boskiej Liturgii, tłum. Włodzimierz Misijuk. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2022.

Iljin, Władimir Nikołajewicz. Priepodobnyj Serafin Sarowskij. Paris: YMCA-Press, 1925.

Ioannikios (Kotsonis), archimandrite. The Nous. Themes of the Philokalia 2. Kayfalia – Thessaloniki: Holy Monastery od St Gregory Palamas, 1992.

John (Maximovitch). The Orthodox Veneration of Mary the Birthgiver of God, tłum. Seraphim Rose, 21–68. Platina: Saint Herman of Alaska Brotherhood, 1978.

Jungmann, Joseph. The Place of Christ in Liturgical Prayer, tłum. A. Peeler, New York: Liturgical Press, 1965.

Kallistos (Ware). „Módlcie się nieustannie: ideał ustawicznej modlitwy we wschodnim monastycyzmie”. W: Królestwo wnętrza, tłum. Włodzimierz Misijuk, 113–128. Lublin: Prawosławna Diecezja Chełmska i Fundacja Dialogu Narodów, 2003.

Kniazeff, Alexis. Matka Boża w Kościele Prawosławnym, tłum. Henryk Paprocki. Warszawa: Wydawnictwo Księży Marianów, 1996.

Larchet, Jean-Claude. Terapia chorób duchowych: Wstęp do tradycji ascetycznej Kościoła prawosławnego (Hajnówka: Wydawnictwo „Bratczyk”, 2016).

Lazar (Puhalo). Concerning Evil Spirits: The Orthodox Christian Teaching about the Nature and Activity of Satan and His Demons. Dewdney: b.w., b.r.w.

Leśniewski, Krzysztof. „Nie potrzebują lekarza zdrowi…”. Hezychastyczna metoda uzdrawiania człowieka. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2006.

Leśniewski, Krzysztof. „Widzieć światłość. Światłość Boża w tradycji chrześcijaństwa wschodniego”, Ethos 30, nr 3/119 (2017): 43–58.

Lind, Tore. The Past is Always Present: The Revival of the Byzantine Musical Tradition at Mount Athos. Lanham – Toronto – Plymouth: Scarecrow Press, 2012.

Loch, Sydney. Athos: The Holy Mountain. New York: Facsimile Publisher, 1959.

Lossky, Vladimir. „Darkness and Light in the Knowledge of God”. W: In the Image And Likeness of God, 13–29. Crestwood: St Vladimir’s Seminary Press, 1985.

Lossky, Vladimir. The Theology of Light in the Thought of St Gregory Palamas, w: In the Image and Likeness of God, red. Vladimir Lossky, 45–69. Crestwood: St Vladimirs Seminary Press, 1985.

Lot-Borodine, Myrrha. „Le Mystère du «don des larmes dans» l’Orient chrétien”. W: La doulourese Joie. Apercus sur la prière personnelle de l’Orient Chrétien, red. Olivier Clément, 131–195. Bégrolles-en-Mauges: b.m.w. 1974.

Łosski, Włodzimierz. Teologia mistyczna Kościoła Wschodniego, tłum. Maria Sczaniecka. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1989.

Merton, Thomas. „Le Mont Athos, république de la prière”. Contacts 12 (1960): 92–110.

Meyendorff, John. „Theosis in the Eastern Christian Tradition”. W: Christian Spirituality: PostReformation and Modern, red. Louis Dupre i Don E. Saliers, 470–476. New York: Routledge & Kegan Paul, 1996.

Meyendorff, John. Święty Grzegorz Palamas i duchowość prawosławna, tłum. Krzysztof Leśniewski. Lublin: Prawosławna Diecezja Lubelsko-Chełmska, 2005.

Mień, Aleksander. Sakrament, słowo, obrzęd. Prawosławna służba Boża, tłum. Zbigniew Podgorzec. Łuków: Wydawnictwo „Sebaot”, 1992.

Misijuk, Włodzimierz. Przewodnictwo duchowe w monastycyzmie prawosławnym (Lublin: Prawosławna Diecezja Lubelsko-Chełmska, 2014).

Mnich Kościoła Wschodniego. Modlitwa Jezusowa, tłum. Konstanty Górski. Kraków: Tyniec 1993.

Oman, Doug i Joseph D. Driskill. „Holy Name Repetition as a Spiritual Exercise and Therapeutic Technique”. W: Journal of Psychology and Christianity 22, nr 1 (2003): 5–19.

Russell, Norman. The Doctrine of Deification in the Greek Patristic Tradition. Oxford: OUP Oxford, 2004.

Runciman, Steven. Upadek Konstantynopola 1453, tłum. Antoni Dębnicki. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1994.

Saszko, Irena. Rozświetlona przez Światłość Trójsłoneczną: Relacja Theotokos do Osób Trójcy Przenajświętszej w tradycji liturgicznej Kościoła prawosławnego (Lublin: Prawosławna Diecezja Lubelsko-Chełmska, 2014).

Schmemann, Aleksander. Eucharystia: Misterium Królestwa, tłum. Andrzej Turczyński. Białystok: Orthdruk, 1997.

Sherrard, Philip. Athos the Mountain of Silence. London: Oxford University Press, 1960.

Theology as Doxology and Dialogue: The Essential Writings of Nikos Nissiotis, red. Nicolaos Asproulis i John Chryssavgis. Lanham – Boulder – New York – London: Fortress Academic, 2019.

Ware, Kallistos. „Milczenie w modlitwie: znaczenie hezychii”. W: Tam skarb twój, gdzie serce twoje, red. Krzysztof Leśniewski i Włodzimierz Misijuk, 125–149. Lublin: Prawosławna Diecezja Chełmska i Fundacja Dialogu Narodów, 2011.

Wasilij (Kriwoszein). „Afon w duchownoj żizniprawosławnoj Cerkwi”. Bogosłowskije Trudy 36 (1996): 40–68.

Winkler, Gabrielle. „The Jesus prayer as a spiritual path in Greek and Russian monasticism”. W: Continuing quest for God, 100–113. Collegeville: Liturgical Press, 1982.

Wong, Joseph. „The Jesus Prayer and Inner Stillness”. Religion East & West 5 (2005): 85–97.

Wyszesławcew, Boris P. Serdce w christianskoj i indijskoj mistikie. Pariż: YMCA-Press, 1929.

Zander, Valentine. St Seraphim of Sarov, Crestwood: St Vladimirs Seminary Press, 1975.

Zizioulas, John D. The Eucharistic Communion and the World. London – New York: T&T Clark International, 2011.

Zymaris, Philip. „The Sacraments of the Church: Basis of Spirituality, Building Blocks of the Kingdom”. W: The Mystical Tradition of the Eastern Church. Studies in Patristics, Liturgy, and Practice, red. Sergii Trostyansky i Jesse Gilbert, 145–167. Piscatawy – NJ: Giorgias Press, 2019.