Podejście św. Augustyna do nicejskiego „homooúsios”

Sylwester Jaśkiewicz

doi:10.18290/rt2026.1

Data publikacji : 2026-09-11

Tom 73 Nr 1 (2026)

Podejście św. Augustyna do nicejskiego „homooúsios”

Sylwester Jaśkiewicz

https://orcid.org/0000-0002-4941-3610

DOI: https://doi.org/10.18290/rt2026.1

Abstrakt

Artykuł analizuje podejście św. Augustyna, jednego z najwybitniejszych myślicieli chrześcijańskiego Zachodu przełomu IV i V wieku, do zawartego w Credo nicejskim greckiego homooúsios. Cel badawczy można osiągnąć poprzez analizę porównawczą wypowiedzi Augustyna, ich kontekstu historycznego oraz syntezę wynikających z niej wniosków. W ten sposób prezentowana jest część chrystologiczna Credo nicejskiego w interpretacji Ojca Kościoła, w powiązaniu z tradycją łacińską. Artykuł rozpoczyna się od przedstawienia Soboru Nicejskiego w wypowiedziach Augustyna. Następnie przechodzi do omówienia odniesień tego starochrześcijańskiego myśliciela do terminu homooúsios. Ostatnia część artykułu poświęcona jest osobistej drodze Ojca Kościoła i jego wierności tradycji łacińskiej.

Słowa kluczowe:

Sobór w Nicei, współistotność, homooúsios, św. Augustyn, rozważania trynitarne

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Ambrosius. De fide ad Gratianum Augustum libri quinque. W: Patrologiae Cursus Completus. Series Latina, t. 16, red. Jacques-Paul Migne, 527–698. Parisiis: Imprimerie Catholique, 1845.

Augustinus. Contra Maximinum haereticum Arianorum episcopum libri duo. W: Nuova Biblioteca Agostiniana, t. 12/2: Opere antiariane, red. Enrico Peroli i Franco Monteverde, 178–359. Roma: Città Nuova Editrice, 2000.

Augustinus. Contra Sermonem Arianorum. W: Nuova Biblioteca Agostiniana, t. 12/2: Opere antiariane, red. Enrico Peroli i Franco Monteverde, 22–91. Roma: Città Nuova Editrice, 2000.

Augustinus. De Fide et Symbolo. W: Nuova Biblioteca Agostiniana, t. 6/1: La Vera Religione, red. Antonio Pieretti, 252–295. Roma: Città Nuova Editrice, 1995.

Augustinus. De Haeresibus. W: Nuova Biblioteca Agostiniana, t. 12/1: Opere antieretiche, red. Mauro Falcioni i Franco Monteverde, 58–163. Roma: Città Nuova Editrice, 2000.

Augustinus. De Genesi ad litteram imperfectus liber. W: Nuova Biblioteca Agostiniana, t. 9/1: Genesi, red. Alberto Di Giovanni, Angelo Penna i Luigi Carozzi, 198–265. Roma: Città Nuova Editrice, 1988; Niedokończony komentarz słowny do księgi Rodzaju. W: Pisma egzegetyczne przeciw manichejczykom, red. Wincenty Myszor, tłum. Jan Sulowski, 83–112. Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy 25. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1980.

Augustinus. De Trinitate libri quindecim. W: Nuova Biblioteca Agostiniana, t. 4: Trinità, red. Agostino Trapè, Michele F. Sciacca i Giuseppe Beschin, 1–797. Roma: Città Nuova Editrice, 1987; Św. Augustyn. O Trójcy Świętej, tłum. Maria Stokowska. Kraków: Wydawnictwo Znak, 1996.

Augustinus. De Vera Religione. W: Nuova Biblioteca Agostiniana, t. 6/1: La Vera Religione, red. Antonio Pieretti, 16–157. Roma: Città Nuova Editrice, 1995.

Augustinus. Epistola 213; 238. W: Patrologiae Cursus Completus. Series Latina, t. 33, red. Jacques-Paul Migne, 966–968, 1038-1049. Parisiis: Imprimerie Catholique, 1845.

Augustinus. In Evangelium Iohannis tractatus centum viginti quatuor. W: Nuova Biblioteca Agostiniana. t. 24/1: Commento al Vangelo di S. Giovanni [1–50], red. Oreste Campagna, Agostino Vita i Emilio Gandolfo, 1–1018. Roma: Città Nuova Editrice, 1985; Nuova Biblioteca Agostiniana, t. 24/2: Commento al Vangelo di S. Giovanni [51–124] e alla Prima Epistola di S. Giovanni; Commento al Vangelo di S. Giovanni, red. Agostino Vita, Emilio Gandolfo i Vincenzo Tarulli; Commento alla Prima Epistola di S. Giovanni, red. Giulio Madurini, Laura Muscolino i Franco Monteverde, 1014–2143. Roma: Città Nuova Editrice, 1985; Homilie na Ewangelię i Pierwszy List Św. Jan, cz. 2, red. Emil Stanula, tłum. Władysław Szołdrski i Wojciech Kania, Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1977.

Hilarius, Liber de synodis seu de fide Orientalium. W: Patrologiae Cursus Completus. Series Latina, t. 10, red. Jacques-Paul Migne, 471–546. Parisiis: Imprimerie Catholique, 1845.

Barnes, R. Michael. „Maximino Arianorum episcopo, Conlatio cum”. W: Agostino. Dizionario Enciclopedico, red. Allan Fitzgerald, Luigi Alici i Antonio Pieretti, 930–931. Roma: Città Nuova, 2007.

Barnes, R. Michael. „Maximinum Arianum, Contra”. W: Agostino. Dizionario Enciclopedico, red. Allan Fitzgerald, Luigi Alici i Antonio Pieretti, 931–932. Roma: Città Nuova, 2007.

Barnes, R. Michael. „Sermonem Arianorum, Contra”. W: Agostino. Dizionario Enciclopedico, red. Allan Fitzgerald, Luigi Alici i Antonio Pieretti, 1299–1300. Roma: Città Nuova, 2007.

Baron, Arkadiusz. „Wyznanie wiary synodu w Antiochii w 341 roku”. Tarnowskie Studia Teologiczne 42, nr 1 (2023): 101–120.

Belloc, Hilaire. Wielkie herezje, tłum. Jan J. Franczak. Kraków: Wydawnictwo AA, 2016.

Cipriani, Nello. La teologia di sant’Agostino, Introduzione generale e rifleesione trinitaria. Roma: Institutum Patristicum Augustininaum, 2015.

Ćwik, Karolina. „Kształtowanie się dogmatów chrystologicznych na Soborach pierwszych wieków”. Collectanea Theologica 84, nr 3 (2014): 31–47.

Gliściński, Jan. Współistotny Ojcu. Łódź: Diecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 1992.

Grzywaczewski, Józef. „Okoliczności zwołania Soboru Nicejskiego”. Vox Patrum 34, nr 62 (2014): 139–168.

Grzywaczewski, Józef. „Walka o zachowanie wiary nicejskiej w IV wieku”. Studia Nauk Teologicznych 8 (2013): 151–171.

Heather, Peter. Chrześcijaństwo. Triumf religii, tłum. Norbert Radomski, Adam Bukowski i Jacek Środa. Poznań: Dom Wydawniczy REBIS, 2023.

Heil, Uta. „The Homoians”. W: Arianism: Roman Heresy and Barbarian Creed, red. Guido M. Bernd i Roland Steinacher, 85–115. London – New York: Routledge, 2014.

Hermanin de Reichenfeld, Giovanni. „Augustine’s Interpretation of Homoousios: The Role of the Arian Controversy in His Trinitarian Theology”, Augustinianum 65, nr 1 (2025): 99–124.

Holzer, Vincent. „Nicée (325) et l’actualité de la théologie trinitaire. Trajectoire d’une réception ambivalente”. Communio 49, nr 6 (2024): 95–110.

Jaśkiewicz, Sylwester. „Duch Święty jako Miłość w De Trinitate św. Augustyna”. Tarnowskie Studia Teologiczne 37, nr 1–2 (2018): 31–46.

Jaśkiewicz, Sylwester. „Synody według świadectw św. Augustyna – rozumienie ich roli i znaczenia w Kościele afrykańskim”. Verbum Vitae 41, nr 1 (2023): 33–56.

Leon XIV. List apostolski In unitate fidei z okazji 1700. rocznicy Soboru Nicejskiego. Dostęp: 06.03.2026. https://www.vatican.va/content/leo-xiv/pl/apost_letters/documents/20251123-in-unitate-fidei.html#_ftnref6.

Munier, Charles. „Concilium (concilia). I. L’historique”. W: Avgvstinvs-Lexikon, t. 1, red. Cornelius Mayer, 1085–1099. Basel: Schwabe & Co. AG, 1986–1994.