Lucjan Stypułkowski (1806–1849) powstaniec listopadowy i zapomniany polski rytownik działający we Francji. Powiązania rodzinne i twórczość

Agnieszka Bender

doi:10.18290/rh26744.6s

Data publikacji : 2026-09-21

Tom 75 Nr 4 Zeszyt specjalny (2027)

Lucjan Stypułkowski (1806–1849) powstaniec listopadowy i zapomniany polski rytownik działający we Francji. Powiązania rodzinne i twórczość

Agnieszka Bender

https://orcid.org/0000-0002-0432-7436

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26744.6s

Abstrakt

Lucjan Stypułkowski (1806–1849) był bliskim kuzynem Adama Mickiewicza i poprzez moją babcię Stanisławę ze Stypułkowskich Bender (1905–1990), był on też moim dalekim kuzynem. Celem artykułu jest naszkicowanie jego słabo dotąd poznanego życiorysu, uporządkowanie i znaczące uzupełnienie wiadomości na temat powiązań rodzinnych Stypułkowskich z Mickiewiczami, a zwłaszcza z wieszczem oraz przypomnienie niemal zapomnianej, emigracyjnej twórczości tego rytownika, który współpracował z wiodącymi artystami francuskimi w latach 40. XIX wieku. Zmuszony po powstaniu listopadowym do opuszczenia kraju, Stypułkowski znalazł się na emigracji w 1834 roku. Osiadł w Paryżu, gdzie utrzymywał bardzo bliskie relacje z Adamem Mickiewiczem i jego rodziną. Stypułkowski był autorem blisko stu prac, które ukazywały się w prestiżowych seriach wydawniczych i książkach. Najważniejszą była publikacja pt. Les Français peints par eux-mêmes, o Francuzach malowanych przez siebie samych, dzieło o wyjątkowym znaczeniu dla historii i kultury francuskiej. Ukazało się w 9 tomach, zawierających ponad 400 ilustracji, z których ponad 60 rytował Stypułkowski. Wydawcą serii był Léon Curmer.

Słowa kluczowe:

Lucjan Stypułkowski, Adam Mickiewicz, powstanie listopadowe, rytownik, Zaosie, Nowogródczyzna, emigracja, Paryż, Léon Curmer, „Les Français peints par eux-mêmes”

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Banach, Andrzej. Polska książka ilustrowana 1800-1900. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1959.

Bieliński, Józef. Stan nauk lekarskich za czasów Akademii Medyko-Chirurgicznej Wileńskiej, bibliograficznie przedstawiony. Przyczynek do dziejów medycyny. Warszawa: Towarzystwo Lekarskie Warszawskie, 1889.

Chłopicki, Edward. Notatki z różnoczasowych podróży po kraju. Warszawa: nakładem Księgarza B. J. S., 1863.

Chodzko, Léonard. La Pologne historique, littéraire, monumentale et illustrée, ou scénes historique, monumens, monnaies, médailles, costumes, armes, portraits [...]. Paris: Bureau Central, 1839–1841.

Chodźko, Michał. Adam Mickiewicz i Legion Polski we Włoszech. Czterdziestego ósmego lata wspomnienia. Paryż 1862.

Chrzanowski, Tadeusz. Wędrówki po Sarmacji europejskiej. Kraków: Wydawnictwo Znak, 1988.

Chwin, Stefan. Romantyczna przestrzeń wyobraźni. Bydgoszcz: Pomorze, 1989.

Décret du Président de la République Française (contresigné par le garde des sceaux , ministre de la justice) qui naturalise Français par application de l’article 8, § 5, nr 2, du Code civil, nr 32848. Bulletin des lois de la République française, partie supplementaire nr 2189. Paris 1890. Dostęp 20.01.2026. https://www.google.pl/books/edition/Bulletin_des_lois_de_la_R%C3%A9publique_fran/DdRz6F-MhKAC?hl=pl&gbpv=1&dq=lucien+stypulkowski&pg=PA378&printsec=frontcover.

Dernałowicz, Maria. Paryż, Lozanna. Czerwiec 1834 - październik 1840. Warszawa: Wydawnictwo IBL, 1996.

„Drzewa genalogiczne”. MyHeritage.pl. Dostęp 8.07.2026. https://tiny.pl/6d96g0rsk.

Dzieła A. Mickiewicza. T. 7. Mikołów: Spółka Wydawnicza K. Miarki, 1922.

Goszczyński, Seweryn. Dziennik Sprawy Bożej. T. 2. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1984.

Gusman, Pierre. La gravure sur bois en France au XIXe siècle. Paris: Editions Albert Morancé, 1929.

Jelski, Alexander. „Wiadomości o niektórych pamiątkach po Adamie Mickiewiczu”. W: Księga pamiątkowa na uczczenie setnej rocznicy urodzin Adama Mickiewicza (1798-1898). T. 2, 59–65. Warszawa: nakład Bronisława Natansona, 1898.

Kasparek, Norbert. „Żołnierze powstania listopadowego w Prusach. Powroty i emigracja”. Komunikaty Mazursko-Warmińskie, nr 1 (1993): 77–94.

Katalog historycznych nazwisk mieszkańców parafii Kobylin Borzymy (XIX wiek) (materiał roboczy). Red. Małgorzata K. Frąckiewicz, 130–142. [Dokument elektroniczny]. Dostęp 20.01.2026. https://name.lomza.pl/wp-content/uploads/2025/01/KOBYLIN-BORZYMY-nazwiska-dokument-roboczy.pdf.

Kołaczkowski, Julian. Słownik rytowników polskich tudzież obcych w Polsce zamieszkałych lub czasowo w niej przebywających, od najdawniejszych do najnowszych czasów. Lwów 1874.

Korespondencja Adama Mickiewicza. T. 1. Wyd. 2. Paryż 1891.

Korespondencja filomatów (1817-1823). Red. Marta Zielińska. Warszawa: PIW, 1989.

Korespondencya 1815–1823. T. 4: 1821–1823. Red. Jan Czubek. Kraków: Akademia Umiejętności i Towarzystwa dla Popierania Wydawnictw Akademii, 1913.

Kossak, Ewa K. Rodzina M. Warszawa: Czytelnik, 1991.

Kraszewski, Józef Ignacy. Catalogue d'une Collection Iconographique Polonaise […]. Dresde: Imprimerie de Hellmuth Henkler, [1865].

Krzywicki, Tomasz. Szlakiem Adama Mickiewicza po Nowogródczyźnie, Wilnie i Kownie. Wyd. 3. Pruszków: Rewasz, 2006.

„Les Français peints par eux-mêmes”. Wikipedia. Dostęp 20.01.2026. https://fr.wikipedia.org/wiki/Les_Fran%C3%A7ais_peints_par_eux-m%C3%AAmes.

Listy do Adama Mickiewicza w Muzeum A. Mickiewicza w Paryżu. Rejestr uzupełniony bibliografią. Oprac. Janusz Odrowąż-Pieniążek. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1968.

„Lucien Stypulkowski (1806-1849)”. BnF. Dostęp 20.01.2026. https://data.bnf.fr/fr/ark:/12148/cb14953092h.

„Lucjan Stypułkowski”. Sejm-wielki.pl. Dostęp 20.04.2026. https://www.sejm-wielki.pl/b/psb.32611.1.

Łucki, Aleksander. „Nieznane listy Adama Mickiewicza”. Pamiętnik Literacki 13, nr 1 (1914/1915): 215–229.

Micewski, Bolesław. Współcześni o Jańskim. Zbiór wypowiedzi o słudze Bożym Bogdanie Jańskim (1807-1840). Kraków: Wydawnictwo Alleluja, 2000.

Mickiewicz, Adam. Dzieła prozą. T. 2: Listy i przemówienia, cz. 1. Nowogródek: nakł. Komitetu Mickiewiczowskiego, 1934.

Mickiewicz encyklopedia. Red. Jarosław Marek Rymkiewicz, Dorota Siwicka, Alina Witkowska i Marta Zielińska. Warszawa: Świat Książki, 2010.

Mickiewicz, Władysław. Żywot Adama Mickiewicza. Podług zebranych przez siebie materyałów oraz z własnych wspomnień. T. 1–4. Poznań 1890–1895.

Nagler, Georg. Die Monogrammisten und diejenigen bekannten und unbekannten Künstler aller Schulen, welche sich zur Bezeichnung […]. München 1879.

Opałek, Mieczysław. Drzeworyt w czasopismach polskich XIX stulecia. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1949.

Orman, Elżbieta i Janusz Pezda. „Lucjan Stypułkowski”. W: Polski słownik biograficzny. T. 45/2, red. Andrzej Romanowski, 213–214. Wrocław: Towarzystwo Naukowe „Societas Vistulana”, 2008.

Pawłowicz, Edward. Wspomnieniια znad Wilii i Niemna. Lwów 1882.

Podhorski, Leonard. „Jan z Myszy”. Kurjer Warszawski 137, nr 313 (1937): 9–10.

Podhorski-Okołów, Leonard. Realia mickiewiczowskie. T. 1. Wyd. 2. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 1999.

Prusinowski, Jan. „Kilka wspomnień z młodości Adama Mickiewicza”. Gazeta Codzienna, nr 45 (1860): 1–4.

Rastawiecki, Edward. Słownik rytowników polskich tudzież obcych w Polsce osiadłych lub czasowo w niej pracujących. Poznań 1886.

Rymkiewicz, Jarosław Marek. Kilka szczegółów. Kraków: Wydawnictwo Arcana, 1994.

„Spis ilustracji 1”. W: Les Français peints par eux-mêmes. T. 3, nlb. Paris 1841. Dostęp 20.01.2026. https://archive.org/details/lesfranaispeints03pari/page/460/mode/2up.

„Spis ilustracji 2”. W: Les Français peints par eux-mêmes. T. 4, nlb. Paris 1841. Dostęp 20.01.2026. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k207984c/f447.item.r=Les+fran%C3%A7ais+peints+par+eux-m%C3%AAmes+curmer.langFR.

Spis szlachty Królestwa Polskiego z dodaniem krótkiéj informacyi o dowodach szlachectwa/ Spisok dvorânam Carstva Pol'skago, c priobseniem kratkih svedenij o dokazatel'stvah dvorânstva. Warszawa 1851.

„Stypułkowski”. Polski Słownik Biograficzno-Genealogiczny 15.11.2015. Dostęp 20.01.2026. https://polishgenealogy2.blogspot.com/2015/11/stypukowski.html.

Stypułkowski, Lucjan. [brak nazwy]. Grafika, ok. 1825–1849. British Museum. Dostęp 20.01.2026. https://www.britishmuseum.org/collection/object/P_1926-0331-842.

Stypulkowski, Lucien. Commissionnaire. Grafika. Gallica. Dostęp 20.01.2026. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10534795z.

Stypułkowski, Lucjan. Correctionnel (Poissy). Grafika, przed 1842. Polona. Dostęp 20.01.2026. https://polona.pl/preview/611048f5-44f7-44b1-ae83-49211f48fc98.

Stypułkowski, Lucjan. La Marchande de gateaux. Grafika, przed 1842. Polona. Dostęp 20.01.2026. https://polona.pl/preview/b73b511d-359c-4f20-aa53-dd11b0ad5578.

Stypułkowski, Lucjan. Le Cafetier. Grafika, przed 1842. Polona. Dostęp 20.01.2026. https://polona.pl/preview/19aacbb5-df30-4a4b-9c9b-2098c92623cf.

Stypułkowski, Lucjan. Le Députe. Grafika, przed 1842. Polona. Dostęp 20.01.2026. https://polona2.pl/item/le-depute,OTc2NTIxNzY/0/#info:metadata.

Stypułkowski, Lucjan. Le Krakowiak, danse nationale du peuple polonais [...]. Grafika, przed 1842. Polona. Dostęp 20.01.2026. https://polona.pl/preview/17870056-490f-493d-ba8b-661d7b34eba3.

Stypułkowski, Lucjan. Le Mulatre. Grafika, przed 1842. Polona. Dostęp 20.01.2026. https://polona.pl/preview/ae7fe777-f48d-4293-9ccd-50a3dc3beb84.

Sudolski, Zbigniew. „Mickiewicziana w korespondencji brata poety”. Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza 9 (1974): 81–99.

Wybór listów Adama Mickiewicza. Red. Józef Kallenbach. Kraków: Spółka Wydawnicza Polska, 1899.

Zienkowicz, Leon. Wizerunki polityczne literatury polskiej. Lipsk 1867.