La sensibilité fin-de-siècle et la nouvelle fantastique en France : esthétiques du négatif et fantasmes de la transgression

Katarzyna Gadomska

doi:10.18290/rh26745.11

Data publikacji : 2026-08-07

Tom 74 Nr 5 (2026)

Wrażliwość fin de siècle’u a francuska nowela fantastyczna: estetyki negatywności i fantazmaty transgresji

Katarzyna Gadomska

https://orcid.org/0000-0003-3514-4891

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26745.11

Abstrakt

Artykuł analizuje relacje między wrażliwością fin de siècle’u a francuską nowelą fantastyczną, wskazując na wyłonienie się estetyki opartej na negatywności i transgresji. Analiza pokazuje, że zamiast ingerencji nadprzyrodzonego, charakterystycznej dla XIX-wiecznego modelu kanonicznego, opowiadania te przesuwają niesamowitość w stronę materialności ciała i mrocznych stref psychiki. Monstrualność nie jest już zewnętrzna ani nadprzyrodzona; lokuje się w cielesności, w pragnieniach i w intymnych sprzecznościach człowieka. Groza cielesna i patologiczny erotyzm stają się uprzywilejowanymi wektorami przeobrażenia fantastyki, czy to poprzez metodyczną dekompozycję, zrytualizowaną profanację, czy też fetyszystyczną sublimację ciała. Erotyzm, uwolniony od wszelkiego pośrednictwa nadprzyrodzonego, zakorzenia się w przemocy pragnienia – aż po jego najbardziej dewiacyjne formy – łącząc przyciąganie i odrazę, sacrum i abiekt. Od Schwoba po Lorraina, ta dekadencka fantastyka ustanawia estetykę, w której piękno karmi się brzydotą, a fascynacja tym, co makabryczne, staje się narzędziem refleksji nad granicami – estetycznymi, moralnymi i ontologicznymi – człowieczeństwa.

Słowa kluczowe:

nowela fantastyczna, horror, ciało, potworność, transgresja, erotyzm, fetyszyzm, nekrofilia

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf (Français (France))

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Atzenhoffer, Régine, Burel, Erwan, dir. Corps meurtris, souffrants et sans vie dans la littérature et les arts contemporains. Bruxelles : Peter Lang, 2022.

Bataille, Georges. L’Érotisme [1957]. Coll. « Points ». Paris : Éditions du Seuil, 2011.

Bronfen, Elisabeth. Over Her Dead Body : Death, Femininity and the Aesthetic. Manchester : Manchester University Press, 1992.

Burke, Edmund. A Philosophical Enquiry into the Origin of our Ideas of the Sublime and Beautiful [1757]. Cambridge : Cambridge University Press, 2014.

Caillois, Roger. Préface à l’anthologie Fantastique. Soixante récits de terreur. Paris : Club français du livre, 1958.

Dika, Vera. « The Stalker film, 1978-81 ». In American Horrors, 86–101. Urbana : University of Illinois, 1987.

Dika, Vera. Games of Terror : Halloween, Friday the 13th and the Films of the Stalker Cycle. Rutherford : Fairleigh Dickinson University Press, 1990.

Dika, Vera. Recycled Culture in Contemporary Art and Film: The Uses of Nostalgia. Cambridge : Cambridge University Press, 2003.

Dujardin, Édouard. « L’Enfer ». In Les Hantises. Paris : Léon Vanier, 1886.

Finné, Jacques. « Explication ». In Encyclopédie du fantastique, dir. Valérie Tritter, 272–277. Paris : Ellipses, 2010.

Finné, Jacques. « Du fantastique érotique au gore pornographique ». In Eros et fantastique. Actes du XI° colloque du CERLI, 85–90. Aix en Provence: Presses de l‘Université de Provence, 1991.

Freud, Sigmund. L’inquiétante étrangeté et autres essais. Trad. Marie Bonaparte et al. Coll. « Folio essais ». Paris : Gallimard, 1985.

Genette, Gérard. Seuils. Paris : Seuil, 1987.

Kennedy, J. Gerald, éd. A Historical Guide to Edgar Allan Poe. Oxford : Oxford University Press, 2001.

Kociubińska, Edyta. « Narcisse dans le miroir déformant de la fin-de-siècle : sur un récit de Robert Scheffer ». Roczniki Humanistyczne 72, no 5 (2024) : 231-245. https://doi.org/10.18290/rh24725.14.

Kristeva, Julia. Pouvoirs de l’horreur. Paris : Éditions du Seuil, 1980.

Lorrain, Jean. « L’inconnue ». In Nathalie Prince, dir. Petit musée des horreurs. Nouvelles fantastiques, cruelles et macabres, 150–168. Paris : Robert Laffont, 2008.

Lorrain, Jean. « Sonyeuse ». In Soirs de Province. https://fr.wikisource.org/wiki/Sonyeuse/Soirs_de_Province/I.

Lorrain, Jean. « Lanterne magique ». In Nathalie Prince, dir. Petit musée des horreurs. Nouvelles fantastiques, cruelles et macabres, 1037–1042. Paris : Robert Laffont, 2008.

MacAndrew, Elisabeth. The Gothic Tradition in Fiction. New York : Columbia University Press, 1979.

Marot, Patrick, dir. Frontières et limites de la littérature fantastique. Paris : Classiques Garnier, 2020.

Marquer, Bertrand. Naissance du fantastique clinique : La crise de l’analyse dans la littérature fin-de-siècle. Paris : Hermann, 2014.

Millet, Gilles, et Denis Labbé. Le fantastique. Paris : Belin, 2005.

Palacio, Jean, de. Figures et formes de la décadence. Paris : Séguier, 1994.

Pierrot, Jean. L’Imaginaire décadent (1880-1900). Paris : PUF, 1977.

Ponnau, Gwenhaël. La folie dans la littérature fantastique. Paris : CNRS, 1987.

Praz, Mario. La Chair, la mort et le diable dans la littérature du XIXᵉ siècle. Le Romantisme noir. Paris : Gallimard, 1999.

Prince, Nathalie, dir. Petit musée des horreurs. Nouvelles fantastiques, cruelles et macabres. Paris : Robert Laffont, 2008.

Rouyer, Philippe. Le cinéma gore : une esthétique du sang. Paris : Éditions du Cerf, 1997.

Schwob, Marcel. « Les Embaumeuses » . In Nathalie Prince, dir. Petit musée des horreurs. Nouvelles fantastiques, cruelles et macabres, 43–46. Paris : Robert Laffont, 2008.

Schwob, Marcel. « Les Sans-Gueule ». In Nathalie Prince, dir. Petit musée des horreurs. Nouvelles fantastiques, cruelles et macabres, 114–117. Paris : Robert Laffont, 2008.

Steinmetz, Thomas. « Érotisme ». In Encyclopédie du fantastique, dir. Valérie Tritter, 263. Paris : Ellipses, 2010.

Todorov, Tzvetan. Introduction à la littérature fantastique. Paris : Seuil, 1970.

Vax, Louis. La Séduction de l’étrange. Paris : PUF, 1965.

Villiers de L’Isle-Adam, Auguste de. L’Ève Future. Paris : M. de Brunhoff, 1886.

Wandzioch, Magdalena. « Le fantastique de Maupassant – fantastique fin de siècle ? ». In Le romanesque français d’une fin de siècle à l’autre, dir. Aleksander Abłamowicz, 68–76. Katowice : Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1998.

Weber-Houde, Aude. « Le Gore et le slasher film : transgressions et réaffirmations des codes narratifs ». In Les Œuvres cultes : entre la transgression et la transtextualité, dir. Gilles Visy et Daniel Aubry. Paris : Éditions Publibook, 2009.

Wharton, Edith. Préface à l’anthologie Ghosts [1937]. New York : New York Review Books, 2021.