Język Polski
English
Obrazowanie idei jedności Rzeczypospolitej w czasach wielkiej wojny północnej. Zamek wawelski jako świadek (i ofiara) narodowej niezgody
Abstrakt
Artykuł dotyczy problematyki wyobrażania jedności politycznej w przedsięwzięciach artystycznych, w kontekście postrzegania przez współczesnych dzieł sztuki jako świadków (i ofiar) tragicznych wydarzeń z początków wielkiej wojny północnej. Analiza przeprowadzona została przede wszystkim na podstawie poetyckich relacji dotyczących podpalonego przez Szwedów, w 1702 r., Wawelu. W początkach XVIII w. zamek wawelski był postrzegany jako metafora narodowej niezgody, gdyż pochłonięci wewnętrznym konfliktem Polacy nie byli w stanie obronić królewskiej rezydencji przed szwedzkim najeźdźcą. Wołającym świadkiem wydarzeń stała się, ocalała z pożaru, jedna z wawelskich głów (w anonimowym utworze pt. Głowa w pozostałych przez Szwedów zamku krakowskiego pokojach…), opisująca skalę zniszczeń zamku wskutek pożaru i skalę spustoszeń Rzeczypospolitej będących konsekwencją toczącej się wojny domowej. Również zachowane w różnych wariantach satyryczne utwory, zatytułowane Epiphania Poloniae, opisywały destrukcyjną działalność na terenie Rzeczypospolitej wojsk trzech europejskich władców (Szwecji, Brandenburgii i Saksonii) porównywanych, na zasadzie przeciwstawienia, do trzech królów z Nowego Testamentu. Wojciech Węgierski w utworze pt. Classicum wolności polskiej, w celu metaforycznego ukazania rozkładu państwa polskiego, także odwołał się do pożaru Wawelu, porównując pozostałą po tym wydarzeniu ruinę rezydencji do zrujnowanej konfliktami zewnętrznymi i wewnętrznymi Rzeczypospolitej. Według Węgierskiego przeciwstawieniem dla bezrządu spowodowanego działalnością na terenie Rzeczpospolitej trzech obcych królów (także nawiązał do motywu Epiphania Poloniae) jest harmonia trzech współdziałających ze sobą polskich stanów (króla, senatu oraz izby poselskiej). W graficznym ujęciu zostało to zobrazowane przez trzy rycerskie ręce we wzajemnym uścisku. Wątek ten, choć w nieco zmodyfikowanej wersji, powrócił w propagandzie Augusta II w związku z wydarzeniami sejmu lubelskiego 1703 r. Aby przekazać opinii publicznej pozytywny obraz lubelskich wydarzeń sejmowych, z inicjatywy Augusta II wybity został medal akcentujący zgodne współdziałanie sejmujących stanów. Na rewersie przedstawiono dwie, wyciągnięte z obłoków i skierowane ku sobie, w braterskim uścisku, ręce, z których jedna, zbrojna, trzyma berło, a druga – nagą szablę.
Słowa kluczowe:
Wawel, głowy wawelskie, wielka wojna północna, Epiphania Poloniae, Wojciech WęgierskiSzczegóły
Bibliografia
Statystyki
Autorzy
Cited by / Share
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.