Modelowanie danych w edytorstwie cyfrowym

Bogumił Szady; Adam Zapała

doi:10.18290/rh25732.1s

Data publikacji : 2025-12-29

Tom 73 Nr 2 Zeszyt specjalny (2025)

Modelowanie danych w edytorstwie cyfrowym

Bogumił Szady

https://orcid.org/0000-0003-0059-5596

Adam Zapała

https://orcid.org/0000-0003-3450-8286

DOI: https://doi.org/10.18290/rh25732.1s

Abstrakt

Artykuł analizuje znaczenie modelowania danych w edytorstwie cyfrowym, wskazując, że w badaniach historycznych dane zawarte w źródle są równie istotne jak sam tekst. Autorzy podkreślają, że standard TEI, choć dobrze sprawdza się przy opisie struktury i wariantów tekstu, jest niewystarczający do pełnego zamodelowania narracji źródła i odtworzenia relacji między faktami, osobami, miejscami czy wydarzeniami. Z tego względu proponują rozwiązania oparte na połączeniu standardu TEI XML z bazami relacyjnymi i grafowymi, które umożliwiają precyzyjniejsze odwzorowanie treści komunikatu źródłowego oraz jego warstwy informacyjnej. W artykule zaprezentowano przykłady zastosowań tych metod, podkreślając rolę edytora jako interpretatora oraz konieczność budowania modeli, które łączą wierne odwzorowanie warstwy znaku z możliwością wydobycia informacji istotnych dla badań historycznych.

Słowa kluczowe:

modelowanie danych, naukowe edytorstwo cyfrowe, źródła historyczne, TEI (Text Encoding Initiative), bazy danych (RDF, SQL), dane badawcze

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bieńkowski, Ludomir, Jerzy Kłoczowski, Zygmunt Sułowski, red. Zakony męskie w Polsce w 1772 roku. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1972.

Buzzoni, Marina. „A Protocol for Scholarly Digital Editions? The Italian Point of View”. W Digital Scholarly Editing. Theories and Practices, red. Matthew James Driscoll, Elena Pierazzo, 64–6. Cambridge: Open Book Publishers, 2016. DOI: https://doi.org/10.11647/OBP.0095.04

Ciula, Arianna, Øyvind Eide. „Modelling in Digital Humanities: Signs in Context”. Digital Scholarship in the Humanities 32 (2016): i33–i46. DOI: https://doi.org/10.1093/llc/fqw045

Ciula, Arianna, Øyvind Eide, Cristina Marras, Patrick Sahle. Modelling Between Digital and Humanities. Cambridge, UK: Open Book Publishers, 2023. DOI: https://doi.org/10.11647/OBP.0369

Darmont, Jérôme, Cécile Favre, Sabine Loudcher, Camille Noûs. „Data Lakes for Digital Humanities”. W Proceedings of the 2nd International Conference on Digital Tools & Uses Congress (DTUC ’20), red. Everardo Reyes‑García, Gérald Kembellec, Fatma Siala‑Kallel, Lilia Sfaxi, Malek Ghenima, Saleh Imad, 1–4. New York, NY: Association for Computing Machinery, 2020. DOI: https://doi.org/10.1145/3423603.3424004

Driscoll, Matthew James, Elena Pierazzo, red. Digital Scholarly Editing. Theories and Practices. Cambridge: Open Book Publishers, 2016, https://www.openbookpublishers.com/books/10.11647/obp.0095.

Eide, Øyvind. „Ontologies, Data Modeling, and TEI’. Journal of the Text Encoding Initiative 8 (2014): 1–22. DOI: https://doi.org/10.4000/jtei.1191

Flanders, Julia, Fotis Jannidis. „A Gentle Introduction to Data Modeling”. W The Shape of Data in the Digital Humanities: Modeling Texts and Text-based Resources, red. Julia Flanders, Fotis Jannidis, 26–95. London–New York: Routledge, 2020.

Flanders, Julia, Fotis Jannidis. „Data Modeling”. W A New Companion to Digital Humanities, red. Susan Schreibman, Ray Siemens, John Unsworth, 229–37. Malden, MA–Chichester, West Sussex, UK: Wiley-Blackwell, 2016.

Flanders, Julia, Fotis Jannidis. „Data Modeling in a Digital Humanities Context: An Introduction”. W The Shape of Data in the Digital Humanities: Modeling Texts and Text-based Resources, red. Julia Flanders, Fotis Jannidis, 1–20. London–New York: Routledge, 2020.

Flanders, Julia, Fotis Jannidis, red. The Shape of Data in the Digital Humanities: Modeling Texts and Text‑based Resources. London–New York: Routledge, 2020.

Gadamer, Hans-Georg. Reason in the age of science, trans. Frederick G. Lawrence. Cambridge, MA: MIT Press, 1982.

Garbacz, Paweł, Robert Trypuz, Bogumił Szady, Piotr Kulicki, Przemysław Grądzki, Marek Lechniak. „Towards a Formal Ontology for History of Church Administration”. W Formal Ontology in Information Systems: Proceedings of the Sixth International Conference (FOIS 2010), red. Antony Galton, Riichiro Mizoguchi, t. 209, 345–58. Amsterdam: IOS Press, 2010. DOI: https://doi.org/10.3233/978-1-60750-535-8-345

Harrower, Natalie, Maciej Maryl, Timea Biro, Beat Immenhauser, red. ALLEA. Sustainable and FAIR Data Sharing in the Humanities: Recommendations of the ALLEA Working Group E-Humanities. Berlin: ALLEA, 2020.

Joannis Dlugossii Annales seu Cronicae Incliti Regni Poloniae: Liber Duodecimus 1462-1480. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2005 (1472 r.).

Kozak, Adam. Księga sądowa gnieźnieńskich wikariuszy generalnych Sędka z Czechla i Jana z Brzóstkowa (1449–1453, 1455). Studium źródłoznawcze i edycja krytyczna. Poznań–Warszawa: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk–Polskie Towarzystwo Historyczne, 2023. DOI: https://doi.org/10.56091/AKFJ

Kürbis, Brygida. „Metody źródłoznawcze wczoraj i dziś”. Studia Źródłoznawcze 24 (1979): 83–96.

Kürbis, Brygida. „Osiągnięcia i postulaty w zakresie metodyki wydawania źródeł historycznych”. Studia Źródłoznawcze 1 (1957): 54–7.

Kürbis, Brygida, Gerard Labuda. „Nowa seria Monumenta Poloniae Historica”. Studia Źródłoznawcze 1 (1957): 210–18.

Labuda, Gerard. „Próba nowej systematyki i nowej interpretacji źródeł historycznych”. Studia Źródłoznawcze 1 (1957): 3–52.

Litak, Stanisław. Atlas Kościoła łacińskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVIII wieku. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2006.

Litak, Stanisław. Kościół łaciński w Rzeczypospolitej około 1772 roku. Struktury administracyjne. Lublin: Wydawnictwo KUL, 1996.

Litak, Stanisław. Struktura terytorialna Kościoła łacińskiego w Polsce w 1772 roku. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1980.

Losada Palenzuela, José Luis. „Podstawy naukowej edycji cyfrowej”. W Od Gutenberga do Zuckerberga. Wstęp do humanistyki cyfrowej, red. Adam Pawłowski, 199–231. Kraków: Universitas, 2023.

Ławrynowicz, Agnieszka. „Metodyka budowy ontologii ‘ontohgis’”. W Metodologia tworzenia czasowo--przestrzennych baz danych dla rozwoju osadnictwa oraz podziałów terytorialnych, red. Bogumił Szady, 405–7. Warszawa: Instytut Historii PAN, 2025. https://doi.org/10.5281/zenodo.3751265.

Maryl, Maciej, Marta Błaszczyńska, Bartłomiej Szleszyński, Tomasz Umerle, „Dane badawcze w literaturoznawstwie”. Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja nr 2 (2021): 13–44. DOI: https://doi.org/10.18318/td.2021.2.2

McCarty, Willard. Humanities Computing. Basingstoke–New York: Palgrave Macmillan, 2014.

Müllerowa, Lidia. Sieć parafialna Kościoła katolickiego w Polsce w 1980 roku. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1982 (Materiały do Atlasu Historycznego Chrześcijaństwa w Polsce, 5).

Panecki, Tomasz. „Cyfrowe edycje map dawnych: perspektywy i ograniczenia na przykładzie mapy Gaula/Raczyńskiego (1807–1812). Studia Źródłoznawcze. Commentationes 58 (2020): 185–206. DOI: https://doi.org/10.12775/SZ.2020.10

Panecki, Tomasz. „Mapping Imprecision: How to Geocode Data from Inaccurate Historic Maps”. ISPRS International Journal of Geo-Information 12, nr 4 (2023): 149. DOI: https://doi.org/10.3390/ijgi12040149

Rolińska, Justyna. „Jak tworzyć cyfrowe edycje źródeł historycznych? Kilka uwag do nowej instrukcji wydawniczej”. W Edytorstwo źródeł od instrukcji do edycji, red. Adam Perłakowski, t. 4, 275–325. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze Historia Iagellonica, 2022.

Sahle, Patrick. „What is Scholarly Digital Edition?”. W Digital Scholarly Editing. Theories and Practices, red. Matthew James Driscoll, Elena Pierazzo, 19–39. Cambridge: Open Book Publishers, 2016. DOI: https://doi.org/10.11647/OBP.0095.02

Skolimowska, Anna. „Korespondencja Jana Dantyszka jako laboratorium edytorstwa cyfrowego”. W Człowiek twórcą historii, t. 5: Warsztat nowoczesnego humanisty historyka na progu XXI w., cz. 1, red. Cezary Kuklo, Wojciech Walczak, 71–96. Białystok: Uniwersytet w Białymstoku, 2024.

Słoń, Marek. „Pryncypia edytorstwa cyfrowego w dobie cyfrowej”. Studia Źródłoznawcze 53 (2015): 155–61. DOI: https://doi.org/10.12775/SZ.2015.09

Słoń, Marek, Michał Słomski. „Edycje cyfrowe źródeł historycznych”. W Jak wydawać teksty dawne, red. Karolina Borowiec, Dorota Masłej, Tomasz Mika, Dorota Rojszczak-Robińska, 65–84. Poznań: Wydawnictwo Rys, 2017.

Spadini, Elena, Francesca Tomasi, Georg Vogeler, red. Graph Data‑Models and Semantic Web Technologies in Scholarly Digital Editing. Norderstedt: Books on Demand, 2021.

Szady, Bogumił. „Inżynieria ontologiczna w badaniach geograficzno-historycznych”. W Człowiek twórcą historii, t. 5: Warsztat nowoczesnego humanisty historyka na progu XXI w., cz. 1, red. Cezary Kuklo, Wojciech Walczak, 97–117. Białystok: Uniwersytet w Białymstoku, 2024.

Szady, Bogumił. „Technologie cyfrowe w badaniach historycznych”. W Od Gutenberga do Zuckerberga. Wstęp do humanistyki cyfrowej, red. Adam Pawłowski, 235–63. Kraków: Universitas, 2023.

Szady, Bogumił, Tomasz Panecki. „Source-driven Data Model for Geohistorical Records’ Editing: A Case Study of the Works of Karol Perthées”. Miscellanea Geographica 26, nr 1 (2022): 52–62. DOI: https://doi.org/10.2478/mgrsd-2020-0070

Tandecki, Jerzy, Krzysztof Kopiński. Edytorstwo źródeł historycznych. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2014.

Topolski, Jerzy. Teoria wiedzy historycznej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1983.

Vogeler, Georg. „The ‘Assertive Edition’. On the Consequences of Digital Methods in Scholarly Editing for Historians”. International Journal of Digital Humanities 1, nr 2 (2019): 309–22, https://doi.org/10.1007/s42803-019-00025-5. DOI: https://doi.org/10.1007/s42803-019-00025-5

Wilkinson, Mark D., i in. „The FAIR Guiding Principles for Scientific Data Management and Stewardship”. Scientific Data 3, nr 1 (2016): 1–9.

Wiśniowski, Eugeniusz. Prepozytura wiślicka do schyłku XVIII wieku. Materiały do struktury organizacyjnej. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1976.

Wittern, Christian, Arianna Ciula, Conal Tuohy, „The Making of TEI P5”. Literary and Linguistic Computing 24, nr 3 (2009): 281–96. DOI: https://doi.org/10.1093/llc/fqp017

Zbíral, David, Robert L. J. Shaw, Tomáš Hampejs, Adam Mertel. Model the Source First! Towards Source Modelling and Source Criticism 2.0. Zenodo, 2021. DOI: 10.5281/zenodo.5218926, 2021.

Związek, Tomasz. „Mechanizmy poboru podatków nadzwyczajnych na początku XVI wieku na przykładzie kaliskich rejestrów poborowych”. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 70, nr 1 (2022): 3–33. DOI: https://doi.org/10.23858/KHKM70.2022.1.001