Wielka Wojna w literackim doświadczeniu Stanisława Dzikowskiego

Joanna Lekan-Mrzewka

doi:10.18290/rh26741.1

Data publikacji : 2026-04-01

Tom 74 Nr 1 (2026)

Wielka Wojna w literackim doświadczeniu Stanisława Dzikowskiego

Joanna Lekan-Mrzewka

https://orcid.org/0000-0002-0476-4249

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26741.1

Abstrakt

Artykuł analizuje działalność literacką i publicystyczną Stanisława Dzikowskiego w latach 1914–1918, ukazując wpływ I wojny światowej na jego twórczość. Wojna nie zahamowała jego aktywności pisarskiej – przeciwnie, stała się impulsem do refleksji nad przyszłością kultury i państwowości. Analizowana twórczość wpisuje się w nurt literatury okolicznościowej i propagandowej. Autor sięgał po różne formy – pamiętnik, fotoreportaż, satyrę – próbując oddać złożoność wojennej rzeczywistości. Fotografia była dla niego ważnym narzędziem przekazu w sytuacji kryzysu języka. Artykuł dowodzi, że Dzikowski, podobnie jak wielu twórców epoki, traktował wojnę jako przestrzeń mobilizacji kulturowej i politycznej, a jego prace współtworzyły fundamenty refleksji o przyszłości niepodległej Polski.

Słowa kluczowe:

Stanisław Dzikowski, Wielka Wojna, literatura i kultura polska lat 1914–1918, inteligencja warszawska okresu I wojny światowej, legenda Legionów

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bąbiak, Grzegorz P. „Postawy ideowe pisarzy polskich wobec wybuchu wojny światowej”. Dzieje Najnowsze 36, nr 3 (2004): 133–147. https://rcin.org.pl/ihpan/dlibra/publication/63967/edition/47814/content.

Dunin-Wąsowicz, Krzysztof. „Przedmowa”. W: Warszawa w pamiętnikach pierwszej wojny światowej, oprac. Krzysztof Dunin-Wąsowicz, 5–38. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.

„Dzikowski Stanisław”. W: Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania, red. Stanisław Łoza, 68. Warszawa: Drukarnia Wydawnicza, 1939.

E.G. [Głębicka, Ewa]. „Dzikowski Stanisław (1884–1951)”. W: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, t. 2, red. Jadwiga Czachowska i Alicja Szałagan. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1994.

Jentys, Maria. „Dzikowski Stanisław (1884–1951)”. W: Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny, t. 1, red. Ewa Zuberbier. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000.

Kielak, Dorota. „Diagnoza wojennych przemian kulturowych w publicystyce literackiej Juliusza Kleinera i Tadeusza Dąbrowskiego”. W: Na granicy epok. O literackich dyskursach lat 1914–1918 w stulecie wybuchu I wojny światowej, red. Dorota Kielak, Marta Makowska, Joanna Niewiarowska, 143–159. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2015.

Kielak, Dorota. „Między filantropią a literaturą. O życiu literackim Warszawy lat 1914–1918”. W: Pogranicza literatury. Księga ofiarowana Profesorowi Januszowi Maciejewskiemu na Jego siedemdziesięciolecie, red. Grażyna Borkowska i Jacek Wójcicki, 251–264. Warszawa: Wydawnictwo IBL, 2001.

Kielak, Dorota. „Psychologia wojennych projektów przyszłości”. W: Między pamięcią a projektem przyszłości. Doświadczenie historii w literaturze polskiej lat 1914–1918, red. Dorota Kielak, Marta Makowska, Joanna Niewiarowska, 293–310. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2016.

Kielak, Dorota. Wielka wojna i świadomość przełomu. Literatura polska lat 1914–1918. Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 2001.

Lekan-Mrzewka, Joanna. „Taniec jako klucz do dziejów kultury europejskiej w ujęciu Stanisława Dzikowskiego”. W: Taniec w literaturze polskiej XIX i XX wieku, red. Sylwia Karpowicz-Słowikowska i Elżbieta Mikiciuk, 347–355. Gdańsk: Wydawnictwo UG, 2012.

Niewiarowska, Joanna. „Pisarze polscy w służbie propagandy niepodległościowej (1914–1918). Rekonesans”. Perspektywy Kultury 33, nr 2 (2021): 31–46. https://doi.org/10.35765/pk.2021.3302.04.

Niewiarowska, Joanna. „Projektowanie życia literackiego u progu niepodległości. O II «rzeczypospolitej literackiej» wyobrażenia”. W: Między pamięcią a projektem przyszłości. Doświadczenie historii w literaturze polskiej lat 1914–1918, red. Dorota Kielak, Marta Makowska, Joanna Niewiarowska, 279–291. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2016.

Ostrowski, Stanisław K. „Trójrozbiór duchowy”. W: Nowina, red. Stanisław Dzikowski, 121–139. Warszawa: Koło Samopomocy przy Towarzystwie Literatów i Dziennikarzy Polskich, 1914–1915.

Stępnik, Krzysztof. Legenda Legionów. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 1995.

Stępnik, Krzysztof. Rekonesans. Studia z literatury i publicystyki okresu I wojny światowej. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 1997.

Święch, Jerzy. „Wojna a «projekt nowoczesności»”. W: Modernistyczne źródła dwudziestowieczności, red. Mieczysław Dąbrowski i Andrzej Z. Makowiecki, 9–34. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 2003.

Tatarkiewicz, Władysław. „Ostatnie zabytki polskie”. W: Nowina, red. Stanisław Dzikowski, 110–120. Warszawa: Koło Samopomocy przy Towarzystwie Literatów i Dziennikarzy Polskich, 1914–1915.

Wierzbicki, Andrzej. Spory o polską duszę. Z zagadnień charakterologii narodowej w historiografii polskiej XIX i XX wieku. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2010.

Zajas, Paweł. Niemilknące muzy. Wydawcy, pisarze, tłumacze i pośrednicy kulturowi na frontach Wielkiej Wojny (1914–1918). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2016.