Kartoteki ubogich. Możliwości wykorzystania bazy beneficjentów Towarzystwa Dobroczynności Dam Polskich w Poznaniu w badaniach ilościowych nad ubogimi mieszkańcami Poznania

Agata Łysakowska-Trzoss

doi:10.18290/rh25732.8s

Data publikacji : 2025-12-29

Tom 73 Nr 2 Zeszyt specjalny (2025)

Kartoteki ubogich. Możliwości wykorzystania bazy beneficjentów Towarzystwa Dobroczynności Dam Polskich w Poznaniu w badaniach ilościowych nad ubogimi mieszkańcami Poznania

Agata Łysakowska-Trzoss

https://orcid.org/0000-0001-8065-5645

DOI: https://doi.org/10.18290/rh25732.8s

Abstrakt

Artykuł przedstawia charakterystykę internetowej bazy danych opartej na tzw. kartotekach ubogich – dwóch zespołach dokumentów zawierających informacje o osobach ubiegających się o wsparcie Towarzystwa Dobroczynności Dam Polskich w Poznaniu w XIX wieku, głównie w latach 1845–1853. Źródła te, przechowywane w Bibliotece Kórnickiej Polskiej Akademii Nauk, stanowią unikatowe świadectwo życia najuboższych warstw społecznych w okresie zaborów. Baza gromadzi dane m.in. o imionach i nazwiskach petentów, ich adresach, stanie cywilnym, sytuacji rodzinnej oraz formach udzielonej pomocy. Opracowane informacje pozwalają zarówno na prowadzenie badań ilościowych (np. analiza rozkładu terytorialnego, płciowego czy zawodowego beneficjentów), jak i jakościowych (analiza kontekstu społecznego i form wsparcia). W artykule zaprezentowano także przykłady analiz opartych na tych danych, w tym przygotowanie diagramu Venna obrazującego współwystępowanie różnych typów pomocy. Ze względu na walory poznawcze i wyjątkowy charakter materiału źródłowego baza może być wykorzystana w badaniach z zakresu historii społecznej, historii dobroczynności, historii mentalności, gospodarki i medycyny XIX wieku.

Słowa kluczowe:

ubodzy, XIX wiek, baza danych, Poznań, zabór pruski, dobroczynność, Towarzystwo Dobroczynności Dam Polskich w Poznaniu

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Borek, Arkadiusz. „Baza danych jako forma edycji wykazów święceń duchowieństwa”. Roczniki Humanistyczne 64, z. 2 (2016): 59–88.

Hunter Gary J., Williamson Ian P. „The Development of a Historical Digital Cadastral Database”. International Journal of Geographical Information Systems 4, nr 2 (1990): 169–79. https://doi.org/10.1080/02693799008941538.

Korybut-Marciniak, Maria. „Wileńskie damy dobroczynne w pierwszych dekadach XIX wieku – motywacje, działania, postawy”. W Życie prywatne Polaków w XIX wieku. „Portret kobiecy” Polki w realiach epoki, t. 1, red. Maria Korybut-Marciniak, Marta Zbrzeźniak, 39–56. Łódź–Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego–Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2014.

Leszczyński, Adam. Ludowa historia Polski. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B, 2020.

Liczbińska Grażyna. „Czy śmierć ojca wpływała na moment ślubu jego potomstwa? Badania pilotażowe XIX-wiecznego Poznania”. Roczniki Humanistyczne 73, nr 2 (2025): 35–48. https://doi.org/10.18290/rh25732.2.

Łysakowska, Agata. „Działalność Poznańskiego Towarzystwa Dobroczynności Dam Polskich”. Rocznik Leszczyński 18 (2018): 83–90.

Łysakowska-Trzoss, Agata. „Nędzniczki poznańskie. Kobiety jako beneficjentki Towarzystwa Dobroczynności Dam Polskich w mieście Poznaniu w latach 1845–1853”. Przegląd Archiwalno--Historyczny 10 (2023): 45–60. https://doi.org/10.4467/2391-890XPAH.23.002.19241.

Łysakowska-Trzoss, Agata. „Organizacja pomocy medycznej dla najuboższych mieszkańców miast w pierwszej połowie XIX wieku na przykładzie Poznania”. Medycyna Nowożytna 31, z. 1 (2025): 53–72. https://doi.org/10.4467/12311960MN. 25.003.21832.

Makowski, Krzysztof. Rodzina Poznańska w I połowie XIX wieku. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 1994.

Mazur, Elżbieta. „Ku aktywności w życiu publicznym – kobiety w organizacjach dobroczynnych”. W Działaczki społeczne, feministki, obywatelki: samoorganizowanie się kobiet na ziemiach polskich do 1918 roku (na tle porównawczym), t. 1, red. Agnieszka Janiak-Jasińska, Katarzyna Sierakowska, Andrzej Szwarc, 379–88. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008.

Piotrowska-Marchewa, Monika. Nędzarze i Filantropi. Problem ubóstwa w polskiej opinii publicznej w latach 1815-1863. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2004.

Piotrowska-Marchewa, Monika. „Refleksje wokół kobiecej działalności dobroczynnej na ziemiach polskich w XIX wieku. Próba analizy pokoleniowej”. W Dobroczynność i pomoc społeczna na ziemiach polskich w XIX, XX i na początku XXI wieku, t. 2, red. Małgorzata Przeniosło, Marek Przeniosło, 25–52. Kielce: Kieleckie Towarzystwo Naukowe, 2010

Rowntree, Benjamin Seebohm. Poverty. A Study of Town Life. London: Macmillan and Co., 1902.

Sikorska, Marta. „Kierunki i formy działalności dobroczynnej na rzecz kobiet w wielkich miastach Królestwa Polskiego w XIX i na początku XX wieku. Od dobroczynności do wsparcia społecznego”. W Dobroczynność i pomoc społeczna na ziemiach polskich w XIX, XX i na początku XXI wieku, t. 2, red. Małgorzata Przeniosło, Marek Przeniosło, 53–68. Kielce: Kieleckie Towarzystwo Naukowe, 2010.

Sikorska-Kowalska, Marta. „Moda na dobroczynność w XIX wieku”. W Życie prywatne Polaków XIX wieku. Moda i styl życia, red. Jarosław Kita, Maria Korybut-Marciniak, 51–61. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2017.

Tosh, John., „Masculinities in an Industrializing Society: Britain, 1800–1914”. Journal of British Studies 44, nr 2 (2005): 330–42.

Urbanik-Kopeć, Alicja. Anioł w domu, mrówka w fabryce. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2018.

Urbanik-Kopeć, Alicja. Instrukcja nadużycia. Służące w XIX-wiecznych polskich domach. Katowice: Sonia Draga, 2019.

Wielgosz, Przemysław, red. Ludowa historia kobiet. Warszawa: Wydawnictwo RM 2023.

Żarnowska, Anna. „Modele rodziny i pozycja w niej kobiety w uprzemysławiającym się mieście na przełomie XIX i XX wieku. Tradycja i modernizacja”. W Kobieta i rodzina w przestrzeni wielkomiejskiej na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, red. Agnieszka Janiak-Jasińska, Katarzyna Sierakowska, Andrzej Szwarc, 17–27. Warszawa: Wydawnictwo DiG 2013.

Żarnowska, Anna. „Praca zarobkowa kobiet i ich aspiracje zawodowe w środowisku robotniczym i inteligenckim na przełomie XIX i XX wieku”. W Kobieta i praca. XIX i XX wiek. Zbiór studiów, red. Anna Żarnowska, Andrzej Szwarc, 29–52. Warszawa: Wydawnictwo DiG 2000.