Wojna jako wyzwanie hermeneutyczne w relacjach z ukraińskiego frontu

Maciej Michalski

doi:10.18290/rh26741.8

Data publikacji : 2026-04-01

Tom 74 Nr 1 (2026)

Wojna jako wyzwanie hermeneutyczne w relacjach z ukraińskiego frontu

Maciej Michalski

https://orcid.org/0000-0002-6397-2582

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26741.8

Abstrakt

W artykule przedstawiono wojnę jako wyzwanie hermeneutyczne, skupiając się na narracjach dotyczących wojny w Ukrainie. Autor bada, jak wojna wpływa na jednostki, zmieniając ich percepcję czasu, przestrzeni i tożsamości. Wojnę ukazano jako chaos, który trudno zrozumieć i oswoić. Artykuł porusza również kwestie propagandy, dysonansu poznawczego oraz kryzysu prawdy, podkreślając, że wojna jest zarówno katastrofą poznawczą, jak i krytyką współczesnej kultury.

Słowa kluczowe:

wojna, Ukraina, wyzwanie hermeneutyczne, współczesność

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Adorno, Theodor W. Minima Moralia: refleksje z poharatanego życia. Tłum. Małgorzata Łukasiewicz. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.

Barbusse, Henri. Ogień. Dziennik pewnego oddziału. Tłum. Zofia Jaremko-Pytowska. Warszawa: PIW, 1959.

Clark, Christopher. Lunatycy. Jak Europa poszła na wojnę w 1914 roku. Tłum. Malwina Fiedorek i Tomasz Fiedorek. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2020 [e-book, EPUB].

von Clausewitz, Carl. O wojnie. Tłum. Augustyn Cichowicz, Leon W. Koc i Franciszek Schoener. Lublin: Wydawnictwo Test, 1995.

Cyrulnik, Boris. Resilience. How Your Inner Strength Can Set You Free from the Past. Tłum. David Macey. London: Penguin Books, 2009.

Czech, Artem. „Szczera nienawiść to straszna rzecz”. Tłum. Marek S. Zadura. W: Wojna 2022. Dzienniki, eseje, wiersze, wybór i oprac. Wołodymyr Rafiejenko, 93–99. Warszawa: Centrum Mieroszewskiego, 2023.

Denysenko, Łarysa. „Żyjcie, bo żyć trzeba”. Tłum. Joanna Majewska-Grabowska. W: Wojna 2022. Dzienniki, eseje, wiersze, wybór i oprac. Wołodymyr Rafiejenko, 107–122. Warszawa: Centrum Mieroszewskiego, 2023.

Eksteins, Modris. Święto wiosny. Wielka wojna i narodziny nowego wieku. Tłum. Krystyna Rabińska. Poznań: Zysk i S-ka, 2014.

Englund, Peter. Piękno i smutek wojny. Dwadzieścia niezwykłych losów z czasu światowej pożogi. Tłum. Emilia Fabisiak. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2011.

Fukuyama, Francis. Tożsamość. Współczesna polityka tożsamościowa i walka o uznanie. Tłum. Jan Pyka. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2019 [e-book, EPUB].

Galeotti, Mark. Wszystko jest wojną. Jak mocarstwa zrobiły z ciebie broń. Tłum. Arkadiusz Romanek. Kraków: Znak Horyzont, 2023.

Giovara, Brunella. „Ukraińscy żołnierze: Zamieniamy Rosjanom Zaporoże w ich Wietnam”. 5.09.2023. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/7,179012,30154838,ukrainscy-zolnierze-zamieniamy-rosjanom-zaporoze-w-ich-wietnam.html.

Glaser, Charles L. „Fear Factor. How to Know When You’re in a Security Dilemma”. 18.06.2024. Foreign Affairs. https://www.foreignaffairs.com/united-states/fear-factor-security-charles-glaser?check_logged_in=1&utm_medium=promo_email&utm_source=lo_flows&utm_campaign=article_link&utm_term=article_email&utm_content=20250111.

Głuchowski, Piotr. „Polscy medycy w strefie zero: Jedna tura na froncie to zwykle kilka miesięcy. Jeżdżę w ramach urlopu”. 22.04.2024. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,30900182,medycy-w-trefie-zero-jedna-tura-na-froncie-trwa-zwykle-kilka.html#S.TD-K.C-B.5-L.1.duzy.

Gumbrecht, Hans U. Po roku 1945. Latencja jako źródło współczesności. Tłum. Aleksandra Paszkowska. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2015.

Gutiérrez, Óscar. „Ołeh Sencow: «Mówiąc o wojnie albo kłamiesz, albo nie mówisz nic, bo prawda nie podoba się nikomu»”. 21.07.2024. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/7,179012,31160868,oleh-sencow-mowiac-o-wojnie-albo-klamiesz-albo-nie-mowisz.html.

Hedges, Chris. War Is a Force That Gives Us Meaning. New York: PublicAffairs, 2014 [e-book, EPUB].

Herman, Judith L. Trauma. Od przemocy domowej do terroru politycznego. Tłum. Maria Reimann i Piotr Cieślak. Warszawa: Czarna Owca, 2024 [ebook: epub].

Hillman, James. Miłość do wojny. Tłum. Jerzy Korpanty. Warszawa: Laurum–MT Biznes, 2017.

Howard, Michael. Wojna w dziejach Europy. Tłum. Tadeusz Rybowski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990.

Jacenko, Petro. „Uznałem to za nielogiczne”. Tłum. Maciej Piotrowski. W: Wojna 2022. Dzienniki, eseje, wiersze, wybór i oprac. Wołodymyr Rafiejenko, 135–148. Warszawa: Centrum Mieroszewskiego, 2023.

Janion, Maria. Płacz generała. Eseje o wojnie. Warszawa: Sic!, 1998.

Keler, Magdalena. „Joanna Racewicz: Widziałam strach gęsty jak smoła. Nie ma słów, żeby opisać to, przez co przeszli ci ludzie”. 9.01.2023. Wysokie Obcasy. https://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/7,163229,29337534,joanna-racewicz-widzialam-strach-gesty-jak-smola-nie-ma-slow.html.

Kelly, Raymond C. Warless Societies and the Origin of War. Ann Arbor: University of Michigan Press, 2000.

Kopanieva, Kateryna. „Żołnierka Ołena Iwanenko «Ryż»: Trzy mantry, które pomagają mi przezwyciężyć strach”. 12.04.2024. Sestry. https://www.sestry.eu/pl/artykuly/walcze-zeby-splacic-dlug.

Lévinas, Emmanuel. Całość i nieskończoność. Esej o zewnętrzności. Tłum. Małgorzata Kowalska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.

Mills, Gary. „How We Witness and Share War’s Horror”. War, Literature & the Arts: An International Journal of the Humanities 33 (2021): 1–47. https://www.wlajournal.com/_files/ugd/134164_bcc6add118474ed39de5e2d0fc012439.pdf.

Mitkiewicz, Piotr i Wiktor Świetlik. Znaleźć i zniszczyć. Rozmowa z polskim ochotnikiem walczącym na Ukrainie. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2024 [e-book, EPUB].

Münkler, Herfried. Wojny naszych czasów. Tłum. Krzysztof Matuszek. Kraków: WAM, 2004.

Myched, Ołeksandr. Kryptonim dla Hioba. Kroniki inwazji. Tłum. Jerzy Czech. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2025 [e-book, EPUB].

Pawłowa, Ołena. „«Jak się masz?» oznacza «kocham cię»”. Tłum. Joanna Majewska-Grabowska. W: Wojna 2022. Dzienniki, eseje, wiersze, wybór i oprac. Wołodymyr Rafiejenko, 169–182. Warszawa: Centrum Mieroszewskiego, 2023.

Pieniążek, Paweł. Opór. Ukraińcy wobec rosyjskiej inwazji. Warszawa: WAB, 2023.

Racewicz, Joanna. To nie kraj, to ludzie. Historie zebrane na granicy. Warszawa: Purple Book, 2022 [e-book, EPUB].

Rafiejenko, Wolodymyr, oprac. Wojna 2022. Dzienniki, eseje, wiersze. Warszawa: Centrum Mieroszewskiego, 2023.

Reszka, Paweł. „Spór o jedną tablicę. Czyli jak się bić na wojnie kulturowej z Rosją. I skąd tarcia z Warszawą”. Polityka, nr 35 (2023): 46–48.

Sebald, W. G. Wojna powietrzna i literatura. Tłum. Małgorzata Łukasiewicz. Warszawa: WAB, 2012.

Seligman, Martin E. P., Peter Railton, Roy F. Baumeister i Chandra Sripada. Homo Prospectus. Oxford: Oxford University Press, 2016.

Sontag, Susan. Widok cudzego cierpienia. Tłum. Sławomir Magala. Kraków: Karakter, 2010.

Szerszeń, Tomasz. Być gościem w katastrofie. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2024 [e-book, EPUB].

Szerszeń, Tomasz. Wszystkie wojny świata. Gdańsk–Warszawa: słowo/obraz terytoria–Instytut Sztuki PAN, 2021.

Theweleit, Klaus. Męskie fantazje. Tłum. Mateusz Falkowski i Michał Herer. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2015.

Twardoch, Szczepan. Null. Warszawa: Marginesy, 2025 [e-book, EPUB].

von Wurmb-Seibel, Ronja. Co negatywne wiadomości robią z naszym myśleniem i jak możemy się od tego uwolnić. Tłum. Viktor Grotowicz. Warszawa: Muza, 2023 [e-book, EPUB].

Wyrwał, Marcin. „Polski żołnierz w Ukrainie: pierwsi giną ci najbardziej zmotywowani [WYWIAD]”. 13.04.2024. Onet Wiadomości. https://wiadomosci.onet.pl/kraj/polski-zolnierz-w-ukrainie-pierwsi-gina-ci-najbardziej-zmotywowani/njqx6hz.

Zabużko, Oksana. „II wojna objęła całą Ukrainę i tylko 10 proc. Rosji. Ale Zachód współczuje Rosjanom”. Tłum. Sergiusz Kowalski. 20.05.2022. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,28446445,oksana-zabuzko-ii-wojna-objela-cala-ukraine-i-tylko-10-proc.html.

Żadan, Serhij. „Nad miastem powiewają nasze flagi”. Tłum. Joanna Majewska-Grabowska. W: Wojna 2022. Dzienniki, eseje, wiersze, wybór i oprac. Wołodymyr Rafiejenko, 25–57. Warszawa: Centrum Mieroszewskiego, 2023.

Żadan, Serhij. W mieście wojna. Tłum. Michał Petryk. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2024 [e-book, EPUB].