Dialogiczne teksty dawne – od digitalizacji źródeł historycznych do operatywnego korpusu

Barbara Mitrenga; Kinga Wąsińska

doi:10.18290/rh25732.7s

Data publikacji : 2025-12-29

Tom 73 Nr 2 Zeszyt specjalny (2025)

Dialogiczne teksty dawne – od digitalizacji źródeł historycznych do operatywnego korpusu

Barbara Mitrenga

https://orcid.org/0000-0001-9389-8152

Kinga Wąsińska

https://orcid.org/0000-0002-1731-9347

DOI: https://doi.org/10.18290/rh25732.7s

Abstrakt

Artykuł ma na celu ukazanie specyfiki dawnych tekstów dialogowych w kontekście ich digitalizacji i możliwości wykorzystania w korpusach. Przedstawia etapy tworzenia Korpusu Dawnych Polskich Tekstów Dramatycznych (1772–1939). W pracy zwrócono uwagę na różnice między starszymi i nowszymi wydaniami tych samych tekstów. Wskazano na niedostatki technik OCR podczas sczytywania tekstów dialogicznych, w tym m.in. brak możliwości automatycznego oddzielenia didaskaliów od tekstu głównego. Przedstawiono także szczegóły związane z przygotowaniem danych do prawidłowej pracy narzędzi cyfrowych. Zgromadzone teksty wymagały m.in. rozpisania nazw postaci biorących udział w scenie i usunięcia kropek kończących zdania w didaskaliach. W efekcie przedstawionych zabiegów wyodrębniono przeszukiwalną część materiału językowego oraz obudowę tekstu o funkcji strukturalnej. W wyniku dalszych prac teksty zanotowano konkretnymi wartościami trzech wyznaczników socjolingwistycznych (płeć, wiek i status społeczny postaci). Zastosowane rozwiązania mogą być cenne dla autorów innych korpusów i narzędzi cyfrowych wykorzystujących teksty tzw. zapisanej mówioności.

Słowa kluczowe:

narzędzia cyfrowe, korpus językowy, polski dramat dawny, teksty dialogiczne, anotacja socjolingwistyczna, open science

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Broda, Bartosz, Michał Marcińczuk, Maciej Piasecki. „Building a Node of the Accessible Language Technology Infrastructure”. W Proceedings of the Seventh International Conference on Language Resources and Evaluation (LREC 2010), red. Nicoletta Calzolari, Khalid Choukri, Bente Maegaard, Joseph Mariani, Jan Odijk, Stelios Piperidis, Mike Rosner, Daniel Tapias. Valletta, Malta: European Language Resources Association (ELRA).

Culpeper, Jonathan, Merja Kytö. „Data in Historical Pragmatics: Spoken Interaction (Re)Cast as Writing”. Journal of Historical Pragmatics 1 (2000): 175–99. https://doi.org/10.1075/jhp.1.2.03cul.

Deskur, Aleksandra. „Oralność czy mówioność? O śladach mowy w tekstach staropolskich”. LingVaria 16, nr 1(31), (2021): 73–83. https://doi.org/10.12797/ LV.16.2021.31.06.

Fischer, Frank, Ingo Börner, Mathias Göbel, Angelika Hechtl, Christpher Kittel, Carsten Milling, Peer Trilcke. „Programmable Corpora: Introducing DraCor, an Infrastructure for the Research on European Drama”. W Proceedings of DH2019: “Complexities”, Utrecht University, 2019. https://doi:10.5281/zenodo.4284002.

Kita, Małgorzata, „Koncepcja oralności W.J. Onga a poglądy polskich badaczy języka mówionego”. W W kręgu języka polskiego. Śląsko-poznańskie kolokwia lingwistyczne, red. Ewa Jędrzejko, 116–30. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2001.

Labocha, Janina. „Pragmatyczne mechanizmy składni języka mówionego”. Slavia Occidentalis 69 (2012): 139–45.

Majewska-Tworek, Anna, Monika Zaśko-Zielińska, Piotr Pęzik. „«Polszczyzna mówiona miast» – kontynuacja badań z lat 80. XX wieku z wykorzystaniem narzędzi lingwistyki cyfrowej”. Forum Lingwistyczne 7 (2020): 71-87.

Marcińczuk, Michał, Jan Kocoń, Bartosz Broda. „Inforex – A Web-Based Tool for Text Corpus Management and Semantic Annotation”. W Proceedings of the Eighth International Conference on Language Resources and Evaluation (LREC 2012), red. Nicoletta Calzolari, Khalid Choukri, Thierry Declerck, Mehmet Uğur Doğan, Bente Maegaard, Joseph Mariani, Asuncion Moreno, Jan Odijk, Stelios Piperidis, 225--30. Istanbul, Turkey: European Language Resources Association (ELRA), 2012.

Mitrenga, Barbara, Magdalena Pastuch, Kinga Wąsińska. „Możliwości i ograniczenia historycznych badań pragmalingwistycznych”. W W kręgu dawnej polszczyzny, t. 7, red. Maciej Mączyński, Ewa Horyń, Ewa Zmuda, 163–82. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum, 2021.

Osiewicz, Marek. „Kierunki przemian polszczyzny w zakresie fonetyki (propozycja rozdziału podręcznika do nauczania treści historycznojęzykowych na studiach I stopnia)”. Kwartalnik Językoznawczy 2 (2010): 58-75.

Pastuch, Magdalena, Barbara Mitrenga, Kinga Wąsińska. „Anotacja socjolingwistyczna w Korpusie dawnych polskich tekstów dramatycznych (1772–1939)”. LingVaria 19, nr 1(37) (2024): 151–70. https://doi.org/10.12797/LV.19.2024.37.10.

„Recommendation on Open Science”. UNESCO, 2021. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000379949 [dostęp: 29.04.2025].

Radziszewski, Adam, Tomasz Śniatowski. „Maca – A Configurable Tool to Integrate Polish Morphological Data”. W Proceedings of the Second International Workshop on Free/Open-SourceRule-Based Machine Translation. Barcelona, Spain, 20-21 January 2011, red. Felipe Sánchez-Martínez, Juan Antonio Pérez-Ortiz, 29–36. Barcelona: Universitat Oberta de Catalunya, 2011.

Siepman, Dirk. „Dictionaries and Spoken Language: A Corpus-Based Review of French Dictionaries”. International Journal of Lexicography 28, nr 2 (2015): 139–68.

Zaśko-Zielińska, Monika, Anna Majewska-Tworek, Marta Śleziak, Artur Tworek. Od rozmowy do korpusu, czyli jak zbierać i archiwizować dane mówione. Wrocław: Uniwersytet Wrocławski–Quaestio, 2020.

„Zbiór zasad i wytycznych pt. «Dobre obyczaje w nauce»”. Komitet Etyki w Nauce Polskiej Akademii Nauk, 2001. https://ken.pan.pl/images/2001_ ZbiorWytycznych. pdf [dostęp: 29.04.2025].

Barbara Mitrenga

barbara.mitrenga@us.edu.pl
https://orcid.org/0000-0001-9389-8152

Afiliacja:

Uniwersytet Śląski w Katowicach Polska

Biogram

dr hab. Barbara Mitrenga, prof. UŚ – Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wydział Humanistyczny, Instytut Językoznawstwa, adres do korespondencji: ul. Uniwersytecka 4, 40-007 Katowice; e-mail: barbara.mitrenga@us.edu.pl; ORCID: https://orcid.org/0000-0001-9389-8152.

Kinga Wąsińska

kinga.wasinska@us.edu.pl
https://orcid.org/0000-0002-1731-9347

Afiliacja:

Uniwersytet Śląski w Katowicach Polska

Biogram

dr Kinga Wąsińska, adiunkt – Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wydział Humanistyczny Instytut Językoznawstwa, adres do korespondencji: ul. Uniwersytecka 4, 40-007 Katowice; e-mail: kinga.wasinska@us.edu.pl; ORCID: https://orcid.org/0000-0002-1731-9347.