Baza historycznych leksykonów polskich. Edycja cyfrowa słowników z XVII i XVIII wieku

Magdalena Majdak; Ewa Rodek; Dorota Adamiec; Katarzyna Kryńska; Jagoda Marszałek

doi:10.18290/rh25732.5s

Data publikacji : 2025-12-29

Tom 73 Nr 2 Zeszyt specjalny (2025)

Baza historycznych leksykonów polskich. Edycja cyfrowa słowników z XVII i XVIII wieku

Magdalena Majdak

https://orcid.org/0000-0002-5261-5141

Ewa Rodek

https://orcid.org/0000-0002-9967-0332

Dorota Adamiec

https://orcid.org/0000-0001-8179-038X

Katarzyna Kryńska

https://orcid.org/0000-0003-3446-122X

Jagoda Marszałek

https://orcid.org/0000-0003-1694-544X

DOI: https://doi.org/10.18290/rh25732.5s

Abstrakt

Artykuł przedstawia koncepcję oraz efekty wstępnej fazy realizacji grantu „Digitalizacja trzeciego stopnia wielkich słowników XVII i XVIII wieku – stworzenie Bazy Historycznych Leksykonów Polskich” (BazHiLek), realizowanego w Pracowni Historii Języka Polskiego XVII i XVIII wieku IJP PAN (finansowanie: NPRH 2024–2029). Pierwszy etap prac poświęcono edycji cyfrowej trzech słowników: Thesaurusa Knapiusza (1643, wyd. II), Nowego dykcjonarza Troca (1764, t. III) oraz Forytarza Ernestiego (1674), stanowiących zalążek Bazy. Leksykony te odznaczają się oryginalnym warsztatem i są bogatym źródłem informacji lingwistycznych. Przygotowanie materiału wymagało połączenia działań filologicznych i informatycznych: konwersji obrazów do postaci tekstowej, rozpoznania mikrostruktury artykułów hasłowych, przygotowania modeli OCR, wyboru znaczników TEI, strukturalnego oznakowania materiału i opracowania reguł automatycznego tagowania danych pod kątem przeszukiwania i porównywania zasobów leksykograficznych w Bazie. Celem projektu jest opracowanie standardów umożliwiających poszerzanie jej o kolejne słowniki oraz stworzenie zaawansowanej wyszukiwarki. W artykule omówiono poszczególne zadania i trudności w ich realizacji oraz zarysowano planowane etapy prac.

Słowa kluczowe:

metaleksykografia, leksykografia historyczna, słownik wielojęzyczny, Knapiusz, Troc, Ernesti, modelowanie OCR, OCR4all, ligatury, abrewiatury

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Estreicher, Karol. Bibliografia polska. T. XVI. Kraków: Akademia Umiejętności, 1898.

Frączek, Agnieszka. Słowniki polsko-niemieckie i niemiecko-polskie z przełomu XVII i XVIII wieku. Analiza leksykograficzna. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2010.

Iwanowska, Aleksandra. „O metodzie leksykograficznej «Nowego dykcyjonarza to jest mownika polsko-niemiecko-francuskiego» (1764) Michała Abrahama Troca”. Prace Filologiczne 39 (1994): 291–325.

Liebl, Bernhard, Michael Burghardt. „On the Accuracy of CRNNs for Line-Based OCR: A Multi-Parameter Evaluation”. W Proceedings of the Workshop on Computational Humanities Research (CHR 2020), red. Folgert Karsdorp, Barbara McGillivray, Adina Nerghes, Melvin Wevers. CEUR Workshop Proceedings 2723. Amsterdam: CEUR‑WS.org, 2020. https://doi.org/10.48550/arXiv.2008.02777.

Puzynina, Jadwiga. „O metodzie leksykograficznej w «Thesaurusie» Knapskiego”. Poradnik Językowy 4 (1956): 121–9; 5 (1956): 168–75, 6 (1956): 216–21.

Puzynina, Jadwiga. „Thesaurus” Grzegorza Knapiusza. Siedemnastowieczny warsztat pracy nad językiem polskim. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1961.

Tasovac, Toma, Laurent Romary, Piotr Banski, Jack Bowers, Jesse de Does, Katrien Depuydt, Tomaž Erjavec, Alexander Geyken, Axel Herold, Vera Hildenbrandt, Mohamed Khemakhem, Boris Lehečka, Snežana Petrović, Ana Salgado, Andreas Witt. TEI Lex-0: A Baseline Encoding for Lexicographic Data. Version 0.9.4. DARIAH Working Group on Lexical Resources. 2018. https://dariah-eric.github.io/lexicalresources/pages/TEILex0/TEILex0.html [dostęp: 2.04.2025].

Wallace, William. „Index of Greek Ligatures and Contractions”. The Journal of Hellenic Studies 43, nr 2 (1923): 183–93. The Society for the Promotion of Hellenic Studies.

Żmigrodzki, Piotr. Słowo – słownik – rzeczywistość. Z problemów leksykografii i metaleksykografii. Kraków: Universitas, 2008.

Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku. Red. Włodzimierz Gruszczyński (2004–2023), Magdalena Majdak (2024–). https://sxvii.pl [dostęp: 2.04.2025].

Elektroniczny Korpus Tekstów XVII i XVIII wieku. „KorBa”. https://korba.edu.pl [dostęp: 2.04.2025].

TEI P5. TEI: Guidelines for Electronic Text Encoding and Interchange. 2025. https://tei-c.org/release/doc/tei-p5-doc/en/html/DI.html [dostęp: 2.04.2025].