Fenomen trwałości tematu wojny w wypowiedziach i współczesnych badaniach humanistycznych (wokół propozycji Stefana Zabierowskiego)

Małgorzata Krakowiak

doi:10.18290/rh26741.7

Data publikacji : 2026-04-01

Tom 74 Nr 1 (2026)

Fenomen trwałości tematu wojny w wypowiedziach i współczesnych badaniach humanistycznych (wokół propozycji Stefana Zabierowskiego)

Małgorzata Krakowiak

https://orcid.org/0000-0002-5223-2626

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26741.7

Abstrakt

Artykuł prezentuje dowody potwierdzające fenomen trwałości tematu wojny w tekstach literackich, historycznych i naukowych. Tłem rozważań są wypowiedzi literatów o miejscu wojny w dziejach. Następnie zostają przedstawione współczesne przykłady interdyscyplinarnego ujęcia wypowiedzi o wojnie. Szczególny akcent kładzie się na badania tematyki wojennej, prowadzone przez Stefana Zabierowskiego. Zakłada się, że efekty jego działań, dotyczące polskiej tożsamości zbiorowej, można wpisać w projekt kulturowych mitów współczesności.

Słowa kluczowe:

wojna, literatura, symbole-klucze, mit, legenda biograficzna, tożsamość

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Fryde, Ludwik. Trzy pokolenia literackie. W: Wybór pism krytycznych, 213–225.Warszawa: PIW, 1966.

Głowiński, Michał i Janusz Sławiński, red. Literatura wobec wojny i okupacji. Wrocław: Zakład Narodowy im Ossolińskich, 1976.

Jagielski, Wojciech. Wojna. Antologia reportażu wojennego. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2023.

Janion, Maria. Płacz generała. Eseje o wojnie. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2007.

Krakowiak, Małgorzata. „Kulturowe mity współczesności w perspektywie badań nad kulturą literacką”. W: W przestrzeniach kultury. Studia interdyscyplinarne, red. Beata Gontarz, Magdalena Kempna-Pieniążek i Anna Maj, 19–32. Katowice: Wydawnictwo UŚ, 2020.

Krakowiak, Małgorzata, red. Lekcja odpowiedzialności z Janem Józefem Szczepańskim. Łomianki: Wydawnictwo LTW, 2023.

Majeran, Tomasz. „Terror szyderców”. Dostęp 26.04.2010. https://majeran.pl/rozmowy/jaroslaw-marek-rymkiewicz-terror-szydercow.html.

Miłosz, Czesław. Legendy nowoczesności. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1996.

Niewdana, Agnieszka. Puste miejsce. Polski rynek wydawniczy a nieobecność Jana Józefa Szczepańskiego. Kraków: Instytut Książki, 2025.

Podraza-Kwiatkowska, Maria. Symbolizm i symbolika w poezji Młodej Polski. Teoria i praktyka. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1975.

Samsel, Karol. „Conradogenka. Wokół obecności Conrada w korespondencji Marii Dąbrowskiej”. 21.05.2025. Teologia Polityczna. https://teologiapolityczna.pl/karol-samsel-conradogenka-wokol-obecnosci-conrada-w-korespondencji-marii-dabrowskiej-1.

Samsel, Karol. „Stefan Zabierowski – Conrad Researcher”. Yearbook of Conrad Studies (Poland) 16 (2021): 9–20. https://doi.org/10.4467/20843941YC.21.001.19291.

Stomma, Ludwik. Antropologia wojny. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2014.

Strzelecki, Jan. Ślady tożsamości. Warszawa: „Czytelnik”, 1989.

Szczepański, Jan J. Polska jesień. Wstęp i oprac. Stefan Zabierowski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2015.

Szczepański, Jan J. „W służbie Wielkiego Armatora”. W: Przed nieznanym trybunałem, 5–25. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1997.

Święch, Jerzy. Literatura polska w latach II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997.

Wittlin, Józef. „Wojna, pokój i dusza poety”. W: Orfeusz w piekle XX wieku, 16–44. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2000.

Wittlin, Józef. „Ze wspomnień byłego pacyfisty”. W: Orfeusz w piekle XX wieku, 73–91. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2000.

Wyka, Kazimierz. „Perspektywy młodości”. W: Stara szuflada i inne szkice z lat 1932–1939, 71–80. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2000.

Wyka, Kazimierz. „Tragiczność, drwina i realizm”. Twórczość 1, z. 3 (1945): 101–119.

Wyka, Kazimierz. „Wstęp”. W: Krzysztof Kamil Baczyński, Utwory zebrane, t. 1, red. Aniela Kmita-Piorunowa i Kazimierz Wyka, 5–70. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1994.

Zabierowski, Stefan. „Bohater Conradowski z Liceum Mickiewicza”. W: Wędrówki Humanisty. Prace dedykowane profesorowi Tadeuszowi Miczce, red. Anna Maj, Ilona Copik i Justyna Kucharska, 173–184. Katowice: Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, 2022.

Zabierowski, Stefan. „Jan Józef Szczepański: «Trzy czerwone róże». (Próba interpretacji)”. Ruch Literacki, nr 1–2 (1993): 79–84.

Zabierowski, Stefan. „Klucze do Szczepańskiego”. W: Twórczość literacka i filmowa Jana Józefa Szczepańskiego, red. Stefan Zabierowski, 21–39. Katowice: Wydawnictwo UŚ, 1995.

Zabierowski, Stefan. Krzysztof Kamil Baczyński. Biografia i legenda. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990.

Zabierowski, Stefan. „Legenda kapitana Nuta. O «Żeglarzu» Jerzego Szaniawskiego”. Język Polski w Szkole Średniej 6, z. 2 (1991/1992): 60–70.

Zabierowski, Stefan. „Literackie symbole przełomu 1945”. W: Zakończenie wojny na Górnym Śląsku, red. Zygmunt Woźniczka, 226–238. Katowice: Muzeum Śląskie, 2006.

Zabierowski, Stefan. „Między historią a genologią. W kręgu dyskusji nad «Popiołem i diamentem» Jerzego Andrzejewskiego”. W: Literatura i historia. Interpretacje, red. Tadeusz Bujnicki i Ireneusz Opacki, 195–211. Warszawa–Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982.

Zabierowski, Stefan. „O «Żeglarzu» Jerzego Szaniawskiego”. Prace Komisji Naukowych PAN. Oddział w Katowicach (1987): 24–25.

Zabierowski, Stefan. „Od «perfidnego Albionu» do «zaplutego karła reakcji»”. W: Wojna i pamięć, 310–322. Katowice: Wydawnictwo UŚ, 2006.

Zabierowski, Stefan. „Popularność Conrada wśród twórców pokolenia wojennego”. W: W kręgu literatury popularnej. Slavica, red. Ireneusz Opacki, 88–112. Katowice: Wydawnictwo UŚ, 1990.

Zabierowski, Stefan. „Stefan Żeromski: «Na probostwie w Wyszkowie». Próba lektury”. Przegląd Humanistyczny 34, nr 12 (1990): 35–50.

Zabierowski, Stefan. „Tradycja conradowska w twórczości Jerzego Andrzejewskiego”. Przegląd Humanistyczny 31, nr 12 (1987): 81–104.

Zabierowski, Stefan. W kręgu „Polskiej jesieni” Jana Józefa Szczepańskiego. W: O Janie Józefie Szczepańskim. Wspomnienia i szkice, red. Beata Gontarz, 57–88. Katowice: Biblioteka Śląska, 2003.

Zabierowski, Stefan. Wojna i pamięć. Katowice: Wydawnictwo UŚ, 2006.