Tłumaczenia pojęć konfucjańskich u chińskich propagatorów konfucjanizmu na Zachodzie. Strategie uniwersalizacji

Marek Tylkowski

doi:10.18290/rh26743.10

Data publikacji : 2026-06-01

Tom 74 Nr 3 (2026)

Tłumaczenia pojęć konfucjańskich u chińskich propagatorów konfucjanizmu na Zachodzie. Strategie uniwersalizacji

Marek Tylkowski

https://orcid.org/0000-0002-5521-5653

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26743.10

Abstrakt

Artykuł bada rolę tłumaczenia w konstruowaniu chińskich dyskursów uniwersalistycznych w kontekście recepcji konfucjanizmu na Zachodzie w pierwszej połowie XX wieku. Przekład pojęć filozoficznych jest ujmowany jako działanie interpretacyjne, a nie wyłącznie operacja leksykalna, polegające na wpisywaniu ich w zachodnie kategorie pojęciowe, co wpływa na ich odbiór jako uniwersalnie ważnych. Analizie poddano strategie tłumaczeniowe i komentarze Gu Hongminga, Lin Yutanga oraz Feng Youlana wobec kluczowych pojęć konfucjańskich, przede wszystkim ren (仁) i li (礼). Zestawienie proponowanych przez nich przekładów z tradycyjnymi kontekstami użycia pojęć konfucjańskich ujawnia odmienne strategie interpretacyjne, za pomocą których pojęciom tym nadawane jest znaczenie o charakterze uniwersalistycznym: jako ekwiwalentowi religii, kultury humanistycznej lub filozofii porównywalnej z zachodnią. Celem artykułu nie jest ocena poprawności poszczególnych przekładów, lecz rekonstrukcja ich funkcji interpretacyjnej oraz wskazanie napięć pojawiających się w procesie uniwersalizacji pojęć konfucjańskich.

Słowa kluczowe:

konfucjanizm, przekład, uniwersalizm, ren (仁), li (礼), Gu Hongming, Lin Yutang, Feng Youlan

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bachmann-Medick, Doris. Cultural Turns. New Orientations in the Study of Culture. Berlin: De Gruyter, 2016. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110402988

Bassnett, Susan i André Lefevere. Constructing Cultures. Essays on Literary Translation. Clevedon–Philadelphia: Multilingual Matters, 1998. DOI: https://doi.org/10.21832/9781800417892

Chow, Tse-tsung. The May Fourth Movement. Intellectual Revolution in Modern China. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1960. DOI: https://doi.org/10.4159/harvard.9780674283404

Feng, Youlan [冯友兰]. Xin shi lun 新事论 [Omawianie nowych spraw]. Beijing: Sanlian Shudian, 2007.

Feng, Youlan [冯友兰]. Xin yuandao. Zhongguo zhexue zhi jingshen 新源道。中国哲学之精神 [Nowa Droga. Duch chińskiej filozofii]. Beijing: Sanlian Shudian, 2007.

Feng, Youlan [冯友兰]. Xin yuanren新原人 [Nowy człowiek]. Beijing: Sanlian Shudian, 2007.

Feng, Youlan [冯友兰]. Krótka historia filozofii chińskiej. Przekł. Michał Zagrodzki, oprac. Tomasz Skowroński. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001.

Filipczuk, Magdalena. Lin Yutang – filozof sztuki życia. Studium kluczowych zagadnień. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2023. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381388573

Fung, Yu-lan [冯友兰]. A Comparative Study of Life Ideals. The Way of Decrease and Increase with Interpretations and Illustrations from the Philosophies of the East and the West. Shanghai: The Commercial Press, 1924.

Gu, Hongming [辜鸿铭]. „Introduction”. W: The Spirit of the Chinese People, 1–8. Beijing: Foreign Language Teaching and Research Press, 1988.

Gu, Tangshen [辜汤生]. „Will the Chinese Become Bolshevik”. Yazhou Xueshu Zazhi亚洲学术杂志 [Azjatyckie Czasopismo Naukowe], nr 3 (1922): b.n.

Ku, Hung-Ming [辜鸿铭]. „The Chinese Soul Self-interpreted”. The Living Age, nr 1 (1925): 523–531.

Ku, Hung Ming [辜鸿铭]. The Story of a Chinese Oxford Movement. Wyd. 2. Shanghai: Shanghai Mercury, 1912.

Ku, Hung-Ming [辜鸿铭]. The Spirit of Chinese People with an Essay on Civilization and Anarchy. Peking: The Commercial Press, Work Ltd., 1922.

Ku, Hung-Ming [辜鸿铭]. Duch narodu chińskiego. Tłum. Józef Targowski. Kraków: Krakowska Spółka Wydawnicza, 1928.

Levenson, Joseph. R. Liang Chi’i-Ch’ao and The Mind of Modern China. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1953.

Lin, Yutang. My Country and My People. Beijing: Waiyu Jiaoxue Yu Yanjiu Chubanshe, 2007.

Lin, Yutang. The Wisdom of Confucius. New York: Random House, 1938.

Liu, Lydia H. Translingual Practice. Literature, National Culture, and Translated Modernity. Stanford, CA: Stanford University Press, 1995. DOI: https://doi.org/10.1515/9781503615755

Saussy, Haun. Translation as Citation. Zhuangzi Inside Out. Oxford: Oxford University Press, 2017. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780198812531.001.0001

Tylkowski, Marek. Gu Hongming prekursorem idei fuzji cywilizacji.

Konfucjanizm jako rachunek dla Zachodu i świata. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Sedno, 2021.