Modelowanie danych w edytorstwie cyfrowym

Bogumił Szady; Adam Zapała

doi:10.18290/rh25732.1s

Published : 2025-12-29

Vol. 73 No. 2 Zeszyt specjalny (2025)

Data Modeling in Digital Scholarly Editing

Bogumił Szady

https://orcid.org/0000-0003-0059-5596

Adam Zapała

https://orcid.org/0000-0003-3450-8286

DOI: https://doi.org/10.18290/rh25732.1s

Abstract

The article analyzes the importance of data modeling in digital editing, emphasizing that in historical research the data contained in a source are just as crucial as the text itself. The authors argue that while the TEI standard is well suited for describing textual structure and variants, it is insufficient for fully modeling the narrative of a source and reconstructing the relations between facts, persons, places, or events. Therefore, they propose solutions based on on combining the TEI XML standard with relational and graph databases, which allow for a more precise representation of both the communicative content of the source and its informational layer. The article presents examples of applying these methods, highlighting the editor’s role as an interpreter and the need to develop models that combine faithful representation of the textual layer with the extraction of information essential for historical research.

Keywords:

data modeling, scholarly digital editing, historical sources, TEI (Text Encoding Initiative), databases (RDF, SQL), research data

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Bieńkowski, Ludomir, Jerzy Kłoczowski, Zygmunt Sułowski, red. Zakony męskie w Polsce w 1772 roku. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1972.

Buzzoni, Marina. „A Protocol for Scholarly Digital Editions? The Italian Point of View”. W Digital Scholarly Editing. Theories and Practices, red. Matthew James Driscoll, Elena Pierazzo, 64–6. Cambridge: Open Book Publishers, 2016. DOI: https://doi.org/10.11647/OBP.0095.04

Ciula, Arianna, Øyvind Eide. „Modelling in Digital Humanities: Signs in Context”. Digital Scholarship in the Humanities 32 (2016): i33–i46. DOI: https://doi.org/10.1093/llc/fqw045

Ciula, Arianna, Øyvind Eide, Cristina Marras, Patrick Sahle. Modelling Between Digital and Humanities. Cambridge, UK: Open Book Publishers, 2023. DOI: https://doi.org/10.11647/OBP.0369

Darmont, Jérôme, Cécile Favre, Sabine Loudcher, Camille Noûs. „Data Lakes for Digital Humanities”. W Proceedings of the 2nd International Conference on Digital Tools & Uses Congress (DTUC ’20), red. Everardo Reyes‑García, Gérald Kembellec, Fatma Siala‑Kallel, Lilia Sfaxi, Malek Ghenima, Saleh Imad, 1–4. New York, NY: Association for Computing Machinery, 2020. DOI: https://doi.org/10.1145/3423603.3424004

Driscoll, Matthew James, Elena Pierazzo, red. Digital Scholarly Editing. Theories and Practices. Cambridge: Open Book Publishers, 2016, https://www.openbookpublishers.com/books/10.11647/obp.0095.

Eide, Øyvind. „Ontologies, Data Modeling, and TEI’. Journal of the Text Encoding Initiative 8 (2014): 1–22. DOI: https://doi.org/10.4000/jtei.1191

Flanders, Julia, Fotis Jannidis. „A Gentle Introduction to Data Modeling”. W The Shape of Data in the Digital Humanities: Modeling Texts and Text-based Resources, red. Julia Flanders, Fotis Jannidis, 26–95. London–New York: Routledge, 2020.

Flanders, Julia, Fotis Jannidis. „Data Modeling”. W A New Companion to Digital Humanities, red. Susan Schreibman, Ray Siemens, John Unsworth, 229–37. Malden, MA–Chichester, West Sussex, UK: Wiley-Blackwell, 2016.

Flanders, Julia, Fotis Jannidis. „Data Modeling in a Digital Humanities Context: An Introduction”. W The Shape of Data in the Digital Humanities: Modeling Texts and Text-based Resources, red. Julia Flanders, Fotis Jannidis, 1–20. London–New York: Routledge, 2020.

Flanders, Julia, Fotis Jannidis, red. The Shape of Data in the Digital Humanities: Modeling Texts and Text‑based Resources. London–New York: Routledge, 2020.

Gadamer, Hans-Georg. Reason in the age of science, trans. Frederick G. Lawrence. Cambridge, MA: MIT Press, 1982.

Garbacz, Paweł, Robert Trypuz, Bogumił Szady, Piotr Kulicki, Przemysław Grądzki, Marek Lechniak. „Towards a Formal Ontology for History of Church Administration”. W Formal Ontology in Information Systems: Proceedings of the Sixth International Conference (FOIS 2010), red. Antony Galton, Riichiro Mizoguchi, t. 209, 345–58. Amsterdam: IOS Press, 2010. DOI: https://doi.org/10.3233/978-1-60750-535-8-345

Harrower, Natalie, Maciej Maryl, Timea Biro, Beat Immenhauser, red. ALLEA. Sustainable and FAIR Data Sharing in the Humanities: Recommendations of the ALLEA Working Group E-Humanities. Berlin: ALLEA, 2020.

Joannis Dlugossii Annales seu Cronicae Incliti Regni Poloniae: Liber Duodecimus 1462-1480. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2005 (1472 r.).

Kozak, Adam. Księga sądowa gnieźnieńskich wikariuszy generalnych Sędka z Czechla i Jana z Brzóstkowa (1449–1453, 1455). Studium źródłoznawcze i edycja krytyczna. Poznań–Warszawa: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk–Polskie Towarzystwo Historyczne, 2023. DOI: https://doi.org/10.56091/AKFJ

Kürbis, Brygida. „Metody źródłoznawcze wczoraj i dziś”. Studia Źródłoznawcze 24 (1979): 83–96.

Kürbis, Brygida. „Osiągnięcia i postulaty w zakresie metodyki wydawania źródeł historycznych”. Studia Źródłoznawcze 1 (1957): 54–7.

Kürbis, Brygida, Gerard Labuda. „Nowa seria Monumenta Poloniae Historica”. Studia Źródłoznawcze 1 (1957): 210–18.

Labuda, Gerard. „Próba nowej systematyki i nowej interpretacji źródeł historycznych”. Studia Źródłoznawcze 1 (1957): 3–52.

Litak, Stanisław. Atlas Kościoła łacińskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVIII wieku. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2006.

Litak, Stanisław. Kościół łaciński w Rzeczypospolitej około 1772 roku. Struktury administracyjne. Lublin: Wydawnictwo KUL, 1996.

Litak, Stanisław. Struktura terytorialna Kościoła łacińskiego w Polsce w 1772 roku. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1980.

Losada Palenzuela, José Luis. „Podstawy naukowej edycji cyfrowej”. W Od Gutenberga do Zuckerberga. Wstęp do humanistyki cyfrowej, red. Adam Pawłowski, 199–231. Kraków: Universitas, 2023.

Ławrynowicz, Agnieszka. „Metodyka budowy ontologii ‘ontohgis’”. W Metodologia tworzenia czasowo--przestrzennych baz danych dla rozwoju osadnictwa oraz podziałów terytorialnych, red. Bogumił Szady, 405–7. Warszawa: Instytut Historii PAN, 2025. https://doi.org/10.5281/zenodo.3751265.

Maryl, Maciej, Marta Błaszczyńska, Bartłomiej Szleszyński, Tomasz Umerle, „Dane badawcze w literaturoznawstwie”. Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja nr 2 (2021): 13–44. DOI: https://doi.org/10.18318/td.2021.2.2

McCarty, Willard. Humanities Computing. Basingstoke–New York: Palgrave Macmillan, 2014.

Müllerowa, Lidia. Sieć parafialna Kościoła katolickiego w Polsce w 1980 roku. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1982 (Materiały do Atlasu Historycznego Chrześcijaństwa w Polsce, 5).

Panecki, Tomasz. „Cyfrowe edycje map dawnych: perspektywy i ograniczenia na przykładzie mapy Gaula/Raczyńskiego (1807–1812). Studia Źródłoznawcze. Commentationes 58 (2020): 185–206. DOI: https://doi.org/10.12775/SZ.2020.10

Panecki, Tomasz. „Mapping Imprecision: How to Geocode Data from Inaccurate Historic Maps”. ISPRS International Journal of Geo-Information 12, nr 4 (2023): 149. DOI: https://doi.org/10.3390/ijgi12040149

Rolińska, Justyna. „Jak tworzyć cyfrowe edycje źródeł historycznych? Kilka uwag do nowej instrukcji wydawniczej”. W Edytorstwo źródeł od instrukcji do edycji, red. Adam Perłakowski, t. 4, 275–325. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze Historia Iagellonica, 2022.

Sahle, Patrick. „What is Scholarly Digital Edition?”. W Digital Scholarly Editing. Theories and Practices, red. Matthew James Driscoll, Elena Pierazzo, 19–39. Cambridge: Open Book Publishers, 2016. DOI: https://doi.org/10.11647/OBP.0095.02

Skolimowska, Anna. „Korespondencja Jana Dantyszka jako laboratorium edytorstwa cyfrowego”. W Człowiek twórcą historii, t. 5: Warsztat nowoczesnego humanisty historyka na progu XXI w., cz. 1, red. Cezary Kuklo, Wojciech Walczak, 71–96. Białystok: Uniwersytet w Białymstoku, 2024.

Słoń, Marek. „Pryncypia edytorstwa cyfrowego w dobie cyfrowej”. Studia Źródłoznawcze 53 (2015): 155–61. DOI: https://doi.org/10.12775/SZ.2015.09

Słoń, Marek, Michał Słomski. „Edycje cyfrowe źródeł historycznych”. W Jak wydawać teksty dawne, red. Karolina Borowiec, Dorota Masłej, Tomasz Mika, Dorota Rojszczak-Robińska, 65–84. Poznań: Wydawnictwo Rys, 2017.

Spadini, Elena, Francesca Tomasi, Georg Vogeler, red. Graph Data‑Models and Semantic Web Technologies in Scholarly Digital Editing. Norderstedt: Books on Demand, 2021.

Szady, Bogumił. „Inżynieria ontologiczna w badaniach geograficzno-historycznych”. W Człowiek twórcą historii, t. 5: Warsztat nowoczesnego humanisty historyka na progu XXI w., cz. 1, red. Cezary Kuklo, Wojciech Walczak, 97–117. Białystok: Uniwersytet w Białymstoku, 2024.

Szady, Bogumił. „Technologie cyfrowe w badaniach historycznych”. W Od Gutenberga do Zuckerberga. Wstęp do humanistyki cyfrowej, red. Adam Pawłowski, 235–63. Kraków: Universitas, 2023.

Szady, Bogumił, Tomasz Panecki. „Source-driven Data Model for Geohistorical Records’ Editing: A Case Study of the Works of Karol Perthées”. Miscellanea Geographica 26, nr 1 (2022): 52–62. DOI: https://doi.org/10.2478/mgrsd-2020-0070

Tandecki, Jerzy, Krzysztof Kopiński. Edytorstwo źródeł historycznych. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2014.

Topolski, Jerzy. Teoria wiedzy historycznej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1983.

Vogeler, Georg. „The ‘Assertive Edition’. On the Consequences of Digital Methods in Scholarly Editing for Historians”. International Journal of Digital Humanities 1, nr 2 (2019): 309–22, https://doi.org/10.1007/s42803-019-00025-5. DOI: https://doi.org/10.1007/s42803-019-00025-5

Wilkinson, Mark D., i in. „The FAIR Guiding Principles for Scientific Data Management and Stewardship”. Scientific Data 3, nr 1 (2016): 1–9.

Wiśniowski, Eugeniusz. Prepozytura wiślicka do schyłku XVIII wieku. Materiały do struktury organizacyjnej. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1976.

Wittern, Christian, Arianna Ciula, Conal Tuohy, „The Making of TEI P5”. Literary and Linguistic Computing 24, nr 3 (2009): 281–96. DOI: https://doi.org/10.1093/llc/fqp017

Zbíral, David, Robert L. J. Shaw, Tomáš Hampejs, Adam Mertel. Model the Source First! Towards Source Modelling and Source Criticism 2.0. Zenodo, 2021. DOI: 10.5281/zenodo.5218926, 2021.

Związek, Tomasz. „Mechanizmy poboru podatków nadzwyczajnych na początku XVI wieku na przykładzie kaliskich rejestrów poborowych”. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 70, nr 1 (2022): 3–33. DOI: https://doi.org/10.23858/KHKM70.2022.1.001