Wielka Wojna w literackim doświadczeniu Stanisława Dzikowskiego

Joanna Lekan-Mrzewka

doi:10.18290/rh26741.1

Published : 2026-04-01

Vol. 74 No. 1 (2026)

The Great War in the Literary Experience of Stanisław Dzikowski

Joanna Lekan-Mrzewka

https://orcid.org/0000-0002-0476-4249

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26741.1

Abstract

The article analyzes the literary and journalistic activity of Stanisław Dzikowski between 1914–1918, highlighting the impact of World War I on his work. The analysis shows that the war did not hinder Dzikowski’s literary activity, but it became a stimulus for reflection on the culture and statehood future. His work fits within the trend of occasional and propaganda literature, characterized by documentarism, emotionalism, and desire to influence the audience. Dzikowski applied various literary forms: from memoir, through picture story, to satire, in order to capture the complexity of wartime reality. Photography served as a means of communication for him during the time of linguistic crisis. The article argues that Dzikowski, like many writers of the era, treated war as space for cultural and political mobilization, and his works contributed to the foundations of reflection on Poland’s independent future.

Keywords:

Stanisław Dzikowski, Great War, Polish literature and culture between 1914–1918, Warsaw intelligentsia during World War I, Legion myth

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Bąbiak, Grzegorz P. „Postawy ideowe pisarzy polskich wobec wybuchu wojny światowej”. Dzieje Najnowsze 36, nr 3 (2004): 133–147. https://rcin.org.pl/ihpan/dlibra/publication/63967/edition/47814/content.

Dunin-Wąsowicz, Krzysztof. „Przedmowa”. W: Warszawa w pamiętnikach pierwszej wojny światowej, oprac. Krzysztof Dunin-Wąsowicz, 5–38. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.

„Dzikowski Stanisław”. W: Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania, red. Stanisław Łoza, 68. Warszawa: Drukarnia Wydawnicza, 1939.

E.G. [Głębicka, Ewa]. „Dzikowski Stanisław (1884–1951)”. W: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, t. 2, red. Jadwiga Czachowska i Alicja Szałagan. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1994.

Jentys, Maria. „Dzikowski Stanisław (1884–1951)”. W: Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny, t. 1, red. Ewa Zuberbier. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000.

Kielak, Dorota. „Diagnoza wojennych przemian kulturowych w publicystyce literackiej Juliusza Kleinera i Tadeusza Dąbrowskiego”. W: Na granicy epok. O literackich dyskursach lat 1914–1918 w stulecie wybuchu I wojny światowej, red. Dorota Kielak, Marta Makowska, Joanna Niewiarowska, 143–159. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2015.

Kielak, Dorota. „Między filantropią a literaturą. O życiu literackim Warszawy lat 1914–1918”. W: Pogranicza literatury. Księga ofiarowana Profesorowi Januszowi Maciejewskiemu na Jego siedemdziesięciolecie, red. Grażyna Borkowska i Jacek Wójcicki, 251–264. Warszawa: Wydawnictwo IBL, 2001.

Kielak, Dorota. „Psychologia wojennych projektów przyszłości”. W: Między pamięcią a projektem przyszłości. Doświadczenie historii w literaturze polskiej lat 1914–1918, red. Dorota Kielak, Marta Makowska, Joanna Niewiarowska, 293–310. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2016.

Kielak, Dorota. Wielka wojna i świadomość przełomu. Literatura polska lat 1914–1918. Warszawa: Wydawnictwo UKSW, 2001.

Lekan-Mrzewka, Joanna. „Taniec jako klucz do dziejów kultury europejskiej w ujęciu Stanisława Dzikowskiego”. W: Taniec w literaturze polskiej XIX i XX wieku, red. Sylwia Karpowicz-Słowikowska i Elżbieta Mikiciuk, 347–355. Gdańsk: Wydawnictwo UG, 2012.

Niewiarowska, Joanna. „Pisarze polscy w służbie propagandy niepodległościowej (1914–1918). Rekonesans”. Perspektywy Kultury 33, nr 2 (2021): 31–46. https://doi.org/10.35765/pk.2021.3302.04.

Niewiarowska, Joanna. „Projektowanie życia literackiego u progu niepodległości. O II «rzeczypospolitej literackiej» wyobrażenia”. W: Między pamięcią a projektem przyszłości. Doświadczenie historii w literaturze polskiej lat 1914–1918, red. Dorota Kielak, Marta Makowska, Joanna Niewiarowska, 279–291. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2016.

Ostrowski, Stanisław K. „Trójrozbiór duchowy”. W: Nowina, red. Stanisław Dzikowski, 121–139. Warszawa: Koło Samopomocy przy Towarzystwie Literatów i Dziennikarzy Polskich, 1914–1915.

Stępnik, Krzysztof. Legenda Legionów. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 1995.

Stępnik, Krzysztof. Rekonesans. Studia z literatury i publicystyki okresu I wojny światowej. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 1997.

Święch, Jerzy. „Wojna a «projekt nowoczesności»”. W: Modernistyczne źródła dwudziestowieczności, red. Mieczysław Dąbrowski i Andrzej Z. Makowiecki, 9–34. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 2003.

Tatarkiewicz, Władysław. „Ostatnie zabytki polskie”. W: Nowina, red. Stanisław Dzikowski, 110–120. Warszawa: Koło Samopomocy przy Towarzystwie Literatów i Dziennikarzy Polskich, 1914–1915.

Wierzbicki, Andrzej. Spory o polską duszę. Z zagadnień charakterologii narodowej w historiografii polskiej XIX i XX wieku. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2010.

Zajas, Paweł. Niemilknące muzy. Wydawcy, pisarze, tłumacze i pośrednicy kulturowi na frontach Wielkiej Wojny (1914–1918). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2016.