Wojna jako wyzwanie hermeneutyczne w relacjach z ukraińskiego frontu

Maciej Michalski

doi:10.18290/rh26741.8

Published : 2026-04-01

Vol. 74 No. 1 (2026)

War as a Hermeneutic Challenge in Narratives from the Ukrainian Front

Maciej Michalski

https://orcid.org/0000-0002-6397-2582

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26741.8

Abstract

The paper analyzes war as a hermeneutic challenge, focusing on narratives about the war in Ukraine. The author examines how war affects individuals, altering their perception of time, space, and identity. War is depicted as chaos, difficult to understand and assimilate. The paper also addresses the issues of propaganda, cognitive dissonance, and the crisis of truth, emphasizing that war is both a cognitive catastrophe and a critique of contemporary culture.

Keywords:

war, Ukraine, hermeneutic challenge, contemporary times

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Adorno, Theodor W. Minima Moralia: refleksje z poharatanego życia. Tłum. Małgorzata Łukasiewicz. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1999.

Barbusse, Henri. Ogień. Dziennik pewnego oddziału. Tłum. Zofia Jaremko-Pytowska. Warszawa: PIW, 1959.

Clark, Christopher. Lunatycy. Jak Europa poszła na wojnę w 1914 roku. Tłum. Malwina Fiedorek i Tomasz Fiedorek. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2020 [e-book, EPUB].

von Clausewitz, Carl. O wojnie. Tłum. Augustyn Cichowicz, Leon W. Koc i Franciszek Schoener. Lublin: Wydawnictwo Test, 1995.

Cyrulnik, Boris. Resilience. How Your Inner Strength Can Set You Free from the Past. Tłum. David Macey. London: Penguin Books, 2009.

Czech, Artem. „Szczera nienawiść to straszna rzecz”. Tłum. Marek S. Zadura. W: Wojna 2022. Dzienniki, eseje, wiersze, wybór i oprac. Wołodymyr Rafiejenko, 93–99. Warszawa: Centrum Mieroszewskiego, 2023.

Denysenko, Łarysa. „Żyjcie, bo żyć trzeba”. Tłum. Joanna Majewska-Grabowska. W: Wojna 2022. Dzienniki, eseje, wiersze, wybór i oprac. Wołodymyr Rafiejenko, 107–122. Warszawa: Centrum Mieroszewskiego, 2023.

Eksteins, Modris. Święto wiosny. Wielka wojna i narodziny nowego wieku. Tłum. Krystyna Rabińska. Poznań: Zysk i S-ka, 2014.

Englund, Peter. Piękno i smutek wojny. Dwadzieścia niezwykłych losów z czasu światowej pożogi. Tłum. Emilia Fabisiak. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2011.

Fukuyama, Francis. Tożsamość. Współczesna polityka tożsamościowa i walka o uznanie. Tłum. Jan Pyka. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2019 [e-book, EPUB].

Galeotti, Mark. Wszystko jest wojną. Jak mocarstwa zrobiły z ciebie broń. Tłum. Arkadiusz Romanek. Kraków: Znak Horyzont, 2023.

Giovara, Brunella. „Ukraińscy żołnierze: Zamieniamy Rosjanom Zaporoże w ich Wietnam”. 5.09.2023. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/7,179012,30154838,ukrainscy-zolnierze-zamieniamy-rosjanom-zaporoze-w-ich-wietnam.html.

Glaser, Charles L. „Fear Factor. How to Know When You’re in a Security Dilemma”. 18.06.2024. Foreign Affairs. https://www.foreignaffairs.com/united-states/fear-factor-security-charles-glaser?check_logged_in=1&utm_medium=promo_email&utm_source=lo_flows&utm_campaign=article_link&utm_term=article_email&utm_content=20250111.

Głuchowski, Piotr. „Polscy medycy w strefie zero: Jedna tura na froncie to zwykle kilka miesięcy. Jeżdżę w ramach urlopu”. 22.04.2024. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,30900182,medycy-w-trefie-zero-jedna-tura-na-froncie-trwa-zwykle-kilka.html#S.TD-K.C-B.5-L.1.duzy.

Gumbrecht, Hans U. Po roku 1945. Latencja jako źródło współczesności. Tłum. Aleksandra Paszkowska. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2015.

Gutiérrez, Óscar. „Ołeh Sencow: «Mówiąc o wojnie albo kłamiesz, albo nie mówisz nic, bo prawda nie podoba się nikomu»”. 21.07.2024. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/7,179012,31160868,oleh-sencow-mowiac-o-wojnie-albo-klamiesz-albo-nie-mowisz.html.

Hedges, Chris. War Is a Force That Gives Us Meaning. New York: PublicAffairs, 2014 [e-book, EPUB].

Herman, Judith L. Trauma. Od przemocy domowej do terroru politycznego. Tłum. Maria Reimann i Piotr Cieślak. Warszawa: Czarna Owca, 2024 [ebook: epub].

Hillman, James. Miłość do wojny. Tłum. Jerzy Korpanty. Warszawa: Laurum–MT Biznes, 2017.

Howard, Michael. Wojna w dziejach Europy. Tłum. Tadeusz Rybowski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990.

Jacenko, Petro. „Uznałem to za nielogiczne”. Tłum. Maciej Piotrowski. W: Wojna 2022. Dzienniki, eseje, wiersze, wybór i oprac. Wołodymyr Rafiejenko, 135–148. Warszawa: Centrum Mieroszewskiego, 2023.

Janion, Maria. Płacz generała. Eseje o wojnie. Warszawa: Sic!, 1998.

Keler, Magdalena. „Joanna Racewicz: Widziałam strach gęsty jak smoła. Nie ma słów, żeby opisać to, przez co przeszli ci ludzie”. 9.01.2023. Wysokie Obcasy. https://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/7,163229,29337534,joanna-racewicz-widzialam-strach-gesty-jak-smola-nie-ma-slow.html.

Kelly, Raymond C. Warless Societies and the Origin of War. Ann Arbor: University of Michigan Press, 2000.

Kopanieva, Kateryna. „Żołnierka Ołena Iwanenko «Ryż»: Trzy mantry, które pomagają mi przezwyciężyć strach”. 12.04.2024. Sestry. https://www.sestry.eu/pl/artykuly/walcze-zeby-splacic-dlug.

Lévinas, Emmanuel. Całość i nieskończoność. Esej o zewnętrzności. Tłum. Małgorzata Kowalska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998.

Mills, Gary. „How We Witness and Share War’s Horror”. War, Literature & the Arts: An International Journal of the Humanities 33 (2021): 1–47. https://www.wlajournal.com/_files/ugd/134164_bcc6add118474ed39de5e2d0fc012439.pdf.

Mitkiewicz, Piotr i Wiktor Świetlik. Znaleźć i zniszczyć. Rozmowa z polskim ochotnikiem walczącym na Ukrainie. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2024 [e-book, EPUB].

Münkler, Herfried. Wojny naszych czasów. Tłum. Krzysztof Matuszek. Kraków: WAM, 2004.

Myched, Ołeksandr. Kryptonim dla Hioba. Kroniki inwazji. Tłum. Jerzy Czech. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2025 [e-book, EPUB].

Pawłowa, Ołena. „«Jak się masz?» oznacza «kocham cię»”. Tłum. Joanna Majewska-Grabowska. W: Wojna 2022. Dzienniki, eseje, wiersze, wybór i oprac. Wołodymyr Rafiejenko, 169–182. Warszawa: Centrum Mieroszewskiego, 2023.

Pieniążek, Paweł. Opór. Ukraińcy wobec rosyjskiej inwazji. Warszawa: WAB, 2023.

Racewicz, Joanna. To nie kraj, to ludzie. Historie zebrane na granicy. Warszawa: Purple Book, 2022 [e-book, EPUB].

Rafiejenko, Wolodymyr, oprac. Wojna 2022. Dzienniki, eseje, wiersze. Warszawa: Centrum Mieroszewskiego, 2023.

Reszka, Paweł. „Spór o jedną tablicę. Czyli jak się bić na wojnie kulturowej z Rosją. I skąd tarcia z Warszawą”. Polityka, nr 35 (2023): 46–48.

Sebald, W. G. Wojna powietrzna i literatura. Tłum. Małgorzata Łukasiewicz. Warszawa: WAB, 2012.

Seligman, Martin E. P., Peter Railton, Roy F. Baumeister i Chandra Sripada. Homo Prospectus. Oxford: Oxford University Press, 2016.

Sontag, Susan. Widok cudzego cierpienia. Tłum. Sławomir Magala. Kraków: Karakter, 2010.

Szerszeń, Tomasz. Być gościem w katastrofie. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2024 [e-book, EPUB].

Szerszeń, Tomasz. Wszystkie wojny świata. Gdańsk–Warszawa: słowo/obraz terytoria–Instytut Sztuki PAN, 2021.

Theweleit, Klaus. Męskie fantazje. Tłum. Mateusz Falkowski i Michał Herer. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2015.

Twardoch, Szczepan. Null. Warszawa: Marginesy, 2025 [e-book, EPUB].

von Wurmb-Seibel, Ronja. Co negatywne wiadomości robią z naszym myśleniem i jak możemy się od tego uwolnić. Tłum. Viktor Grotowicz. Warszawa: Muza, 2023 [e-book, EPUB].

Wyrwał, Marcin. „Polski żołnierz w Ukrainie: pierwsi giną ci najbardziej zmotywowani [WYWIAD]”. 13.04.2024. Onet Wiadomości. https://wiadomosci.onet.pl/kraj/polski-zolnierz-w-ukrainie-pierwsi-gina-ci-najbardziej-zmotywowani/njqx6hz.

Zabużko, Oksana. „II wojna objęła całą Ukrainę i tylko 10 proc. Rosji. Ale Zachód współczuje Rosjanom”. Tłum. Sergiusz Kowalski. 20.05.2022. Wyborcza.pl. https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,28446445,oksana-zabuzko-ii-wojna-objela-cala-ukraine-i-tylko-10-proc.html.

Żadan, Serhij. „Nad miastem powiewają nasze flagi”. Tłum. Joanna Majewska-Grabowska. W: Wojna 2022. Dzienniki, eseje, wiersze, wybór i oprac. Wołodymyr Rafiejenko, 25–57. Warszawa: Centrum Mieroszewskiego, 2023.

Żadan, Serhij. W mieście wojna. Tłum. Michał Petryk. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2024 [e-book, EPUB].