Świadectwo z głębi tajgi. Jerzy Woszczynin – zapomniany rozdział polskiej literatury łagrowej

Nina Pielacińska

doi:10.18290/rh26741.3

Published : 2026-04-01

Vol. 74 No. 1 (2026)

Testimony from the Depths of the Taiga. Jerzy Woszczynin – A Forgotten Chapter of Polish Gulag Literature

Nina Pielacińska

https://orcid.org/0000-0002-4839-9335

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26741.3

Abstract

The article analyses Jerzy Woszczynin’s trilogy – Jutro znów karczujemy, Zona and Na przełaj – a valuable but little-known example of Polish Gulag literature. The author reconstructs the writer’s biography and the context in which his work was created and received, highlighting its marginalisation in previous literary studies. As a direct witness and victim of Soviet repression, Woszczynin created a coherent and multifaceted testimony of concentration camp life. The value of this testimony derives not only from its documentary reliability, but also from its thoughtful literary construction. Particular focus is given to the relationship between fact and literature, narrative strategies, the role of memory, and spiritual survival mechanisms. Woszczynin’s prose is situated within the context of 20th century Polish Gulag literature, demonstrating its significance as a hitherto underestimated voice in the discourse on totalitarianism, human dignity, and the power of testimony.

Keywords:

Gulag's literature, personal document literature, autobiography, Second World War, Jerzy Woszczynin

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

AJW. Na przełaj – maszynopis nr 31. Jerozolima 1944.

Applebaum, Anne. Gułag. Tłum. Jakub Urbański. Warszawa: Wydawnictwo Agora, 2018.

Archiwum Instytutu Hoovera, Dokumenty Władysława Andersa. Box 75 A, Folder 1, Doc. No. D1283, „Jutro znów karczujemy”; Folder 2, Doc. No D1285, „Zona”. Jerzy Woszczynin, Persja–Iran–Palestyna, 1943. Dostęp 5.02.2025. https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/en/jednostka/-/jednostka/2110976?_Jednostka_delta=200&_Jednostka_resetCur=false&_Jednostka_cur=1&_Jednostka_id_jednostki=2110976.

Bielatowicz, Jan, red. Azja i Afryka. Antologia poezji polskiej na Środkowym Wschodzie. Palestyna: Oddział Propagandy i Kultury Dowództwa Armii Polskiej na Wschodzie, 1944.

Bryszewska, Marta, Janusz Gmitruk i Jerzy Mazurek, red. Polonia argentyńska w piśmiennictwie polskim: antologia. Buenos Aires–Warszawa: Muzeum Historii PRL, 2004.

Buryła, Sławomir. „Literatura pamięci: o pisarstwie Henryka Grynberga”. Literaturoznawstwo: historia, teoria, metodologia, krytyka 1, nr 1 (2007): 169–188.

Buryła, Sławomir. „Nowa synteza literatury łagrowej”. Rec.: Tadeusz Sucharski, „Literatura polska z sowieckiego «domu niewoli». Poetyka. Aksjologia. Twórcy”. Pamiętnik Literacki 113, nr 4 (2022): 243–250.

Całka, Małgorzata. „Z badań nad literaturą łagrową w Polsce”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Librorum, nr 10 (2001): 137–153.

Czaplejewicz, Eugeniusz. „O polskiej literaturze łagrowej (tezy i hipotezy)”. Miesięcznik Literacki, nr 1 (1990): 63–76.

Czaplejewicz, Eugeniusz. Polska literatura łagrowa. Warszawa: PWN, 1992.

Czermińska, Małgorzata. Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyznanie, wyzwanie. Wyd. 2. Kraków: Universitas, 2020.

Herling-Grudziński, Gustaw. Inny świat. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2000.

LaCapra, Dominick. Writing History, Writing Trauma. Baltimore: JHU Press, 2001.

Legeżyński, Stefan. „Słowo o pampie Woszczynina”. Głos. Dwutygodnik Ilustrowany 3, nr 5 (1954): 7.

Litka, Paulina i Łukasz Kowalik. „Polski mesjanizm romantyczny”. Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria 27, nr 1(105) (2018): 67–91.

Maksimiuk, Diana. „Szlakiem Andersa – casus Jerzego Woszczynina (przyczynek do biografii)”. W: Znani – nieznani. Polska emigracja niepodległościowa 1939–1990, red. Jerzy Autuchiewicz i Diana Maksimiuk, 305–321. Białystok–Warszawa: Wydawnictwo IPN, 2024.

Pielacińska, Nina i Seniów Adrianna. „Obraz powojennej Polski na łamach prasy polonijnej w Argentynie na przykładzie «Głosu Polskiego» z 1949 r.”. Historia Slavorum Occidentis 13, nr 2 (37) (2023): 152–179. https://doi.org/10.15804/hso230206.

Pietrzak, Jacek. „Rola czasopisma «Junak» w kształtowaniu postaw młodzieży szkół junackich na Bliskim Wschodzie (1943–1947)”. Łódzkie Studia Teologiczne 27, nr 4 (2018): 113–129.

Radzymińska, Józefa. Biały Orzeł nad Rio de la Plata. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1971.

Radzymińska, Józefa. Książki i przyjaźnie. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1984.

Ricoeur, Paul. Pamięć, historia, zapomnienie. Tłum. Janusz Margański. Kraków: Universitas, 2006.

Rodak, Paweł. „Dokument osobisty jako problem literacki (na przykładzie zapisów z czasu Zagłady)”. Autobiografia Literatura Kultura Media, nr 2 (23) (2024): 115–135. https://doi.org/10.18276/au.2024.2.23-09.

Sariusz-Skąpska, Izabella. Polscy świadkowie GUŁagu. Literatura łagrowa 1939–1989. Wyd. 3. Kraków: Universitas, 2012.

Siomkajło, Alina. „Dyskretny urok cenzury emigracyjnej 1940–2010”. W: II Kongres Polskich Towarzystw Naukowych na Obczyźnie: 4–7 września 2008, red. Lucyna Nowak, 143–176. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2010.

Sucharski, Tadeusz. Literatura polska z sowieckiego „domu niewoli”. Poetyka. Aksjologia. Twórcy. Kraków: Instytut Literatury, 2021.

Szwedowska, Joanna. „Przymus dawania świadectwa. «Inny świat» Herlinga-Grudzińskiego”. 23.01.2014. Portal Polskiego Radia SA. https://www.polskieradio.pl/8/402/artykul/1031799,przymus-dawania-swiadectwa-inny-swiat-herlingagrudzinskiego.

Taylor, Nina. „Proza zsyłkowa”. W: Literatura emigracyjna 1939–1989, t. 1, red. Marek Pytasz, 261–289. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”, 1993.

Taylor-Terlecka, Nina, red. Gułag polskich poetów. Warszawa: Wydawnictwo MOST, 2011.

Walicki, Andrzej. Mesjanizm Adama Mickiewicza w perspektywie porównawczej. Warszawa: Wydawnictwo IBL, 2006.

Warlikowski, Sebastian. Polacy w sowieckich łagrach. Nie tylko Kołyma. Warszawa: Zona Zero, 2021.

Wolak, Łukasz. „«Ostatnie Wiadomości» nie były ostatnie…”. Moje Miasto – czasopismo polonijne dla Ciebie, nr 4 (85) (2021): 15.

Woszczynin, Jerzy. „Informacje urzędowe”; „Rozmowa w wagonie”; „Sprawa o klepkę”; „Zapałki komsomołki”; „Pomyłka o przecinek”; „Stawiam karty”. Głos Polski, nr 2562, 2563, 2565, 2567, 2572, 2578 (1957): 5.

Woszczynin, Jerzy. „Jutro znów karczujemy”. Ostatnie Wiadomości, nr 63–80 (1954).

Woszczynin, Jerzy. „Kursy zawodowe pracują”. Junak, nr 50–51 (1947): 1–2.

Woszczynin, Jerzy. „Ucieczka Klima (wyjątki z powieści pt. Zona)”. Junak, nr 1 (24) (1945): 10–11; nr 2 (25) (1945): 10–12; nr 3 (26) (1945): 16–17.

Zimand, Roman. Diarysta Stefan Ż. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990.