Józef Mackiewicz – czas na reaktywację. Krótki rekonesans i propozycja badawcza

Adam Fitas

doi:10.18290/rh26741.13

Published : 2026-04-01

Vol. 74 No. 1 (2026)

Józef Mackiewicz – Time to Reactivate. Short Reconnaissance and Research Proposal

Adam Fitas

https://orcid.org/0000-0002-2523-0924

DOI: https://doi.org/10.18290/rh26741.13

Abstract

The article presents a short research reconnaissance concerning the reception of Józef Mackiewicz’s work in Poland and also postulates new readings of this writing. Its contemporary “reactivation” should, firstly, include newly discovered and published texts by the author of Road to Nowhere (especially journalism and correspondence), and secondly, take into account contemporary research methods that seem particularly adequate in relation to this work. The author suggests that such methodologies are geopoetics, ecocriticism, and sensual poetics. An outline of such research project is proposed at the end of the article.

Keywords:

Józef Mackiewicz, realism, communism, nature, ecocriticism, geopoetics, sensual poetics

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Bałżewska, Katarzyna. Józef Mackiewicz a tradycja romantyczna. Łomianki: Wydawnictwo LTW, 2025.

Bałżewska, Katarzyna. Miejsca i rzeczy. Szkice o twórczości Józefa Mackiewicza. Łomianki: Wydawnictwo LTW, 2024.

Bałżewska, Katarzyna. Przestrzenie totalitarnego zniewolenia. Doświadczenie wojny i okupacji w twórczości Józefa Mackiewicza. Warszawa: Instytut Pileckiego, 2020.

Barcz, Anna. Realizm ekologiczny. Od ekokrytyki do zookrytyki w literaturze polskiej. Katowice: Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, 2016.

Bąkowski, Michał. „Wstęp do bibliografii, czyli na początku było «Słowo»”. W: Józef Mackiewicz, Nudis verbis, 517–549. Londyn: Kontra, 2003.

Bąkowski, Michał. „Wstęp do bibliografii, czyli o roli donosów policyjnych w badaniach literackich”. W: Józef Mackiewicz, Nudis verbis, wyd. 2, 533–565. Londyn: Kontra, 2017.

Bolecki, Włodzimierz. Ptasznik z Wilna. O Józefie Mackiewiczu. Zarys monograficzny. Wyd. 2 uzup., popr. i rozsz. Kraków: Arcana, 2007.

Eberhardt, Grzegorz. Pisarz dla dorosłych. Opowieść o Józefie Mackiewiczu. Wrocław: „Lena”–Stowarzyszenie „Solidarność Walcząca”, 2008.

Fitas, Adam. Model powieści Józefa Mackiewicza. Lublin: TN KUL, 1996.

Fitas, Adam. Patriota pejzażu. Studia i szkice do portretu Józefa Mackiewicza. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2019.

Fitas, Adam. „Twórczość Józefa Mackiewicza – nowe źródła i nowe perspektywy badawcze”. W: Sam jeden i inni. Wrocławskie odczytania twórczości Józefa Mackiewicza, red. Małgorzata Misiak, 29–39. Warszawa: IPN, 2024.

Fitas, Adam. Tylko prawda jest ciekawa. O twórczości Józefa Mackiewicza. Kraków–Warszawa: Instytut Literatury–Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2019.

Fitas, Adam. „Zrozumieć pejzaż, czyli klucz do (geo)poetyki twórczości Józefa Mackiewicza”. W: Jedynie prawda jest ciekawa… Józef Mackiewicz i jego dziedzictwo. Studia i szkice, red. Małgorzata Ptasińska, 167–181. Warszawa: IPN, 2024.

Kozłowska, Nina i Małgorzata Ptasińska, red. Zmagania z historią. Życie i twórczość Józefa Mackiewicza i Barbary Toporskiej. Warszawa: IPN, 2011.

Lewandowska, Ilona i Andrzej Pukszto, red. Wilnianie, świadkowie Katynia, emigranci. Stanisław Swianiewicz i Józef Mackiewicz. Wilno: Instytut Polski w Wilnie–Fundacja „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego–Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, 2023.

Lewandowski, Wacław. Józef Mackiewicz. Artyzm. Biografia. Recepcja. Londyn: Kontra, 2000.

Łukomski, Grzegorz. Józef Mackiewicz (1902–1985). Antykomunizm jako imperatyw kategoryczny. Łomianki: Wydawnictwo LTW, 2022.

Łukomski, Grzegorz. Józef Mackiewicz (1902–1985). Intelektualista u źródeł antykomunizmu ideowego. Łomianki: Wydawnictwo LTW, 2019.

Maciąg, Kazimierz. Sam jeden. Józef Mackiewicz – pisarz i publicysta. Warszawa: IPN, 2021.

Mackiewicz, Józef. Bulbin z jednosielca. Londyn: Kontra, 2001.

Mackiewicz, Józef. Droga donikąd. Wyd. 6. Londyn: Kontra, 2022.

Mackiewicz, Józef. Fakty, przyroda i ludzie. Londyn: Kontra, 1984.

Mackiewicz, Józef. Gest rycerskiej tradycji. Londyn: Kontra, 2020.

Mackiewicz, Józef. Najstarsi tego nie pamiętają ludzie. Londyn: Kontra, 2021.

Mackiewicz, Józef. Nie wychylać się!. Londyn: Kontra, 2021.

Mackiewicz, Józef. Nudis verbis. Londyn: Kontra, 2003.

Mackiewicz, Józef. Nudis verbis. Suplement. Londyn: Kontra, 2017.

Mackiewicz, Józef. Okna zatkane szmatami. Londyn: Kontra, 2002.

Mackiewicz, Józef. Optymizm nie zastąpi nam Polski. Londyn: Kontra, 2005.

Mackiewicz, Józef. Prawda w oczy nie kole. Londyn: Kontra, 2002.

Mackiewicz, Józef. Sprawa mordu katyńskiego. Ta książka była pierwsza. Londyn: Kontra, 2009.

Mackiewicz, Józef. Szabla i pałka gumowa. Londyn: Kontra, 2015.

Mackiewicz, Józef. Tajemnica żółtej willi i inne opowiadania. Londyn: Kontra, 2015.

Mackiewicz, Józef. Wielkie tabu i drobne fałszerstwa. Londyn: Kontra, 2015.

Mackiewicz, Józef. Wieszać czy nie wieszać? Londyn: Kontra, 2015.

Mackiewicz, Józef. Wrzaski i bomby. Londyn: Kontra, 2021.

Mackiewicz, Józef i Barbara Toporska. Droga Pani… Londyn: Kontra, 1984.

Mackiewicz, Józef i Barbara Toporska. Listy do i od Redakcji „Kultury”. Londyn: Kontra, 2015.

Mackiewicz, Józef i Barbara Toporska. Listy do Redaktorów „Wiadomości”. Londyn: Kontra, 2010.

Mackiewicz, Józef i Barbara Toporska. Wielka niewiadoma. Listy do i od różnych osób. Londyn: Kontra, 2022.

Mackiewicz, Józef, Barbara Toporska i Paweł Jankowski. Listy. Londyn: Kontra, 2017.

Mackiewicz, Józef, Barbara Toporska i Janusz Kowalewski. Listy. Londyn: Kontra, 2020.

Mackiewicz, Józef, Barbara Toporska i Michał K. Pawlikowski. Listy. Londyn: Kontra, 2022.

Mackiewicz, Józef, Barbara Toporska i Juliusz Sakowski. Listy. Londyn: Kontra, 2019.

Mackiewicz, Józef, Barbara Toporska, Michał Chmielowiec i Irena Chmielowcowa. Listy. Londyn: Kontra, 2020.

Mackiewicz, Józef, Barbara Toporska, Stasys Lozoraitis i Wincenta Lozoraitis. Listy. Londyn: Kontra, 2025.

Mackiewicz, Józef, Sergiusz Woyciechowski, Borys Kowerda i in. Listy. Londyn: Kontra, 2024.

Malewski, Jerzy [Włodzimierz Bolecki]. Ptasznik z Wilna. O Józefie Mackiewiczu. Kraków: Arka, 1991.

Misiak, Małgorzata, red. Sam jeden i inni. Wrocławskie odczytania twórczości Józefa Mackiewicza. Warszawa: IPN, 2024.

Platt, Dobrosława, red. „Piękno i smutek tych wszystkich rzeczy…”. Józef Mackiewicz. Materiały z sesji naukowej, zorganizowanej z okazji 80 lat działalności Biblioteki Polskiej POSK w Londynie. Londyn: Biblioteka Polska POSK, 2023.

Ptasińska, Małgorzata, red. Jedynie prawda jest ciekawa… Józef Mackiewicz i jego dziedzictwo. Studia i szkice. Warszawa: IPN, 2024.

Ruchniewicz, Krzysztof i Marek Zybura, red. Józef Mackiewicz (1902–1985). Świadek „krótkiego stulecia”. Łomianki: Wydawnictwo LTW, 2013.

Rybicka, Elżbieta. Geopoetyka. Przestrzeń i miejsce we współczesnych teoriach i praktykach literackich. Kraków: Universitas, 2014.

Sensualność w kulturze polskiej. Przedstawienia zmysłów człowieka w języku, piśmiennictwie i sztuce od średniowiecza do współczesności. Dostęp 13.03.2026. https://sensualnosc.bn.org.pl/.

Stoff, Andrzej. „Wartości sytuacyjne dzieła literackiego”. W: Problematyka aksjologiczna w nauce o literaturze. Studia, red. Stefan Sawicki i Andrzej Tyszczyk, 111–135. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1992.

Supruniuk, Mirosław A. „Antykomunista w drugim obiegu, czyli dlaczego Józef Mackiewicz nie pisał do podziemnej prasy w Polsce”. W: Jedynie prawda jest ciekawa… Józef Mackiewicz i jego dziedzictwo. Studia i szkice, red. Małgorzata Ptasińska, 214–230. Warszawa: IPN, 2024.

Surynt, Izabela. „Dzika kraina bagien i rojstów. O konstrukcjach Wschodu w reportażach Józefa Mackiewicza”. W: Józef Mackiewicz (1902–1985). Świadek „krótkiego stulecia”, red. Krzysztof Ruchniewicz i Marek Zybura, 41–71. Łomianki: Wydawnictwo LTW, 2013.

Zadencka, Maria. Obrazy suwerenności. O wyobraźni politycznej w literaturze polskiej XIX i XX wieku. Warszawa: IBL PAN, 2007.

Zadencka, Maria. W poszukiwaniu utraconej ojczyzny. Obraz Litwy i Białorusi w twórczości wybranych polskich pisarzy emigracyjnych. Florian Czarnyszewicz, Michał Kryspin Pawlikowski, Maria Czapska, Czesław Miłosz, Józef Mackiewicz. Uppsala: Uppsala University, 1995.

Zybura, Marek, red. Józef Mackiewicz i krytycy. Antologia tekstów. Łomianki: Wydawnictwo LTW, 2009.

Zybura, Marek, red. Nad twórczością Józefa Mackiewicza. Warszawa: Baza, 1990.