Chodźkowie z Krzywicz – rodzina podzielona w XIX wieku przez politykę

Andrzej Furier

doi:10.18290/sp2546.4

Data publikacji : 2026-01-08

Tom 46 (2025)

Chodźkowie z Krzywicz – rodzina podzielona w XIX wieku przez politykę

Andrzej Furier

https://orcid.org/0000-0002-3745-3578

DOI: https://doi.org/10.18290/sp2546.4

Abstrakt

Szlachecka rodzina Chodźków z Krzywicz jest znana badaczom, którzy wielokrotnie prezentowali dokonania jej członków. Artykuł analizuje wpływ XIX-wiecznych przemian politycznych dokonujących się w zaborze rosyjskim na losy jej członków. Kariery zawodowe Jana Chodźki i jego synów były realizowane w warunkach społecznych i politycznych określonych przez Rosję. Zmusiły one dzieci Chodźków do opuszczenia rodowej siedziby i rozproszyły ich po świecie. Józef i Aleksander trafili na służbę rosyjską i osiągnęli sukcesy w pracy naukowej. Stanisław, Michał i Napoleon Feliks wzięli udział w powstaniu listopadowym 1830 r. i wyjechali z kraju, aktywnie uczestnicząc w życiu emigracji niepodległościowej. Jan z synem Władysławem za patriotyczną działalność zostali zesłani na Ural. Ostatnie lata życia Jan i Klara Chodźkowie spędzili w majątku męża córki Zofii niedaleko Mińska. Mimo trudnych warunków działania, wszyscy Chodźkowie osiągnęli sukcesy zawodowe i uznanie rodaków – Jan spełnił się w pracy literackiej poświęconej litewskiej historii i kulturze, Józef, Aleksander, Stanisław i Michał odnieśli sukcesy zawodowe w wybranych obszarach aktywności. Mimo ograniczeń politycznych i dzielących ich granic państwowych, rodzina Chodźków utrzymywała kontakt ze sobą i z krajem.

Słowa kluczowe:

Jan Chodźko, Józef Chodźko, Aleksander Chodźko, Michał Chodźko, Stanisław Chodźko, polityka Rosji wobec Polaków w XIX wieku, emigracja w XIX wieku

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Askenazy Sz., Sto lat zarządu w Królestwie Polskim 1800-1900, Lwów: Nakł. Księg. H. Altenberga 1903.

Bazylow L., Historia nowożytnej kultury rosyjskiej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1986.

Bazylow L., Polacy w Petersburgu, Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1984.

Bednarski S., Chodźko Ignacy (1720-1792), [w:] Polski Słownik Biograficzny, red. W. Konopczyński, t. 3, Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności 1937, s. 382.

Bogucka M., Kultura naród trwanie. Dzieje kultury polskiej od zarania do 1989 roku, Warszawa: Trio 2008.

Bol'shakov N., Vaynberg V., Nikitin P., Iosif Ivanovich Khodz'ko. Uchenyy-geodezist, Moskwa: Izd-vo geodezicheskoy literatury 1960 // Большаков Н., Вайнберг В., Никитин П., Иосиф Иванович Ходзько. Ученый-геодезист, Москва: Изд-во геодезической литературы 1960.

Borkowska W., Leonard Chodźko (1800-1871), [w:] Polski Słownik Biograficzny, red. W. Konopczyński, t. 3, Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności 1937, s. 386-388.

Borowczyk J., Rekonstrukcja procesu filomatów i filaretów 1823-1824, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2003.

Chodubski A.J., Azerbejdżan – Polska. Odsłony kontaktów kulturowych, Toruń: Adam Marszałek 2015.

Chodźko Jan, [w:] Encyklopedia Powszechna przez S. Orgelbranda, t. 5, Warszawa: Wydawnictwo Samuela Orgelbranda Synów 1861, s. 416.

Chwalba A., Polacy w służbie Moskali, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1999.

Czubaty J., Zasada „dwóch sumień”. Normy postępowania i granice kompromisu politycznego Polaków w sytuacjach wyboru (1795-1815), Warszawa: Neriton 2005.

Djakow W., Nagajew A., Partyzantka Zaliwskiego i jej pogłosy (1832-1835), Warszawa: PWN 1979.

Dziewanowski M.K., Książę wielkich nadziei. Biografia księcia Adama Czartoryskiego, Wrocław: Atla 2 1998.

Furier A., Badania kontaktów Polski z Gruzją – nauka między literaturą i polityką, „Nowa Polityka Wschodnia” 2024, nr 3(42), z. 2, s. 30-68.

Furier A., Józef Chodźko 1800-1881. Polski badacz Kaukazu, Warszawa: Trio 2001.

Furier A., Kaukaz w polskich planach walki o niepodległość w XIX wieku, „Studia Polonijne” 40(2019), s. 101-122.

Furier A., Polacy w Gruzji, Warszawa: Trio 2009.

Gadamska-Serafin R., Aleksander Chodźko – romantyk i uczony-orientalista, [w:] Romantyzm uniwersytecki: kulturotwórcza rola ośrodków akademickich w pierwszej połowie XIX wieku, red. E. Dąbrowicz, M. Lula, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku 2019, s. 137-171.

Gembarzewski B., Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831, Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej 1925.

Hass L., Wolnomularstwo w Europie środkowo-wschodniej w XVIII i XIX wieku, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1982.

Hilchen H., Uniwersytet we Fryburgu Szwajcarskim, Warszawa: Księgarnia Naukowa 1909.

Kryński S., Z dziejów triangulacji na ziemiach Polski. Triangulacja pruska 1832-1914, Warszawa: PWN 1970.

Literaturnyye salony ikruzhki. Pervaya polovina XIX veka, red. N. Brodskiy// Литературные салоны и кружки. Первая половина XIX века, ред. Н. Бродский, Moskwa 2018 (przedruk książki wydanej w 1930 r.).

Łepkowski T., Polska – narodziny nowoczesnego narodu 1764-1870, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1967.

Mkrtychan W., The Struve Geodetic Arc: Pathway to Global Recognition, Mińsk: Logvinov 2013.

Mrktychyan V., Iosif Ivanovich Khodzko. General, geodiyezist, chelovek, Mińsk: Izdatielstwo Czetyrie-czetwierti 2020 // Мрктычян В., Иосиф Иванович Ходзко. Генерал, геодиезист, человек, Минск: Издательство Четыре-четверти 2020.

Olszewicz B., Polska kartografja wojskowa (zarys historyczny), Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa 1921.

Orłowski B., Brytyjskie patenty Polaków w okresie Wielkiej Emigracji (1832-1870), „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 34(1989), nr 2, s. 523-548.

Płomin W., O Księdzu w czasach niewoli – biografia i legenda ks. Ludwika Gabriela Trynkowskiego, „Język – Szkoła – Religia” 14(2019), nr 2, s. 92-102.

Rastawiecki E., Mappografia Polski, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1981 (reprint książki z 1846 r.).

Reychman J., Aleksander Chodźko, wielki orientalista polski (1804-1891), „Problemy” 12(1956), nr 5(122), s. 353-355.

Reychman J., Podróżnicy polscy na Bliskim Wschodzie w XIX w., Warszawa: Wiedza Powszechna 1972.

Rębalski W., Chodźko Michał Borejko (1808-1879), [w:] Polski Słownik Biograficzny, red. W. Konopczyński, t. 3, Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności 1937, s. 388-389.

Shcherbinin M.P. Biografiya general-fel'dmarshala Knyazya Mikhaila Semenovicha Vorontsova // Щербинин М.П., Биография генерал-фельдмаршала Князя Михаила Семеновича Воронцова, Sankt Petersburg 1858.

Siemieniec-Gołaś E., Orientalista – Aleksander Chodźko i jego wkład w popularyzację języka tureckiego, „Orient. Wczoraj i Dziś” 31(2020), nr 4, s. 29-42.

Siemion I.Z., Wynalazcy z niepospolitej rodziny, „Wiadomości Chemiczne” 62(2008), nr 1-2, s. 745-757.

Tabiś J., Polacy na Uniwersytecie Kijowskim (1834-1863), Kraków: Wydawnictwo Literackie 1974.

Turkowski T., Chodźko Jan, [w:] Polski Słownik Biograficzny, red. W. Konopczyński, t. 3, Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności 1937, s. 384-385.

Uruski S., Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. 2, Warszawa: Gebethner i Wolff 1905.

Vaynberg L., Iosif Khodz'ko, [w:] Russkiy biograficheskiy slovar' // Вайнберг Л., Иосиф Ходзько, [w:] Русский биографический словарь, t. XX, Petersburg 1901, s. 387.

Walc-Bezombes I., Kourroglou ou l’histoire de l’impossible traduction en français de l’épopée du bandit persan, „Annales de l’Académie des Sciences Polonaise” 14(2014), s. 205-222.

Węgrzynowicz S., Patrioci i zdrajcy. Społeczeństwo Królestwa Polskiego wobec mikołajowskiej polityki Rosji w latach 1846-1856, Kraków: Arcana 2014.

Zdziechowski M., Aleksander Borejko Chodźko, [w:] Album biograficzne zasłużonych Polaków i Polek wieku XIX, t. 1, Warszawa: Wydany staraniem Maryi Chełmońskiej 1901, s. 230-235.

Zwolski B., Chodźko Józef (1800-1881), [w:] Polski Słownik Biograficzny, red. W. Konopczyński, t. 3, Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności 1937, s. 385-386.