Chodźkowie z Krzywicz – rodzina podzielona w XIX wieku przez politykę

Andrzej Furier

doi:10.18290/sp2546.4

Published : 2026-01-08

Vol. 46 (2025)

The Chodźko Family From Krzywicz – A Family Divided in the 19th Century by Politics

Andrzej Furier

https://orcid.org/0000-0002-3745-3578

DOI: https://doi.org/10.18290/sp2546.4

Abstract

The noble Chodźka family from Krzywicze is known to researchers who have repeatedly presented the achievements of its members. The paper presents the impact of the 19th century political changes taking place in the Russian partition on the fate of the Chodźka family. The professional careers of Jan Chodźko and his sons were pursued in the social and political conditions determined by Russia. They forced the Chodźka family to leave their ancestral home and scattered them around the world. The two older sons – Józef and Aleksander – entered the Russian service and achieved success in their scientific work. The younger sones took part in the November Uprising 1830 and left the country after it, actively participating in the life of independence emigration. Jan and his son Władysław were exiled to the Urals for their patriotic activities. Despite the difficult operating conditions, all Chodźkas achieved professional successes and recognition from their compatriots. Jan fulfilled his literary work devoted to Lithuanian history and culture. Józef, Aleksander, Stanisław and Michał achieved professional successes in their selected areas of activity. Despite political restrictions and state borders dividing them, the Chodźka family maintained contact with each other and with the country.

Keywords:

Jan Chodźko, Józef Chodźko, Aleksander Chodźko, Michał Chodźko, Stanisław Chodźko, Russia’s policy towards Poles in the 19th century, emigration in the 19th century

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Askenazy Sz., Sto lat zarządu w Królestwie Polskim 1800-1900, Lwów: Nakł. Księg. H. Altenberga 1903.

Bazylow L., Historia nowożytnej kultury rosyjskiej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1986.

Bazylow L., Polacy w Petersburgu, Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1984.

Bednarski S., Chodźko Ignacy (1720-1792), [w:] Polski Słownik Biograficzny, red. W. Konopczyński, t. 3, Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności 1937, s. 382.

Bogucka M., Kultura naród trwanie. Dzieje kultury polskiej od zarania do 1989 roku, Warszawa: Trio 2008.

Bol'shakov N., Vaynberg V., Nikitin P., Iosif Ivanovich Khodz'ko. Uchenyy-geodezist, Moskwa: Izd-vo geodezicheskoy literatury 1960 // Большаков Н., Вайнберг В., Никитин П., Иосиф Иванович Ходзько. Ученый-геодезист, Москва: Изд-во геодезической литературы 1960.

Borkowska W., Leonard Chodźko (1800-1871), [w:] Polski Słownik Biograficzny, red. W. Konopczyński, t. 3, Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności 1937, s. 386-388.

Borowczyk J., Rekonstrukcja procesu filomatów i filaretów 1823-1824, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2003.

Chodubski A.J., Azerbejdżan – Polska. Odsłony kontaktów kulturowych, Toruń: Adam Marszałek 2015.

Chodźko Jan, [w:] Encyklopedia Powszechna przez S. Orgelbranda, t. 5, Warszawa: Wydawnictwo Samuela Orgelbranda Synów 1861, s. 416.

Chwalba A., Polacy w służbie Moskali, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1999.

Czubaty J., Zasada „dwóch sumień”. Normy postępowania i granice kompromisu politycznego Polaków w sytuacjach wyboru (1795-1815), Warszawa: Neriton 2005.

Djakow W., Nagajew A., Partyzantka Zaliwskiego i jej pogłosy (1832-1835), Warszawa: PWN 1979.

Dziewanowski M.K., Książę wielkich nadziei. Biografia księcia Adama Czartoryskiego, Wrocław: Atla 2 1998.

Furier A., Badania kontaktów Polski z Gruzją – nauka między literaturą i polityką, „Nowa Polityka Wschodnia” 2024, nr 3(42), z. 2, s. 30-68.

Furier A., Józef Chodźko 1800-1881. Polski badacz Kaukazu, Warszawa: Trio 2001.

Furier A., Kaukaz w polskich planach walki o niepodległość w XIX wieku, „Studia Polonijne” 40(2019), s. 101-122.

Furier A., Polacy w Gruzji, Warszawa: Trio 2009.

Gadamska-Serafin R., Aleksander Chodźko – romantyk i uczony-orientalista, [w:] Romantyzm uniwersytecki: kulturotwórcza rola ośrodków akademickich w pierwszej połowie XIX wieku, red. E. Dąbrowicz, M. Lula, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku 2019, s. 137-171.

Gembarzewski B., Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831, Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej 1925.

Hass L., Wolnomularstwo w Europie środkowo-wschodniej w XVIII i XIX wieku, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1982.

Hilchen H., Uniwersytet we Fryburgu Szwajcarskim, Warszawa: Księgarnia Naukowa 1909.

Kryński S., Z dziejów triangulacji na ziemiach Polski. Triangulacja pruska 1832-1914, Warszawa: PWN 1970.

Literaturnyye salony ikruzhki. Pervaya polovina XIX veka, red. N. Brodskiy// Литературные салоны и кружки. Первая половина XIX века, ред. Н. Бродский, Moskwa 2018 (przedruk książki wydanej w 1930 r.).

Łepkowski T., Polska – narodziny nowoczesnego narodu 1764-1870, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1967.

Mkrtychan W., The Struve Geodetic Arc: Pathway to Global Recognition, Mińsk: Logvinov 2013.

Mrktychyan V., Iosif Ivanovich Khodzko. General, geodiyezist, chelovek, Mińsk: Izdatielstwo Czetyrie-czetwierti 2020 // Мрктычян В., Иосиф Иванович Ходзко. Генерал, геодиезист, человек, Минск: Издательство Четыре-четверти 2020.

Olszewicz B., Polska kartografja wojskowa (zarys historyczny), Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa 1921.

Orłowski B., Brytyjskie patenty Polaków w okresie Wielkiej Emigracji (1832-1870), „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 34(1989), nr 2, s. 523-548.

Płomin W., O Księdzu w czasach niewoli – biografia i legenda ks. Ludwika Gabriela Trynkowskiego, „Język – Szkoła – Religia” 14(2019), nr 2, s. 92-102.

Rastawiecki E., Mappografia Polski, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1981 (reprint książki z 1846 r.).

Reychman J., Aleksander Chodźko, wielki orientalista polski (1804-1891), „Problemy” 12(1956), nr 5(122), s. 353-355.

Reychman J., Podróżnicy polscy na Bliskim Wschodzie w XIX w., Warszawa: Wiedza Powszechna 1972.

Rębalski W., Chodźko Michał Borejko (1808-1879), [w:] Polski Słownik Biograficzny, red. W. Konopczyński, t. 3, Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności 1937, s. 388-389.

Shcherbinin M.P. Biografiya general-fel'dmarshala Knyazya Mikhaila Semenovicha Vorontsova // Щербинин М.П., Биография генерал-фельдмаршала Князя Михаила Семеновича Воронцова, Sankt Petersburg 1858.

Siemieniec-Gołaś E., Orientalista – Aleksander Chodźko i jego wkład w popularyzację języka tureckiego, „Orient. Wczoraj i Dziś” 31(2020), nr 4, s. 29-42.

Siemion I.Z., Wynalazcy z niepospolitej rodziny, „Wiadomości Chemiczne” 62(2008), nr 1-2, s. 745-757.

Tabiś J., Polacy na Uniwersytecie Kijowskim (1834-1863), Kraków: Wydawnictwo Literackie 1974.

Turkowski T., Chodźko Jan, [w:] Polski Słownik Biograficzny, red. W. Konopczyński, t. 3, Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności 1937, s. 384-385.

Uruski S., Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. 2, Warszawa: Gebethner i Wolff 1905.

Vaynberg L., Iosif Khodz'ko, [w:] Russkiy biograficheskiy slovar' // Вайнберг Л., Иосиф Ходзько, [w:] Русский биографический словарь, t. XX, Petersburg 1901, s. 387.

Walc-Bezombes I., Kourroglou ou l’histoire de l’impossible traduction en français de l’épopée du bandit persan, „Annales de l’Académie des Sciences Polonaise” 14(2014), s. 205-222.

Węgrzynowicz S., Patrioci i zdrajcy. Społeczeństwo Królestwa Polskiego wobec mikołajowskiej polityki Rosji w latach 1846-1856, Kraków: Arcana 2014.

Zdziechowski M., Aleksander Borejko Chodźko, [w:] Album biograficzne zasłużonych Polaków i Polek wieku XIX, t. 1, Warszawa: Wydany staraniem Maryi Chełmońskiej 1901, s. 230-235.

Zwolski B., Chodźko Józef (1800-1881), [w:] Polski Słownik Biograficzny, red. W. Konopczyński, t. 3, Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności 1937, s. 385-386.