Nurt awangardowy w twórczości Andrzeja Nikodemowicza na przykładzie Sonorita quasi una sonata per violono, violoncello e pianoforte

Marek Dudek

Abstrakt


W czasach, kiedy Andrzej Nikodemowicz był studentem Państwowego Konserwatorium im. M. Łysenki we Lwowie (1944-1954) w klasie kompozycji A. Sołtysa i fortepianu T. Majerskiego, życie kulturalne ZSRR było przesiąknięte politycznym nadzorem, nad którym czuwał Andriej Żdanow. Wszelkie próby sięgnięcia po inny niż wskazywał aparat partyjny język muzyczny uznawany był za antysocjalistyczny i tępiony z najwyższą surowością. Wyraźna odwilż nastąpiła po śmierci Józefa Stalina w 1953 r. Jednym z jej przejawów był Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień” (od 1956 r.), na którego pierwszą edycję Nikodemowicz przyjechał z rodzinnego Lwowa. Impreza okazała się dla niego ważnym miejscem zaspokojenia ciekawości i czerpania inspiracji dla utworów idących w kierunku nowych rozwiązań. Rezultatem tych doświadczeń, skupionych wokół zjawisk brzmieniowych stał się cykl Composizione sonoristica, składający się z 4. utworów przeznaczonych na skrzypce (Sonorita per violino solo, 1966), fortepian (Sonorita per piano forte, 1966), wiolonczelę (Sonorita per violoncello solo, 1970) oraz – łączącą te 3 instrumenty – Sonoritę quasi una sonata per violino, violoncello e pianoforte powstałą w 1971 r. Kompozytor stosuje w nich szereg oznaczeń sonorystycznych wymyślonych przez siebie i tożsamych z walorami brzmieniowymi poszczególnych instrumentów. Ostatni utwór, będący przedmiotem niniejszego artykułu, wykazuje cechy neoklasyczne, szczególnie w odniesieniu do formy sonatowej, której quasi-strukturę można było w nim odnaleźć. W przestrzeni dźwiękowej twórca nawiązuje do poprzednich utworów cyklu zarówno w odniesieniu do faktury, schematów dźwiękowych (dodekafonia), jak i symboliki sonorystycznej, którą potęgują szybko zmieniająca się dynamika w skrajnych rejestrach, często wykorzystywane glissanda w zróżnicowanej konfiguracji i przenośniki oktawowe, sięgające odległych interwałów. Dzięki temu Sonorita quasi una sonata, będąc finałowym utworem cyklu staje się studium myśli i dążeń kompozytora w zakresie wykorzystania nowych technik kompozytorskich, szczególnie w zakresie brzmienia.


Słowa kluczowe


Nikodemowicz; dodekafonia; sonorystyka; muzyka współczesna; Sonorita quasi una sonata; wariacyjność

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bilica Krzysztof: Roman Palester, w: Kompozytorzy polscy 1918-2000, red. Marek Podhajski, t. II: Biogramy, Gdańsk–Warszawa: Wydawnictwo AM w Gdańsku 2005, s. 714.

Kowalska Małgorzata: ABC historii muzyki, Kraków: Musica Iagellonica 2001, s. 641.

Lindstedt Iwona: Dodekafonia i serializm w twórczości kompozytorów polskich XX wieku, w: Kompozytorzy polscy 1918-2000, red. Marek Podhajski, t. I: Eseje, Gdańsk–Warszawa: Wydawnictwo AM w Gdańsku 2005, s. 251.

Lindstedt Iwona: Józef Koffler, w: Kompozytorzy polscy 1918-2000, red. Marek Podhajski, t. II: Biogramy, Gdańsk–Warszawa: Wydawnictwo AM w Gdańsku 2005, s. 416.

Mycielski Zygmunt: O zadaniach Związku Kompozytorów Polskich, „Ruch Muzyczny” 1949, nr 14, s. 9-10.

Nidecka Ewa: Muzyka sakralna w twórczości Andrzeja Nikodemowicza, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2010.

Nidecka Ewa: Technika dodekafoniczna Andrzeja Nikodemowicza na przykładzie Senorita per violino solo, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego” 2007. Seria Sztuki Piękne. Muzyka 3, s. 39-46.

Nikodemowicz Andrzej: Tadeusz Majerski, w: Kompozytorzy polscy 1918-2000, red. Marek Podhajski, t. II: Biogramy, Gdańsk–Warszawa: Wydawnictwo AM w Gdańsku 2005, s. 566.

Sokorski Włodzimierz: Ku realizmowi socjalistycznemu w muzyce, „Ruch Muzyczny” 1949, nr 14, s. 3-4.

Szulc-Brzyska Agnieszka: Klasyczny romantyk współczesności. Wczesna twórczość kameralna Andrzeja Nikodemowicza w kontekście jego biografii i źródeł inspiracji, Lublin: Polihymnia 2009.

Zieliński Jan: Konstanty Régamey, w: Kompozytorzy polscy 1918-2000, red. Marek Podhajski, t. I: Biogramy, Gdańsk–Warszawa: Wydawnictwo AM w Gdańsku 2005, s. 820.




DOI: http://dx.doi.org/10.18290/rt.2016.63.13-6

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Roczniki Teologiczne · ISSN 2353-7272 | eISSN 2543-5973
© Towarzystwo Naukowe KUL & Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II – Wydział Teologii


Artykuły w czasopiśmie dostępne są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC-ND 4.0)