Janina Bartkiewicz (1912-1975) i jej dzieło pomocy chorym na trąd w Ugandzie w latach 1965-1975

Joanna Szady

doi:10.18290/sp2546.18

Data publikacji : 2026-01-08

Tom 46 (2025)

Janina Bartkiewicz (1912-1975) i jej dzieło pomocy chorym na trąd w Ugandzie w latach 1965-1975

Joanna Szady

https://orcid.org/0000-0002-6871-5315

DOI: https://doi.org/10.18290/sp2546.18

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest pracy Janiny Bartkiewicz (1912-1975) w placówkach leczenia trądu, prowadzonych przez dr Wandę Błeńską (1911-2014) w latach 1965-1975. W artykule zasygnalizowano genezę jej wyjazdu do Ugandy, wynikającą z długoletniej przyjaźni z W. Błeńską. Przedstawiono też proces nabywania przez nią umiejętności medycznych, językowych i technicznych niezbędnych do pracy w Afryce. W dalszej części artykułu opisane zostały dokonania J. Bartkiewicz w zakresie protetyki, ortopedii i fizjoterapii w ciągu dziesięciu lat przebywania w Ugandzie. Podjęto też wątek jej współpracy z dr W. Błeńską na rzecz sprawnego funkcjonowania leprozoriów. Artykuł opracowano na podstawie materiałów archiwalnych przechowywanych w Archiwum Akt Nowych, Muzeum Harcerstwa, Archiwum Komisji Episkopatu ds. Misji, Archiwum i Muzeum Pomorskiego Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek. Archiwalia uzupełniają listy J. Bartkiewicz pisane z Afryki do przyjaciół w Polsce oraz relacje i opracowania biograficzne.

Słowa kluczowe:

Janina Bartkiewicz, Wanda Błeńska, Uganda, Buluba, trąd, ortopedia, fizjoterapia, protetyka

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Andrzejak A., Różański J., Medycyna i ewangelizacja. Rozmowy z Wandą Błeńską, Poznań: Papieski Wydział Teologiczny1996.

Andrzejewska A., Buluba, „Raport. Biuletyn Informacyjny Członków i Sympatyków Fundacji ‘Redemptoris Missio’” 1997, nr 97/2, s. 8.

Białek C., Polscy misjonarze w służbie trędowatym, „Novum” 1979, nr 9-10, s. 56-81.

Białek C., Praca Polaków wśród trędowatych, „Zeszyty Misjologiczne ATK” 1978, t. 3: Materiały Sympozjum Misjologicznego 1974-1976, s. 138-159.

Białek C., Wśród trędowatych… Dr Wanda Błeńska – lekarz leprozorium w Ugandzie, „Przewodnik Katolicki” 1975, nr 16, s. 4-5.

Bartkiewicz J., Polski trud w czarnej Ugandzie – tysiące chorych i jeden lekarz, „Żyjmy dłużej” 5 (1962), nr 6 (50), s. 6.

Chomentowska E., Polak A., Wanda Błeńska i jej wkład w walkę z trądem jako chorobą stygmatyzującą, „Archiwum Historii i Filozofii Medycyny” 82 (2019), s. 72-80.

Chomicz B., „Butolog” wśród trędowatych, „Nowości. Gazeta Pomorza i Kujaw” 2012, nr 77, s. 8.

Chomicz B., Zaczęło się na Koniuchach. Wspomnienie o Janinie Bartkiewiczównie, „Nowości. Gazeta Pomorza i Kujaw” 2018, nr 209, s. 7.

Cywińska-Wasilewska G., Kiljański M., Krasuski M., Przeździak B., Woźniewski M., Sylwetki pionierów i zasłużonych osób dla rozwoju rehabilitacji w Polsce, [w:] Rehabilitacja Polska 1945-2009, red. J.E. Kiwerski [i in.], Wrocław: Zakład Narodowy Ossolińskich – Wydawnictwo 2009, s. 109-118.

Dega W., O polskim modelu rehabilitacji medycznej w okresie jego powstawania, [w:] Wiktor Dega znany i nieznany, oprac. I. Stasiewicz-Jasiukowa, Poznań: Wydawnictwa Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu 2000, s. 136-154.

Florczak Z., Buluba. Opowieść o wiosce trędowatych w Ugandzie, Poznań: Fundacja Pomocy Humanitarnej „Redemptoris Missio” 1994.

Florczak Z., Dokta. Opowieść o Wandzie Błeńskiej lekarzu trędowatych w Ugandzie, Oborniki Wielkopolskie: Missio-Press 1993.

Gałka A., Polski personel medyczny w okupowanym Toruniu 1939-1945, „Biuletyn Głównej Biblioteki Lekarskiej” 55 (2022), nr 379, s. 195-224.

Gromulska M., Filie Państwowego Zakładu Higieny, „Przegląd Epidemiologiczny” 62 (2008), nr 4, s. 705-717.

Harcerski słownik biograficzny, red. J. Wojtycza, t. 2, Warszawa: Muzeum Harcerstwa 2008.

Jandziś S., Migała M., Działalność doc. dr hab. n. med. Janiny Sikorskiej-Tomaszewskiej na rzecz rozwoju rehabilitacji w Polsce w latach 1948-1978, „Ortopedia Traumatologia Rehabilitacja” 24 (1922), nr 3 (6), s. 209-219.

Jankowski J., Harcerstwo żeńskie w Toruniu w okresie międzywojennym, [w:] Śladami lilijki w grodzie Kopernika, red. L.J. Welker, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek 2002, s. 49-60.

Jelonek M., Gadzińska J., Wanda Błeńska. Spełnione życie, Poznań: Wydawnictwo Święty Wojciech 2019.

Jelonek M., Gadzińska J., Gadziński J., Trąd i jego postrzeganie na przestrzeni dziejów, „Annales Missiologici Posnanienses” 20 (2015), s. 71-88.

Jezierski Z., Lekarze polscy na Pomorzu w okresie okupacji hitlerowskiej (1939-1945), „Annales Academiae Medicae Gedanensis” 38 (2008), nr 1, s. 9-24.

Łukaszyk A., Wanda Maria Błeńska And Her Contribution To Fight Against Leprosy In The World, „Annales Missiologici Posnanienses” 20 (2025), s. 9-25.

Łysiak M., Dr Wanda Błeńska (1911-2014). Lekarka i misjonarka, [w:] Zasłużeni lekarze toruńscy we wspomnieniach. Wybrane sylwetki z XIX i XX stulecia, red. L. Bieganowski, W. Jędrzejczyk, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek 2016, s. 17-26.

Magowska A., O opiece zdrowotnej w Ugandzie, drugiej Ojczyźnie dr Wandy Błeńskiej, „Annales Missiologici Posnanienses” 20 (2015), s. 33-42.

Magowska A., Zaangażowanie Polaków w misyjną opiekę zdrowotną w Afryce, Poznań: Wydawnictwo Kontekst 2007.

Meissner R.K., Gadzinowski J., Wiktor Dega (1896-1995), [w:] Księga Pamiątkowa w 80-lecie Uniwersyteckiego Wydziału Lekarskiego w Poznaniu. Studia i Materiały, red. R.K. Meissner, Poznań: Wydawnictwo Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu 2001, s. 113-126.

Nawrocka M., Jej światło. O życiu i dziele Wandy Błeńskiej, Poznań: Wydawnictwo Kontekst 2005.

Nowakowski A., Profesor Wiktor Marian Dega (1896-1995), [w:] Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu w latach 1950-2019. Historia i luminarze nauki, red. M. Musielak, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2019, s. 438-442.

Poradowski R., Wiktor Dega – w kręgu mistrza. Szkic do portretu, Łódź: Wydawnictwo Edukacyjne „Res Polona” 2000.

Prętki K., Akademia Medyczna w Poznaniu w latach 1965-1980, [w:] Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu w latach 1950-2019. Historia i luminarze nauki, red. M. Musielak, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2019, s. 137-218.

Różański J., Polskie misjonarki i misjonarze w Afryce, Warszawa: Wydawnictwo UKSW 2012.

Różański J., Świeccy na misjach afrykańskich. Casus Służebnicy Bożej Wandy Błeńskiej, [w:] Apostołowie Afryki. Studia poświęcone Wandzie Błeńskiej i kardynałowi Adamowi Kozłowieckiemu SJ, red. M. Białkowski, M. Dejneko-Białkowska, Toruń: Jagielloński Instytut Wydawniczy 2022, s. 25-36.

Szczepańczyk W.R., Dzieje pracy misyjnej Zgromadzenia Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus w Afryce w latach 1973-2023, Kraków: Wydawnictwo Libron 2023.

Toruński słownik biograficzny, red. K. Mikulski, t. 1, Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia 1998.

Słownik biograficzny polskiego katolicyzmu społecznego, red. R. Łatka, t. 6, Warszawa: Wydawnictwo Meriton 2023.

Sylwetki sławnych i zasłużonych absolwentów Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, oprac. S. Sierpowski, J. Malinowski, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2019.

Welker L.J., Kalendarium harcerstwa w Toruniu 1917-2007, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek 2007.

Zawadzka E., Polki toruńskie w konspiracji wojskowej podczas ostatniej wojny, „Rocznik Toruński” 16 (1983), s. 29-91.