Katolicyzm jako faktor kształtowania tożsamości narodowej na przykładzie społeczności polskiej w Wielkiej Brytanii

Adam Romejko

doi:10.18290/sp2546.29

Data publikacji : 2026-01-08

Tom 46 (2025)

Katolicyzm jako faktor kształtowania tożsamości narodowej na przykładzie społeczności polskiej w Wielkiej Brytanii

Adam Romejko

https://orcid.org/0000-0002-8513-2955

DOI: https://doi.org/10.18290/sp2546.29

Abstrakt

Pomimo tego, że Kościół katolicki jest instytucją powszechną o zasięgu globalnym, ujawniają się w nim pewne specyficzne cechy. Odnoszą się one przede wszystkim do kwestii językowych i zwyczajów. Z tego powodu konieczne jest opracowanie odpowiednich mechanizmów w pracy duszpasterskiej, dzięki którym możliwe byłoby zapewnienie skutecznej opieki katolikom decydującym się na emigrację. Problem ten dostrzeżono dość wcześnie, już w średniowieczu, w obliczu nasilających się ruchów pielgrzymkowych. Polacy są narodem, którego członkowie chętnie emigrują, zwłaszcza od XIX wieku. Jednym z kierunków osiedlania się Polaków była i nadal jest Wielka Brytania. W XIX wieku Polacy przybywali tam z powodów politycznych, pod koniec XIX wieku i aż do wybuchu II wojny światowej dominowali imigranci ekonomiczni. Polakom towarzyszyli księża-rodacy. Ich obecność była uwarunkowana wielkością społeczności polskiej i jej wiekiem. W przeszłości i obecnie obserwuje się, że działalność duszpasterska polskich księży wpływa na umacnianie katolicyzmu i polskiej świadomości narodowej. Z biegiem czasu nasiliły się procesy asymilacyjne, którym towarzyszyła anglizacja i protestantyzacja lub indyferentyzm religijny. Polskie duszpasterstwo spowalnia te procesy, ale ich nie zatrzymuje.

Słowa kluczowe:

Wielka Brytania, katolicyzm, Kościół, tożsamość narodowa, polska diaspora

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Antoni Lechert, http://www.wtg-gniazdo.org/ksieza/main.php?akcja=opis&id=2452 [dostęp: 10.07.2023].

Asymilacja ekonomiczna, kulturalna i polityczna robotników polskich w Londynie, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Polskiej Akademji Umiejętności” [Kraków] 40(1935), nr 9, s. 295.

Badeni J., Polacy w Anglii, Kraków: Drukarnia Władysława Ludwika Anczyca i Spółki 1890.

Bissinger F., 50-lecie kapłaństwa ks. inf. W. Staniszewskiego, „Duszpasterz Polski Zagranicą” [Rzym] 28(1977), z. 4, s. 481.

Bzowska K., Dziennik i otoczenie, [w:] Dopóki jest „Dziennik” – jestem, red. K. Bzowska, Londyn: Polska Fundacja Kulturalna 2000, s. 11-36.

Cichos T., Misja Polska w Londynie, „Przewodnik Katolicki” [Poznań] 5 września 1926, s. 488-489.

The Concise Oxford Dictionary of the Christian Church, red. E.A. Livingstone, Oxford–New York: Oxford University Press 1987.

Czaykowski B., Sulik B., Polacy w W. Brytanii, Paryż: Instytut Literacki 1961.

Duszpasterstwo migrantów zadaniem współczesnego Kościoła. Orędzie Ojca Świętego na Światowy Dzień Migranta 2001 r., nr 4, https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/przemowienia/migranci_02022001.html [dostęp: 10.07.2023].

Franciszek, Niech bogata Europa przyjmie głodnych braci, „L’Osservatore Romano” [wyd. pol.] 35(2015), nr 12, s. 39-40.

Gula J., The Roman Catholic Church in the History of the Polish Exiled Community in Great Britain, London: School of Slavonic and East European Studies – University of London 1993.

Habielski R., Polski Londyn, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie 2000.

Instrukcja Erga migrantes caritas Christi, Lublin: Wydawnictwo Polihymnia 2008.

International migration, including country of birth, passports held and year of arrival, Census 2021 data, https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/internationalmigration/bulletins/internationalmigrationenglandandwales/census2021 [dostęp: 10.07.2023].

Jubileusz księdza prałata W. Staniszewskiego, „Duszpasterz Polski Zagranicą” [Rzym] 3(1952), s. 373.

Kołodziej B., Opieka duszpasterska nad wychodźcami polskimi do 1939 r., Poznań: UAM. Wydział Teologiczny 2003.

Kronika angielska. List do księży z paszportami PRL, „Kultura” [Paryż] 1969, nr 5(260), s. 41-45.

Kronika angielska. Uderz w stół, „Kultura” [Paryż] 1969, nr 7-8 (262-263), s. 87-88.

Kubisz S., Z życia kolonji polskiej w Londynie, „Gazeta Lwowska” [Lwów] 1932, nr 103, s. 3-4.

Loew P.O., Wir Unsichtbaren. Geschichte der Polen in Deutschland, München: C. H. Beck 2014.

Lusiński C., II Rzeczpospolita a Polonia 1922-1939. Geneza i działalność Rady Organizacyjnej Polaków z Zagranicy i Światowego Związku Polaków z Zagranicy, Warszawa: Instytut Historii PAN 1998.

Marecki J., Zakony męskie w Polsce, Kraków: Universitas 1997.

McCormick J., Contemporary Britain, Basingstoke–New York: Springer 2007.

Medieval Sourcebook: Twelfth Ecumenical Council: Lateran IV 1215. The Canons of the Fourth Lateran Council, 1215, https://sourcebooks.fordham.edu/basis/lateran4.asp [dostęp: 10.07.2023].

Mikos S., W sprawie składu społecznego i genezy ideologii Gromad Ludu Polskiego w Anglii 1835-1846, „Przegląd Historyczny” [Warszawa] 1960, nr 4, s. 663-682.

Mońka S., Szkolnictwo polskie w Wielkiej Brytanii, „Problemy Polonii Zagranicznej” [Warszawa] 3 (1962-1963), s. 179-188.

Mother Cabrini, https://www.mothercabrini.org/who-we-are/mother-cabrini/ [dostęp: 10.07.2023].

Nowak-Kiełbikowa M., Z dziejów Polonii angielskiej w dwudziestoleciu międzywojennym (1919-1939), „Kwartalnik Historyczny” [Warszawa] 83(1976), nr 1, s. 41-51.

Panayi P., The impact of immigration. A documentary history of the effects and experiences of immigrants in Britain since 1945, Manchester–New York: Manchester University Press 1999.

Peterkiewicz J., Future to let, London–Melbourne–Toronto: William Heinemann Ltd 1958.

Pietrkiewicz J., Przyszłość do wynajęcia, „Dziennik Polski” [Londyn] 1959, nr 76-169 [63 odcinki].

Polacy na Wyspach. O Polakach i Kościele w Wielkiej Brytanii z ks. prał. Stefanem Wylężkiem, rektorem Polskiej Misji Katolickiej w Anglii i Walii rozmawia ks. Tomasz Jaklewicz, „Gość Niedzielny” [Katowice] 2014, nr 23, s. 31.

Polacy w Szkocji. Wywiad z ks. M. Łękawą, „Wiadomości PMK” [Londyn] 1993, nr 2-3, s. 41.

Pollack M., Cesarz Ameryki. Wielka ucieczka z Galicji, Wołowiec: Wydawnictwo Czarne 2011.

Promocja książki „The Abandoned Legion”, „Dziennik Polski” [Londyn] 2005, nr 97, s. 9.

Romejko A., Duszpasterstwo polonijne w Wielkiej Brytanii, Tuchów: Poligrafia Redemptorystów 2001.

Sawicki P., Polska Misja Katolicka i Polski Kościół w Londynie w 50-cio lecie ich działalności, [w:] Polska Misja Katolicka w Londynie 1894-1944. Księga Pamiątkowa Polskiej Misji Katolickiej w Londynie, Londyn: Polska Misja Katolicka 1944, s. 5-42.

Smith T., Winslow M., Keeping The Faith. The Polish Community In Britain, Bradford–Sheffield: Bradford Heritage Recording Unit 2000.

Stawicka A., Pitsford, Warszawa: Wydawnictwo f.k.anda 2009.

Sulimowski E., [brak tytułu], „Demokrata Polski” [Londyn] 15 sierpnia 1854, s. 176.

Sword K., Identity in Flux. The Polish Community in Britain, London: School of Slavonic and East European Studies – University of London 1996.

Szacunkowe dane liczbowe migracji zarobkowej na podstawie materiałów opracowanych przez urzędy konsularne, „Wspólnota Polska” [Warszawa] 2008, nr 1, s. 27-31.

Szkocja czeka na polskich księży, „Wiadomości KAI” [Warszawa] 2006, nr 11, s. 3.

Szumski S., Liczba i rozmieszczenie polskiej grupy etnicznej w Wielkiej Brytanii, [w:] Liczba i roz-mieszczenie Polaków w świecie, red. W. Wrzesiński, cz. 1, Wrocław: Wydawnictwa Uniwersytetu Wrocławskiego 1981, s. 389-407.

Śmierć Oficera Polskiego w Skutku Nędzy, „Demokrata Polski” [Londyn] 25 lipca 1854, s. 167-168.

Tarka K., Polonia w Wielkiej Brytanii w okresie międzywojennym, „Tydzień Polski” [Londyn] 2006, nr 4, s. 4.

Tarka K., Polonia w Wielkiej Brytanii. 1918-1939, Toruń: Mado 2005.

Wesoły S., Śp. Ksiądz Infułat Władysław Staniszewski. Kazanie w kościele na Devonii 14.I.1990, „Wiadomości PMK” [Londyn] 1990, nr 3, s. 6.

Wojtacka P.J., Z tobą chrześcijaninem dla ciebie kapłanem. Święcenia kapłańskie ks. Andrzeja Marszewskiego MSFS na Balham, „Gazeta Niedzielna” [Londyn] 2004, nr 33, s. 1.

Wyszowadzki W., Wkład ks. infułata Władysława Staniszewskiego (1901-1989) w powstanie i rozwój Polskiej Misji Katolickiej w Anglii i Walii, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Muzeum Niepodległości 2020.

Wywiad z ks. Stanisławem Świerczyńskim, rektorem PMK w Anglii i Walii w latach 1991-2002, Londyn, 20 maja 2009.

Ziarski-Kernberg T., The Polish Community in Scotland, Hove: Caldra House Ltd. 2000.

Zubrzycki J., Soldiers and Peasants. The Sociology of Polish Migration, London: School of Slavonic and East European Studies – University of London 1988.