Znaczenie polskiej diaspory dla bezpieczeństwa kulturowego Rzeczypospolitej Polskiej

Robert Zapart

doi:10.18290/sp2546.25

Data publikacji : 2026-01-08

Tom 46 (2025)

Znaczenie polskiej diaspory dla bezpieczeństwa kulturowego Rzeczypospolitej Polskiej

Robert Zapart

https://orcid.org/0000-0002-3590-1189

DOI: https://doi.org/10.18290/sp2546.25

Abstrakt

Przedmiotem rozważań naukowych jest próba wskazania utylitarnego dla naszego państwa pod kątem ochrony tożsamości narodowej dorobku polskiej diaspory z perspektywy występujących współcześnie wyzwań i zagrożeń dla naszego bezpieczeństwa kulturowego. Rodzi to w następstwie podstawowe pytania badawcze o metodologię wyselekcjonowania tegoż wkładu oraz potencjalny zakres jego obecnego wpływu. Towarzyszyć tym rozważaniom będzie teza o możliwości jego wykorzystania w kształtowaniu tożsamości narodowej, na której w części bazuje prawidłowo funkcjonujący system bezpieczeństwa państwa. Podkreślają powyższą zależność fundamentalne dla państwa dokumenty, w tym Konstytucja RP oraz Strategia Bezpieczeństwa Narodowego, aczkolwiek obserwowana praktyka w tym względzie nie buduje właściwego poziomu relacji pomiędzy nim a wychodźstwem.

Doświadczenia z przeszłości oraz liczba i rozmieszczenie na mapie świata osób deklarujących przynależność do polskości pozwalają jednak liczyć na możliwość wykorzystania tego niedocenianego obecnie potencjału. Może on mieć wymiar dyplomacji publicznej m.in. w zakresie wzmacniania pozytywnego wizerunku Rzeczypospolitej Polskiej oraz jej atrakcyjności kulturowej i gospodarczej, ale również wsparcia procesu kształtowania tożsamości narodowej i budowania, w szczególności wśród młodego pokolenia, świadomości obowiązków wobec wspólnoty. W ocenie autora warto rozważyć zastosowanie podstawowego kryterium, jakim może być zaliczenie wybranych wytworów emigracyjnej kultury do grupy chronionych stosowną ustawą, narodowych dóbr kultury, co może bezpośrednio wpływać na zachowanie równowagi w bezpieczeństwie kulturowym i wspierać system bezpieczeństwa państwa.

Słowa kluczowe:

emigracja, bezpieczeństwo, kultura, państwo, polityka, polska diaspora

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bednarczyk W., Kopczewski M., Bezpieczeństwo kulturowe w systemie bezpieczeństwa RP, „Przedsiębiorczość i Zarządzanie” 18(2017), z. 5, cz. III, s. 201-216.

Bednarski R., Zagrożenia dla bezpieczeństwa kulturowego RP, [w:] Współczesne bezpieczeństwo kulturowe, red. P. Żarkowski, S. Topolewski, Siedlce: Wydawnictwo UPH 2014, s. 135-154.

Bógdał-Brzezińska A., Mocarstwowość w teorii stosunków międzynarodowych, [w:] Państwo w teorii i praktyce stosunków międzynarodowych, red. M. Sułek, J. Symonides, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego 2009, s. 80-94.

Cieślarczyk M., Kultura bezpieczeństwa – kilka refleksji o charakterze teoretyczno-metodologicznym i edukacyjnym, [w:] Bezpieczeństwo i prawa człowieka, t. 1: Teoretyczne aspekty bezpieczeństwa praw człowieka, N. Ożóg-Radew, K. Rosa, Siedlce: Wydawnictwo Akademii Podlaskiej 2004, s. 123-149.

Czaja J., Bezpieczeństwo kulturowe. Zarys problematyki, Kraków: Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne 2004.

Dawidczyk A., Nowe wyzwania, zagrożenia i szanse dla bezpieczeństwa Polski u progu XXI wieku, Warszawa: Akademia Obrony Narodowej 2001.

Drabik K., Bezpieczeństwo personalne i strukturalne, Warszawa: Akademia Obrony Narodowej 2013.

Gierszewski J., Drabik K., Pieczywok A., Bezpieczeństwo kulturowe w trakcie zmian społecznych, Warszawa: Difin 2020.

HUGG Berlin – „Global Governance for Cultural Security II: Migraion, Identity and Cultural Negotiation”, conference https://toda.org/events/archive/1999/hugg-berlin-global-governance-for-cultural-security-ii-migration-identity-and-cultural-negotiation-conference.html

Jaskuła S., Bezpieczeństwo kulturowe w świecie hybrydalnym, [w:] Granice tożsamości nauk o bezpieczeństwie. Perspektywa materialna i formalna, red. T. Kośmider, W. Kitler, Warszawa: Difin 2017, s. 202-218.

Kitler W., Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie. Uwarunkowania. System. Warszawa: Akademia Obrony Narodowej 2011.

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. 1997, Nr 78, poz. 483 z późn. zm.

Kubiak M., Kulturowe uwarunkowania obronności państwa, Siedlce: Wydawnictwo UPH 2012.

Leszczuk E., Bezpieczeństwo kulturowe – szanse i zagrożenia, [w:] W trosce o bezpieczne jutro. Reminiscencje i zamierzenia, red. A. Kurkiewicz, J. Farysej, Poznań 2017, s. 32-39.

Lis W., Bezpieczeństwo kulturowe, [w:] Leksykon bezpieczeństwa – wybrane pojęcia, red. K. Dziubińska-Wójcik, R. Niedźwiedzki, W. Saletra, A. Zagórska, Kielce: Wydawnictwo UJK 2016, s. 51-52.

List otwarty Polonii do polskich władz, [w:] https://polityka.co.pl/polonia-nie-chce-wojny-list-otwarty-do-wladz-w-warszawie-13221084.html.

Malicki K., Wilk S., Żuk I., Edukacja dla pamięci. Przekaz wiedzy historycznej w kontekście postaw Polaków wobec ich przeszłości, Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej 2023.

Mazur P., Pabis-Cisowska K., Bezpieczeństwo kulturowe, [w:] Encyklopedia bezpieczeństwa, red. O. Wasiuta, S. Wasiuta, t. 1: A-C, Kraków: Libron 2021, s. 356-360.

Michałowska G., Bezpieczeństwo kulturowe w warunkach globalizacji procesów społecznych, [w:] Bezpieczeństwo narodowe i międzynarodowe u schyłku XX wieku, red. D.B. Bobrow, E. Haliżak, R. Zięba, Warszawa: Scholar 1997, s. 131-145.

Muzeum Polskie w Rapperswilu uratowane, https://www.gov.pl/web/szwajcaria/muzeum-polskie-w-rapperswilu-uratowane.

Pieczywok A., Działania społeczne w sferze bezpieczeństwa kulturowego, Lublin: Wydawnictwo Inne 2018.

Przeniesienie szczątków Maurycego Mochnackiego do Polski: Ekshumacja, pogrzeb i upamiętnienie, https://wid.org.pl/co-robimy/przeniesienie-szczatkow-maurycego-mochnackiego-do-polski-ekshumacja-pogrzeb-i-upamietnienie/

Rak J., Postawy wobec bezpieczeństwa kulturowego w polskim dyskursie sejmowym 2004-2011, Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa 2011.

Raport NIK, Realizacja zadań publicznych w zakresie wspierania Polonii i Polaków za granicą, https://www.nik.gov.pl/plik/id,29470,vp,32324.pdf.

Raport o systemie ochrony dziedzictwa kulturowego w Polsce po roku 1989, red. J. Purchla, Kraków: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2008.

Skurjat K., Świniarski J., Marcinkowski M., Bezpieczeństwo kulturowe. Poszukiwanie nowego paradygmatu, Wrocław: Akademia Wojsk Lądowych 2018.

Sprawozdanie z działalności Pełnomocnika Rządu do spraw Polonii i Polaków za Granicą za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r., Warszawa 2023.

Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczpospolitej Polskiej, Warszawa 2020.

Sułek M., Prognozowanie i symulacja międzynarodowa, Warszawa: Scholar 2010.

Świerszcz K., Potencjał kulturowy i społeczny, [w:] Potencjał obronny Rzeczpospolitej Polskiej, red. K. Stańczyk, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2019, s. 528-550.

The Cultural Heritage Management and Protection in V4 Countries. Report, Kraków: International Cultural Centre 2021.

Terlik M., Polacy na Litwie mieszkają w „ślepej kiszce”. Ich słowa mogą zaskakiwać, https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/polacy-na-litwie-mieszkaja-w-slepej-kiszce-sa-otoczeni-przez bialorus/7zjxdvq,79cfc278.

Urbanek A., Współczesny człowiek w przestrzeni bezpieczeństwa. W poszukiwaniu teoretyczności bezpieczeństwa personalnego, Słupsk: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej 2015.

Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury, Dz.U. 1962, Nr 10, poz. 48 z późn. zm.

Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r o muzeach, Dz.U. 1997, Nr 5, poz. 24 z późn. zm.

Ustawa z dnia 23 czerwca 2006 r. o zmianie ustawy o grobach i cmentarzach wojennych, Dz.U. 2006, Nr 144, poz. 1041 z późn. zm.

Ustawa z dnia 25 maja 2017 r. o restytucji narodowych dóbr kultury, Dz.U. 2017, poz. 1086 z późn. zm.

Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim, Dz.U. 1999, Nr 90, poz. 999 z późn. zm.

Ustawa z z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka, Dz.U. 2007, Nr 180, poz. 1280 z późn. zm.

Ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Dz.U. 2003, Nr 162, poz. 1568 z późn. zm.

Włodkowska A., Bezpieczeństwo kulturowe, [w:] Bezpieczeństwo państwa – wybrane problemy, red. K.A. Wojtaszczyk, A. Materska-Sosnowska, Warszawa: Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR 2009, s. 143-171.

Zapart R., Emigracyjna polityka ograniczania skutków komunistycznej propagandy. Wybrane zagadnienia, „Studia Polonijne” 40(2019), s. 273-299.

Zapart R., Młode pokolenia wobec bezpieczeństwa państwa – geneza oraz uwarunkowania uczestnictwa z perspektywy polskich doświadczeń, [w:] Partycypacja polityczna, red. M. Marczewska-Rytko, D. Maj, Lublin: Wydawnictwo UMCS 2020, s. 361-372.

Znojek M., Kultura jako źródło soft power państwa, „Studia i Prace Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania” / Uniwersytet Szczeciński 2018, nr 53(2).