Pastoral Care of Polish Emigration in Austria, Great Britain and France in the 19th Century. An Attempt at Comparison

Jerzy Kuzicki

doi:10.18290/sp2546.2

Data publikacji : 2026-01-08

Tom 46 (2025)

Duszpasterstwo emigracji polskiej w Austrii, Wielkiej Brytanii i Francji w XIX wieku. Próba porównania

Jerzy Kuzicki

https://orcid.org/0000-0002-3088-8894

DOI: https://doi.org/10.18290/sp2546.2

Abstrakt

Celem artykułu jest przedstawienie i porównanie uwarunkowań duszpasterstwa emigracyjnego w trzech krajach Europy Zachodniej w XIX wieku (Austrii, Wielkiej Brytanii i Francji). Wybrane kraje charakteryzowały się różnym podejściem do polskiej emigracji. W Wiedniu duszpasterstwo polskie zorganizowano na początku XIX wieku, zaś w Londynie i Paryżu na początku lat czterdziestych XIX wieku. W trzech krajach, do których przybywali emigranci z ziem polskich, istniało zapotrzebowanie na duszpasterstwo katolickie. Opiekę duszpasterską, poza księżmi wywodzącymi się z polskich diecezji, sprawowali księża zmartwychwstańcy pochodzący z Wielkiej Emigracji. Austria, w przeciwieństwie do pozostałych analizowanych państw, nie była krajem otwartym na polską emigrację polityczną, co wynikało z faktu uczestnictwa w rozbiorach i współpracy z Rosją. W Wielkiej Brytanii i Francji opieka duszpasterska miała cechy narodowe i tożsamościowe.

Słowa kluczowe:

duszpasterstwo emigracji polskiej, Wielka Emigracja, Polacy w Wielkiej Brytanii, Polacy we Francji, Polacy w Austrii

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf (English)

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Bakanowski A., Moje wspomnienia 1840-1863-1913, Lwów: Nakł. XX. Zmartwychwstańców 1913.

Gajewski S., Organizowanie opieki nad wychodźcami przez duchowieństwo Królestwa Polskiego, “Studia Polonijne” 1(1976), pp. 149-159.

Iwicki J., Charyzmat zmartwychwstańców. Historia Zgromadzenia Zmartwychwstania Pańskiego, vol. 2: 1887-1932, Kraków–Kielce: Jedność 2007.

Iwicki J., Charyzmat zmartwychwstańców. Historia Zgromadzenia Zmartwychwstania Pańskiego, vol. 1: 1836-1886, transl. J. Zagórski, Katowice: Inne 1990.

Iwicki J., Zmartwychwstańcy za Oceanem, [in:] Zmartwychwstańcy w dziejach Kościoła i narodu, ed. Z. Zieliński, Katowice: Inne 1990, pp. 109-120.

Iwicki J., The First One Hundred Years. A Study of the Apostolate of the Congregation of the Resurrection in the United States 1866-1966, Rome 1966.

Kajsiewicz H., Listy 1842-1844, vol. 2, ed. T. Kaszuba, Rome 2004.

Kołodziej B., Opieka duszpasterska nad wychodźcami polskimi do roku 1939, Poznań: UAM 2003.

Kowalska J., Polska Misja Katolicka w Anglii i Walii. Historia, rola i znaczenie polskiej opieki duszpasterskiej na Wyspach Brytyjskich w latach 1894-2023, “Studia Polonijne” 45 (2024), pp. 45-59.

Kuzicki J., Duchowni i duszpasterstwo polskiej emigracji w krajach Europy Zachodniej w pierwszej połowie XIX wieku. Przegląd problematyki badawczej, “UR Journal of Humanities and Social Sciences” 11(2019), No. 2, pp. 5-31.

Kuzicki J., Duchowieństwo Wielkiej Emigracji na Wyspach Brytyjskich (1831-1863), “Studia Polonijne” 32(2011), pp. 5-33.

Kuzicki J., Kapelani i inni duchowni uczestniczący w polskich powstaniach narodowych, obecni w strukturach Kościoła lokalnego we Francji w XIX wieku, “Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego”. Prace Historyczne 144(2017), No.1, pp. 137-156.

Kuzicki J., Księża – uczestnicy powstania styczniowego i emigracji w świetle materiałów Archiwum Archidiecezji Paryskiej, [in:] Powstanie styczniowe w pamięci zbiorowej, eds. A. Kawalec, J. Kuzicki, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2017, pp. 509-525.

Kuzicki J., Nieść wiarę i nadzieję na obcej ziemi. Polskie duchowieństwo katolickie w życiu religijnym i polityczno-społecznym Wielkiej Emigracji we Francji (1831-1863), Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2014.

Libiszowska Z., Życie polskie w Londynie w XVIII wieku, Warszawa: PAX 1972.

Lis T.J., Polskie osadnictwo i duchowieństwo w Bośni i Hercegowinie od 1894 do 1920, Toruń: Wydawnictwo Maria 2014.

Marchlewicz K., Warunek egzystencji narodowej? O religijnym doświadczeniu Wielkiej Emigracji w Anglii, Poznań: Księgarnia św. Wojciecha 2005.

Marchlewicz K., Wielka Emigracja na Wyspach Brytyjskich (1831-1863), Poznań: Instytut Historii UAM 2008.

Micewski B., Polska działalność zmartwychwstańców, [in:] Działalność męskich zgromadzeń zakonnych wśród Polonii, ed. J. Bakalarz, Lublin: RW KUL 1982.

Nabywaniec S., Kształcenie i formacja alumnów-unitów archidiecezji kijowskiej i diecezji przemyskiej w XVIII wieku, “Nasza Przeszłość” 2000, vol. 93, pp. 83-106.

Nadolny A., Polskie duszpasterstwo w Austrii 1801-1945, Lublin: Wydawnictwo Oddziału Lubelskiego Stowarzyszenia “Wspólnota Polska” 1994.

Nadolny A., Polskie duszpasterstwo w Wiedniu (1801-1900), “Collectanea Theologica” 1983, No. 53, fasc. 2, pp. 157-163.

Niedźwiecki L., Listy wybrane z lat 1832-1839, ed. S. Makowski, Warszawa: Czytelnik 2009.

Piątkowska D., Polskie kościoły w Nowym Jorku, Nowy Jork–Opole: Wydawnictwo Świętego Krzyża 2002.

Piech S., Formacja księży polskich w wiedeńskich instytutach teologicznych i na stołecznym uniwersytecie oraz ich posługa duszpasterska wśród tamtejszej Polonii w okresie niewoli narodowej, [in:] W kręgu badań nad Polonią i duszpasterstwem polonijnym. Istota i metodologia, eds. S. Zych, B. Walicki, Lublin–Sokołów Małopolski: Ośrodek Badań nad Polonią i Duszpasterstwem Polonijnym KUL, Miejska Biblioteka Publiczna w Sokołowie 2015, pp. 357-374.

Plewko J., Duszpasterstwo Polonii w procesie jej integracji ze społeczeństwem kanadyjskim 1875-1988, Lublin: Wydawnictwo KUL 1995.

Reychman J., Dzieje duszpasterstwa polskiego nad Bosforem, “Nasza Przeszłość” 1970, vol. 3, pp. 167-189.

Romejko A., Duszpasterstwo polonijne w Wielkiej Brytanii, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek 2002.

Taras P., Udział Polonii w rozwoju Kościoła katolickiego w Stanach Zjednoczonych, Lublin 1976.

Traczyński M., Działalność Misji Polskiej w Paryżu w latach 1842-1904, Kraków 1948, mps.

Willaume M., Szlaki polskich emigrantów w środkowo-wschodniej Europie (XVIII-XX w.), [in:] Wschodnie i zachodnie szlaki migracji Polaków. Ślady działalności kulturalnej, eds. P. Kraszewski, M. Lachowicz, T. Nakoneczny, Poznań: Instytut Wschodni UAM 2017, pp. 13-24.

Ziółek J., La vie religieuse de l’émigration polonaise en France après la fin de l’insurrection de 1830-1831, [in:] Dyplomacja, Polityka, Prawo. Księga pamiątkowa ofiarowana Profesorowi Henrykowi Kocójowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin, ed. I. Panic, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 2001, pp. 169-174.

Ziółek J., Ze studiów nad życiem religijnym Wielkiej Emigracji, “Studia Polonijne” 16(1994), pp. 99-119.

Zwiercan A., Działalność franciszkanów wśród Polonii, 1772-1976, “Studia Polonijne” 3(1979), pp. 81-201.

Żurawski vel Grajewski R., Polskie emigracje 1831-1918, [in:] Historie Polski w XIX wieku, ed. A. Nowak, vol. 4, Warszawa: DiG 2015, pp. 115-276.