Pośród ludu Bakongo. Misja kwangijska w Wolnym Państwie Kongo (1892-1908)

Marlena Hajduk

doi:10.18290/sp2546.6

Published : 2026-01-08

Vol. 46 (2025)

Among the Bakongo People. The Kwangi Mission in the Free State of Congo (1892-1908)

Marlena Hajduk

https://orcid.org/0009-0005-5838-3643

DOI: https://doi.org/10.18290/sp2546.6

Abstract

The Congo Free State (also known as: the Independent State of the Congo) was established by the Treaty of the Berlin Conference (1884-1885) and remained the sole property of Belgian King Leopold II Coburg until 1908. Only Belgian missionaries were allowed to do missionary work in the country, the exception being a Pole from the Galician Jesuit province, Father Jozef Markiewicz (1865-1908). Jesuit missionaries were entrusted with the care over the Kwango Mission, located in the southeastern part of the territory of the Congo Free State. Missionary Joseph Markiewicz SI left behind many letters and a diary, which are a description of the mission's functioning, the activities undertaken by the missionaries and also a record of personal impressions that are testimony to the cultural clash. Through a comparison of literature and archival materials, it has become possible to learn about the method of evangelization work, extensive charitable and educational care, relations between missionaries and state authorities, and the relationship between Jesuit missionaries and the local Bakong population.

Keywords:

Congo Free State, Joseph Markiewicz SI, Catholic missions, Belgian Catholic missions, missions in Africa

Details

References

Statistics

Authors

Download files

pdf (Język Polski)

Altmetric indicators

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

References

Banckaert J., Kwango Prefecture Apostolic, [w:] The Catholic Encyclopedia, t. 8, New York 1913, s. 711-712.

Białek Cz., Jezuici polscy w Misji Zambeskiej, Warszawa: Papieski Instytut Studiów Kościelnych 1980.

Bielecki K., Wolne Państwo Kongo (1885-1908) i relacje współczesnych mu przeciwników, „Facta Simonidis” 2011, nr 1, s. 51-76.

Bieżuńska-Małowist I., Małowist M., Niewolnictwo, Warszawa: Czytelnik 1987.

Butaye R., Missya w Kwango, „Missye Katolickie” 16(1897), nr 3.

Bzowski T., Drzymała K., Wspomnienia naszych zmarłych 1820-1982, t. 4, Kraków: WAM 1982.

Catalogus Provinciae Belgicae Societas Iesu, Bruxellis 1893.

Cheza M., Kikwit, [w:] Dictionnaire d'Histoire et de Géographie Ecclésiastiques, sous la direction de R. Aubert, t. 28, Paris: Letouzey et Ané 2003, s. 1510.

Ciparisse G., Les tractations en vue de la création de la Mission du Kwango: le dossier de la Compagnie de Jésu (1879-1893), „Bulletin de l’Institut Historique Belge de Rome” [Bruxelles-Rome] 1977, nr 47, s. 453-571.

Czermiński M., Ksiądz Józef Markiewicz T. J. Misjonarz w Afryce, Kraków 1909.

Czermiński M., Nekrologia. Ś. p. O. Józef Markiewicz T. J. misyonarz w Afryce, „Nasze Wiadomości” 6(1909), t. II, z. 5, s. 568-592.

Czermiński M., Ś. p. O. Józef Markiewicz T. J. misyonarz w Afryce, „Missye Katolickie” 28(1909), s. 22-26, 50-58.

Denis L., Les Jésuites Belges au Kwango 1893-1943. Monographie sur la Mission du Kwango, devenue actuellement les Vicariats Apostoliques du Kwango et de Kisantu, Bruxelles: Édition universelle 1943.

Dorywalski M., Kongo (Kinszasa), [w:] Geografia powszechna, red. A. Zierhoffer, t. 4, Warszawa: PWN 1967, s. 563-564.

Dusausoit X., La Mission du Kwango. Un royaume en Afrique, [w:] Les Jésuites Belges 1542-1992 450 ans de Compagnie de Jésus dans les Provinces belgiques, Bruxelles: AESM L’Éditions 1992, s. 169-176.

Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564-1995, oprac. L. Grzebień przy współpr. zespołu jezuitów, Kraków: WAM 2004.

Gilarowski J., Zair, [w:] Encyklopedia geograficzna świata, t. 2: Afryka, red. A. Jelonek, Kraków: Opress 1999, s. 367-368.

Gonzales F.F., Ngbakpio S., Historia misji w Afryce, [w:] Kościół misyjny. Podstawowe studium misjologii, red. S. Karotempler, Warszawa: Missio-Polonia 1997.

Grzebień L., Słownik jezuitów polskich 1564-1990, t. 7, Kraków [b.w.] 1993.

Halkin J., Cours de Géographie. Géographie du Congo Belge, Namur 1927.

Hastings A., Kościół i misje w Afryce, Warszawa: Pax 1971.

Kaczyński G.J., Czarny chrystianizm. Ze studiów nad ruchami afrochrześcijańskimi, Warszawa: PWN 1994.

Kikuta M.L., L’environnement historique de l’évangélisation missionnaire Jésuite chez les Yaka du Moyen-Kwango dans l’ancienne Mission du Kwango, Roma: Editrice Pontificia Universita Gregoriana 2001.

Konarski M., Wirusowe gorączki krwiotoczne, [w:] Problemy zdrowotne w tropiku, red. R. Olszański, Gdynia: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego 2009, s. 210-246.

Kongregacya Belgijska Niepokalanego Serca Maryi. Seminarium w Scheut-lez-Bruxelles, „Missye Katolickie” 24(1905).

Kotłowski A. , Śpiączki afrykańskie, [w:] Problemy zdrowotne w tropiku, red. R. Olszański, Gdynia: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego 2009, s. 164-166.

Kowalska M., Trąd, [w:] Problemy zdrowotne w tropiku, red. R. Olszański, Gdynia: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego 2009, s. 167-169.

Król H., Podręcznik nauki o misjach, Kraków: Życie Warszawy 1938.

Krzymkowska M., Klawerianki na ziemiach polskich, [w:] Maria Teresa Ledóchowska i misje, red. B. Bejze, J. Gucwa, A. Koszorz, Warszawa: Wydawnictwo Sióstr Loretanek 1977, s. 41-55.

Leśniewski M., Kongo–Katanga 1960 – 1964, [w:] Zarys dziejów Afryki i Azji 1869-1996. Historia konfliktów, red. A. Bartnicki, Warszawa: Książka i Wiedza 1998.

Liagre E., Odwiedziny missyonarza w Kongo, „Missye Katolickie” 15(1896), nr 10.

Mapa rzeki Kongo X. Biskupa Augouard’a, „Missye Katolickie” 27(1908).

Markiewicz J., Korespondencya misyjna. Misya Kwango w Kongo belgijskiem, „Echo z Afryki” 15(1907), nr 5.

Mioni H., Sodalicya ś. Piotra Klawera. Stowarzyszenie Propagandy dla misyi afrykańskich, Kraków [b.w.] 1902.

Mukoso Ng'Ekieb F., Les origines et les débuts de la Mission du Kwango (1879-1914), Kinshasa: Facultes catholiques 1993.

Müller K., Teologia Misji. Wprowadzenie, Warszawa: Verbinum 1989.

Nowak K., Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd. Listy z podróży afrykańskiej z lat 1931-1936, Poznań: Wydawnictwo Pogotowie Kazikowe 2009.

Prandota W., Czarna Afryka od środka, Warszawa: LSW 1984.

Prokopczuk J., Historia Afryki w zarysie, Warszawa: PZWS 1964.

Relatio visitationis Missionis Kwangesis Prov. Belgicae instituae a die 20 Junii ad diem 29 Octobris 1910 a R. P. Augusto Coemans SI, [20 VI-29 X 1910].

Sabin A.B., Żółta gorączka, [w:] G.W. Hunter, W.W. Fraye, J. C. Swartzwelder, Medycyna tropikalna, Warszawa: PZWL 1966, s. 42-46

Sędłak M., Nota o życiu o. Józefa Markiewicza SI (1865-1908), „Nasza Przeszłość” 120(2013), s. 223-246.

Stare F.J., Mayer J., Choroby związane z odżywianiem, [w:] G.W. Hunter, W.W. Fraye, J.C. Swartzwelder, Medycyna tropikalna, Warszawa: PZWL 1966, s. 580-585.

Sublimat, [w:] Encyklopedia Popularna PWN, Warszawa: PWN 1982, s. 747.

Szołdrski W., Dzieje misji katolickich w zarysie, Kraków: Wydawnictwo Księży Jezuitów 1927.

Śpiączka afrykańska, [w:] G.W. Hunter, W.W. Fraye, J. C. Swartzwelder, Medycyna tropikalna, Warszawa: PZWL 1966, s. 385-395.

Umiński J., Historja Kościoła, t. 2, Lwów: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1934.

Uroczysty hołd złożony misyonarzom Kongo belgijskiego, „Missye Katolickie” 28(1909).

Vanthemsche G., Belgium and the Congo, 1885-1980, Cambridge: Cambridge University Press 2012.

Verhaegen A., Les missionnaires Belges du Congo. Dissours prononcé á la Chambre des Représentants de Belgique le 27 Février 1906, Bruxelles: Dewit 1906.

Vermeersch A., Congo Independent State and Congo Missions, [w:] The Catholic Encyclopedia, t. 4, New York 1913, s. 228-238.

Wade H.M., Trąd (lepra), [w:] G.W. Hunter, W.W. Fraye, J. C. Swartzwelder, Medycyna tropikalna, Warszawa: PZWL 1966, s. 199-212.