Pośród ludu Bakongo. Misja kwangijska w Wolnym Państwie Kongo (1892-1908)

Marlena Hajduk

doi:10.18290/sp2546.6

Data publikacji : 2026-01-08

Tom 46 (2025)

Pośród ludu Bakongo. Misja kwangijska w Wolnym Państwie Kongo (1892-1908)

Marlena Hajduk

https://orcid.org/0009-0005-5838-3643

DOI: https://doi.org/10.18290/sp2546.6

Abstrakt

Wolne Państwo Kongo zostało utworzone na mocy traktatu konferencji berlińskiej (1884-1885 r.) i pozostawało do roku 1908 własnością króla belgijskiego Leopolda II Koburga. Pozwolenie na pracę misyjną w tym kraju mieli wyłącznie misjonarze belgijscy, wyjątkiem był Polak z galicyjskiej prowincji jezuitów, o. Józef Markiewicz (1865-1908). Misjonarzom jezuickim powierzono pieczę nad Misją Kwango, znajdującą się w południowo-wschodniej części terytorium Wolnego Państwa Kongo. Misjonarz Józef Markiewicz SI pozostawił po sobie wiele listów i dziennik, które stanowią opis funkcjonowania misji, działań podejmowanych przez misjonarzy, a także zapis osobistych wrażeń stanowiących świadectwo zderzenia kultur. Dzięki porównaniu literatury oraz materiałów archiwalnych stało się możliwe poznanie metody pracy ewangelizacyjnej, szeroko zakrojonej opieki charytatywnej i edukacyjnej, stosunków pomiędzy misjonarzami a władzami państwa oraz relacji między jezuickimi misjonarzami a miejscową ludnością Bakongów.

Słowa kluczowe:

Wolne Państwo Kongo, Józef Markiewicz SI, misje katolickie, belgijskie misje katolickie, misje w Afryce

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

pdf

Wskaźniki altmetryczne

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Banckaert J., Kwango Prefecture Apostolic, [w:] The Catholic Encyclopedia, t. 8, New York 1913, s. 711-712.

Białek Cz., Jezuici polscy w Misji Zambeskiej, Warszawa: Papieski Instytut Studiów Kościelnych 1980.

Bielecki K., Wolne Państwo Kongo (1885-1908) i relacje współczesnych mu przeciwników, „Facta Simonidis” 2011, nr 1, s. 51-76.

Bieżuńska-Małowist I., Małowist M., Niewolnictwo, Warszawa: Czytelnik 1987.

Butaye R., Missya w Kwango, „Missye Katolickie” 16(1897), nr 3.

Bzowski T., Drzymała K., Wspomnienia naszych zmarłych 1820-1982, t. 4, Kraków: WAM 1982.

Catalogus Provinciae Belgicae Societas Iesu, Bruxellis 1893.

Cheza M., Kikwit, [w:] Dictionnaire d'Histoire et de Géographie Ecclésiastiques, sous la direction de R. Aubert, t. 28, Paris: Letouzey et Ané 2003, s. 1510.

Ciparisse G., Les tractations en vue de la création de la Mission du Kwango: le dossier de la Compagnie de Jésu (1879-1893), „Bulletin de l’Institut Historique Belge de Rome” [Bruxelles-Rome] 1977, nr 47, s. 453-571.

Czermiński M., Ksiądz Józef Markiewicz T. J. Misjonarz w Afryce, Kraków 1909.

Czermiński M., Nekrologia. Ś. p. O. Józef Markiewicz T. J. misyonarz w Afryce, „Nasze Wiadomości” 6(1909), t. II, z. 5, s. 568-592.

Czermiński M., Ś. p. O. Józef Markiewicz T. J. misyonarz w Afryce, „Missye Katolickie” 28(1909), s. 22-26, 50-58.

Denis L., Les Jésuites Belges au Kwango 1893-1943. Monographie sur la Mission du Kwango, devenue actuellement les Vicariats Apostoliques du Kwango et de Kisantu, Bruxelles: Édition universelle 1943.

Dorywalski M., Kongo (Kinszasa), [w:] Geografia powszechna, red. A. Zierhoffer, t. 4, Warszawa: PWN 1967, s. 563-564.

Dusausoit X., La Mission du Kwango. Un royaume en Afrique, [w:] Les Jésuites Belges 1542-1992 450 ans de Compagnie de Jésus dans les Provinces belgiques, Bruxelles: AESM L’Éditions 1992, s. 169-176.

Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564-1995, oprac. L. Grzebień przy współpr. zespołu jezuitów, Kraków: WAM 2004.

Gilarowski J., Zair, [w:] Encyklopedia geograficzna świata, t. 2: Afryka, red. A. Jelonek, Kraków: Opress 1999, s. 367-368.

Gonzales F.F., Ngbakpio S., Historia misji w Afryce, [w:] Kościół misyjny. Podstawowe studium misjologii, red. S. Karotempler, Warszawa: Missio-Polonia 1997.

Grzebień L., Słownik jezuitów polskich 1564-1990, t. 7, Kraków [b.w.] 1993.

Halkin J., Cours de Géographie. Géographie du Congo Belge, Namur 1927.

Hastings A., Kościół i misje w Afryce, Warszawa: Pax 1971.

Kaczyński G.J., Czarny chrystianizm. Ze studiów nad ruchami afrochrześcijańskimi, Warszawa: PWN 1994.

Kikuta M.L., L’environnement historique de l’évangélisation missionnaire Jésuite chez les Yaka du Moyen-Kwango dans l’ancienne Mission du Kwango, Roma: Editrice Pontificia Universita Gregoriana 2001.

Konarski M., Wirusowe gorączki krwiotoczne, [w:] Problemy zdrowotne w tropiku, red. R. Olszański, Gdynia: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego 2009, s. 210-246.

Kongregacya Belgijska Niepokalanego Serca Maryi. Seminarium w Scheut-lez-Bruxelles, „Missye Katolickie” 24(1905).

Kotłowski A. , Śpiączki afrykańskie, [w:] Problemy zdrowotne w tropiku, red. R. Olszański, Gdynia: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego 2009, s. 164-166.

Kowalska M., Trąd, [w:] Problemy zdrowotne w tropiku, red. R. Olszański, Gdynia: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego 2009, s. 167-169.

Król H., Podręcznik nauki o misjach, Kraków: Życie Warszawy 1938.

Krzymkowska M., Klawerianki na ziemiach polskich, [w:] Maria Teresa Ledóchowska i misje, red. B. Bejze, J. Gucwa, A. Koszorz, Warszawa: Wydawnictwo Sióstr Loretanek 1977, s. 41-55.

Leśniewski M., Kongo–Katanga 1960 – 1964, [w:] Zarys dziejów Afryki i Azji 1869-1996. Historia konfliktów, red. A. Bartnicki, Warszawa: Książka i Wiedza 1998.

Liagre E., Odwiedziny missyonarza w Kongo, „Missye Katolickie” 15(1896), nr 10.

Mapa rzeki Kongo X. Biskupa Augouard’a, „Missye Katolickie” 27(1908).

Markiewicz J., Korespondencya misyjna. Misya Kwango w Kongo belgijskiem, „Echo z Afryki” 15(1907), nr 5.

Mioni H., Sodalicya ś. Piotra Klawera. Stowarzyszenie Propagandy dla misyi afrykańskich, Kraków [b.w.] 1902.

Mukoso Ng'Ekieb F., Les origines et les débuts de la Mission du Kwango (1879-1914), Kinshasa: Facultes catholiques 1993.

Müller K., Teologia Misji. Wprowadzenie, Warszawa: Verbinum 1989.

Nowak K., Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd. Listy z podróży afrykańskiej z lat 1931-1936, Poznań: Wydawnictwo Pogotowie Kazikowe 2009.

Prandota W., Czarna Afryka od środka, Warszawa: LSW 1984.

Prokopczuk J., Historia Afryki w zarysie, Warszawa: PZWS 1964.

Relatio visitationis Missionis Kwangesis Prov. Belgicae instituae a die 20 Junii ad diem 29 Octobris 1910 a R. P. Augusto Coemans SI, [20 VI-29 X 1910].

Sabin A.B., Żółta gorączka, [w:] G.W. Hunter, W.W. Fraye, J. C. Swartzwelder, Medycyna tropikalna, Warszawa: PZWL 1966, s. 42-46

Sędłak M., Nota o życiu o. Józefa Markiewicza SI (1865-1908), „Nasza Przeszłość” 120(2013), s. 223-246.

Stare F.J., Mayer J., Choroby związane z odżywianiem, [w:] G.W. Hunter, W.W. Fraye, J.C. Swartzwelder, Medycyna tropikalna, Warszawa: PZWL 1966, s. 580-585.

Sublimat, [w:] Encyklopedia Popularna PWN, Warszawa: PWN 1982, s. 747.

Szołdrski W., Dzieje misji katolickich w zarysie, Kraków: Wydawnictwo Księży Jezuitów 1927.

Śpiączka afrykańska, [w:] G.W. Hunter, W.W. Fraye, J. C. Swartzwelder, Medycyna tropikalna, Warszawa: PZWL 1966, s. 385-395.

Umiński J., Historja Kościoła, t. 2, Lwów: Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1934.

Uroczysty hołd złożony misyonarzom Kongo belgijskiego, „Missye Katolickie” 28(1909).

Vanthemsche G., Belgium and the Congo, 1885-1980, Cambridge: Cambridge University Press 2012.

Verhaegen A., Les missionnaires Belges du Congo. Dissours prononcé á la Chambre des Représentants de Belgique le 27 Février 1906, Bruxelles: Dewit 1906.

Vermeersch A., Congo Independent State and Congo Missions, [w:] The Catholic Encyclopedia, t. 4, New York 1913, s. 228-238.

Wade H.M., Trąd (lepra), [w:] G.W. Hunter, W.W. Fraye, J. C. Swartzwelder, Medycyna tropikalna, Warszawa: PZWL 1966, s. 199-212.